Πώς η διατροφή, μέσα από ένα καρδιο-νευρικό άξονα, συνδέει καρδιαγγειακές και νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Ο ρόλος του ελαιολάδου.

 

Η διατροφή και ειδικά η Μεσογειακή διατροφή, με σημαντικό ρόλο στο ελαιόλαδο, μπορεί να αποτελεί και τον συνδετικό κρίκο των καρδιαγγειακών νοσημάτων και των νευροεκφυλιστικών ασθενειών

Tου Κωνσταντίνου Α Δημόπουλου

Ομότιμου Καθηγητή Βιοχημείας και Χημείας Τροφίμων, Τμήματος Χημείας, ΕΚΠΑ

Πηγή

= = = = = = =

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονη ερευνητική δραστηριότητα και γίνονται πολλές συζητήσεις για την επίδραση της διατροφής στα καρδιαγγειακά νοσήματα αλλά και στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Πέρα από την υπεύθυνη ενημέρωση, αναδεικνύοντας τον ρόλο και την σημασία του ελαιολάδου (που αποτελεί  βασικό συστατικό της Μεσογειακής διατροφής), με σχετικά άρθρα στο olivenews.gr και στο περιοδικό Ελιά & Ελαιόλαδο, το θέμα αυτό συζητήθηκε και στο επιτυχές Συνέδριο της Επιστημονικής Εταιρείας Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας – 4Ε με τίτλο «Ελαιοκομικός Τομέας: Προβλήματα και Προοπτικές» που έγινε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στις 11 & 12 Ιουνίου 2026.

Συγκεκριμένα στην Ενότητα 5η «Οι ευεργετικές δράσεις του ελαιολάδου στην υγεία» αναπτύχθηκαν τα θέματα αυτά από ειδικούς επιστήμονες-ομιλητές  και αναφέρθηκαν  στην συζήτηση με το κοινό που ακολούθησε. Στην Ενότητα αυτή  ακούστηκε και η άποψη ότι η διατροφή και ειδικά η Μεσογειακή διατροφή, έχει ευεργετική επίδραση στα καρδιαγγειακά νοσήματα και στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες, αλλά μπορεί να αποτελεί και τον συνδετικό κρίκο των δύο αυτών ασθενειών, δηλαδή των καρδιαγγειακών νοσημάτων και των νευροεκφυλιστικών ασθενειών, με σημαντικό ρόλο στο ελαιόλαδο.

Η επιβεβαίωση της άποψης αυτής έρχεται από το πρόσφατο άρθρο που προέκυψε από την συνεργασία Ιρλανδικών Πανεπιστημίων με Πανεπιστήμια άλλων χωρών και δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition αυτό το καλοκαίρι με τίτλο: «Targeting the cardio–neuro axis through nutrition: inflammatory mechanisms linking cardiovascular and neurodegenerative diseases» («Στόχευση του καρδιο-νευρικού άξονα μέσω της διατροφής: φλεγμονώδεις μηχανισμοί που συνδέουν καρδιαγγειακές και νευροεκφυλιστικές ασθένειες»).

Σε αυτό το άρθρο αναφέρεται ότι τα μη μεταδοτικά νοσήματα, ιδιαίτερα τα καρδιαγγειακά νοσήματα και οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, παραμένουν οι κύριες αιτίες παγκόσμιας νοσηρότητας και θνησιμότητας. Αν και παραδοσιακά μελετώνται μεμονωμένα, η συσσώρευση στοιχείων υποδεικνύει ότι αυτές οι παθήσεις μοιράζονται κοινούς βιοχημικούς μηχανισμούς, δηλαδή είναι διασυνδεδεμένες μέσω κοινών βιοχημικών οδών, που περιλαμβάνουν την χρόνια συστηματική φλεγμονή, την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και τον μη σωστά ρυθμισμένο μεταβολισμό των λιποειδών.

Επομένως, οι ασθένειες αυτές αν και παραδοσιακά θεωρούνταν ξεχωριστές κλινικές οντότητες, στο άρθρο αυτό προτείνουν έναν καρδιο-νευρικό άξονα στον οποίο οι αγγειακές και νευροεκφυλιστικές διεργασίες αλληλοεπιδρούν, παρέχοντας με τον τρόπο αυτόν ένα πλαίσιο για την κατανόηση τού πώς οι διατροφικές συνθήκες επηρεάζουν τόσο την καρδιαγγειακή όσο και την εγκεφαλική υγεία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι μια σωστή διατροφή σε ένα ενοποιημένο καρδιο-νευρολογικό πλαίσιο νωρίτερα στη ζωή, μπορεί να προσφέρει μια στρατηγική βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα για τη μείωση των μη μεταδοτικών αυτών ασθενειών καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.

Τέλος, εστιάζουν στα λιποειδή που από μελέτες έχει αποδειχθεί ότι εμπλέκονται στις τρείς αυτές κοινές βιοχημικές οδούς (φλεγμονή, ενδοθηλιακή δυσλειτουργία, επιβλαβής μεταβολισμός λιποειδών του αίματος) που συμβαίνουν τόσο στα καρδιαγγειακά νοσήματα όσο και στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες και κάνουν ιδιαίτερη μνεία στον Παράγοντας Ενεργοποίησης Αιμοπεταλίων (Platelet Activating Factor, PAF) ο οποίος εμπλέκεται και στις τρείς κοινές βιοχημικές οδούς που  αναφέρθηκαν παραπάνω. Δηλαδή, ο παράγοντας αυτός εμπλέκεται στην φλεγμονή (αφού είναι ο ισχυρότερος λιποειδικός φλεγμονώδης παράγοντας), στην πρόκληση  ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας (αφού προκαλεί την ενεργοποίηση των ενδοθηλιακών κυττάρων, διεργασία που προκαλεί την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία) και στην πρόκληση μη σωστά ρυθμισμένου μεταβολισμού των λιποειδών του αίματος (αφού αυξάνει το οξειδωτικό στρες, κύριο παράγοντα πρόκλησης παραγωγής επιβλαβών οξειδωμένων λιποειδών στο αίμα). Έτσι εξηγεί και την ευεργετική δράση των αναστολέων του PAF που υπάρχουν στα τρόφιμα.

Το θέμα αυτό της ύπαρξης αναστολέων  του PAF στα Μεσογειακά τρόφιμα και κυρίως στο ελαιόλαδο (στο οποίο έχουν μελετηθεί περισσότερο), αναπτύχθηκε στις ομιλίες και αναφέρθηκε στην επακολουθείσα συζήτηση στην Ενότητα 5η «Οι ευεργετικές δράσεις του ελαιολάδου στην υγεία» του Συνεδρίου της 4Ε.

Είναι μία ακόμα φορά που το ελαιόλαδο αναδεικνύεται με επιστημονικά δεδομένα σαν σημαντικό συστατικό της διατροφής για την προστασία ή/και θεραπεία από διάφορες ασθένειες.

Olive oil consumption and risk of cardiovascular disease and all-cause mortality: A meta-analysis of prospective cohort studies

the full article is here.

 Background: Epidemiological studies have shown the preventive effects of olive oil consumption against cardiovascular events and all-cause deaths, but the results remain inconsistent. Herein, we performed a meta-analysis to elucidate this association.

Materials and methods: A systematical literature search was conducted in online databases (PubMed and Scopus) through July 31, 2022. Prospective cohort studies providing the risk of total cardiovascular disease (CVD) or all-cause mortality for olive oil consumption were included. Relative risks (RRs) and 95% confidence intervals (CIs) were aggregated using random-effect model.

Results: This meta-analysis included 13 studies comprising a total of 13 prospective cohorts. Compared with lower consumption, higher consumption of olive oil conferred a significantly reduced risk in CVD (RR: 0.85, 95% CI: 0.77–0.93, p < 0.001) and all-cause mortality (RR: 0.83, 95% CI: 0.77–0.90, p < 0.001). This beneficial effect was not modified by the potential confounders such as study country, sample size, follow-up duration, gender, and type of olive oil consumed. In dose-response meta-analysis, the summary RR of per 5-g/days increase in olive oil intake was 0.96 (95% CI: 0.93–0.99, p = 0.005) for CVD and 0.96 (95% CI: 0.95–0.96, p < 0.001) for all-cause mortality. Non-linear associations of olive oil intake with CVD and all-cause mortality were also identified (both p for non-linearity < 0.001), with little additional or no risk reduction observed beyond the consumption of approximately 20 g/days.

Conclusion: Olive oil consumption is inversely related to the risk of CVD and all-cause mortality. Such benefits seem to be obtained with an intake of olive oil up to 20 g/days, which deserves further exploration in future studies.

new research paper on olive polar lipids

one of the figures of the paper below

this is a really exciting paper:

Polar Lipids from Olives and Olive Oil: A Review on Their Identification, Significance and Potential Biotechnological Applications

Polar lipids are minor components of olives and olive oil and include a myriad of molecules such as phospholipids and glycolipids. Even though sensitive and high-resolution analytical approaches have been used to unveil the polar lipidome of these matrices, new insights on their composition are needed. In this review, we will describe the findings on the identification and characterization of polar lipids from olives and olive oil and the underlying analytical challenges. The significance of polar lipids will also be discussed as potential markers of identity and traceability of olives and olive oil and in detecting adulteration of olive oil. Their potential impact on nutrition and health will be presented as a valuable source of bioactive compounds and as promising ingredients for different uses from olive-derived industrial by-products. View Full-Text

= = =

a recent related paper of our team is this one
Phospholipids of Animal and Marine Origin: Structure, Function, and Anti-Inflammatory Properties

teaching young minds

Leonardo Politi, photographed by his mum, Stephanie Kirchgaessner, at the olive oil tasting. Photograph: Stephanie Kirchgaessner for the Guardian

This is a beautiful story about teaching young minds!
A story that should motivate all of us as parents, teachers, mentors.
Food is not only calories, but also culture, taste and quality of life!

Enjoy!