Πώς η διατροφή, μέσα από ένα καρδιο-νευρικό άξονα, συνδέει καρδιαγγειακές και νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Ο ρόλος του ελαιολάδου.

 

Η διατροφή και ειδικά η Μεσογειακή διατροφή, με σημαντικό ρόλο στο ελαιόλαδο, μπορεί να αποτελεί και τον συνδετικό κρίκο των καρδιαγγειακών νοσημάτων και των νευροεκφυλιστικών ασθενειών

Tου Κωνσταντίνου Α Δημόπουλου

Ομότιμου Καθηγητή Βιοχημείας και Χημείας Τροφίμων, Τμήματος Χημείας, ΕΚΠΑ

Πηγή

= = = = = = =

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονη ερευνητική δραστηριότητα και γίνονται πολλές συζητήσεις για την επίδραση της διατροφής στα καρδιαγγειακά νοσήματα αλλά και στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Πέρα από την υπεύθυνη ενημέρωση, αναδεικνύοντας τον ρόλο και την σημασία του ελαιολάδου (που αποτελεί  βασικό συστατικό της Μεσογειακής διατροφής), με σχετικά άρθρα στο olivenews.gr και στο περιοδικό Ελιά & Ελαιόλαδο, το θέμα αυτό συζητήθηκε και στο επιτυχές Συνέδριο της Επιστημονικής Εταιρείας Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας – 4Ε με τίτλο «Ελαιοκομικός Τομέας: Προβλήματα και Προοπτικές» που έγινε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στις 11 & 12 Ιουνίου 2026.

Συγκεκριμένα στην Ενότητα 5η «Οι ευεργετικές δράσεις του ελαιολάδου στην υγεία» αναπτύχθηκαν τα θέματα αυτά από ειδικούς επιστήμονες-ομιλητές  και αναφέρθηκαν  στην συζήτηση με το κοινό που ακολούθησε. Στην Ενότητα αυτή  ακούστηκε και η άποψη ότι η διατροφή και ειδικά η Μεσογειακή διατροφή, έχει ευεργετική επίδραση στα καρδιαγγειακά νοσήματα και στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες, αλλά μπορεί να αποτελεί και τον συνδετικό κρίκο των δύο αυτών ασθενειών, δηλαδή των καρδιαγγειακών νοσημάτων και των νευροεκφυλιστικών ασθενειών, με σημαντικό ρόλο στο ελαιόλαδο.

Η επιβεβαίωση της άποψης αυτής έρχεται από το πρόσφατο άρθρο που προέκυψε από την συνεργασία Ιρλανδικών Πανεπιστημίων με Πανεπιστήμια άλλων χωρών και δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition αυτό το καλοκαίρι με τίτλο: «Targeting the cardio–neuro axis through nutrition: inflammatory mechanisms linking cardiovascular and neurodegenerative diseases» («Στόχευση του καρδιο-νευρικού άξονα μέσω της διατροφής: φλεγμονώδεις μηχανισμοί που συνδέουν καρδιαγγειακές και νευροεκφυλιστικές ασθένειες»).

Σε αυτό το άρθρο αναφέρεται ότι τα μη μεταδοτικά νοσήματα, ιδιαίτερα τα καρδιαγγειακά νοσήματα και οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες, παραμένουν οι κύριες αιτίες παγκόσμιας νοσηρότητας και θνησιμότητας. Αν και παραδοσιακά μελετώνται μεμονωμένα, η συσσώρευση στοιχείων υποδεικνύει ότι αυτές οι παθήσεις μοιράζονται κοινούς βιοχημικούς μηχανισμούς, δηλαδή είναι διασυνδεδεμένες μέσω κοινών βιοχημικών οδών, που περιλαμβάνουν την χρόνια συστηματική φλεγμονή, την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και τον μη σωστά ρυθμισμένο μεταβολισμό των λιποειδών.

Επομένως, οι ασθένειες αυτές αν και παραδοσιακά θεωρούνταν ξεχωριστές κλινικές οντότητες, στο άρθρο αυτό προτείνουν έναν καρδιο-νευρικό άξονα στον οποίο οι αγγειακές και νευροεκφυλιστικές διεργασίες αλληλοεπιδρούν, παρέχοντας με τον τρόπο αυτόν ένα πλαίσιο για την κατανόηση τού πώς οι διατροφικές συνθήκες επηρεάζουν τόσο την καρδιαγγειακή όσο και την εγκεφαλική υγεία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι μια σωστή διατροφή σε ένα ενοποιημένο καρδιο-νευρολογικό πλαίσιο νωρίτερα στη ζωή, μπορεί να προσφέρει μια στρατηγική βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα για τη μείωση των μη μεταδοτικών αυτών ασθενειών καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.

Τέλος, εστιάζουν στα λιποειδή που από μελέτες έχει αποδειχθεί ότι εμπλέκονται στις τρείς αυτές κοινές βιοχημικές οδούς (φλεγμονή, ενδοθηλιακή δυσλειτουργία, επιβλαβής μεταβολισμός λιποειδών του αίματος) που συμβαίνουν τόσο στα καρδιαγγειακά νοσήματα όσο και στις νευροεκφυλιστικές ασθένειες και κάνουν ιδιαίτερη μνεία στον Παράγοντας Ενεργοποίησης Αιμοπεταλίων (Platelet Activating Factor, PAF) ο οποίος εμπλέκεται και στις τρείς κοινές βιοχημικές οδούς που  αναφέρθηκαν παραπάνω. Δηλαδή, ο παράγοντας αυτός εμπλέκεται στην φλεγμονή (αφού είναι ο ισχυρότερος λιποειδικός φλεγμονώδης παράγοντας), στην πρόκληση  ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας (αφού προκαλεί την ενεργοποίηση των ενδοθηλιακών κυττάρων, διεργασία που προκαλεί την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία) και στην πρόκληση μη σωστά ρυθμισμένου μεταβολισμού των λιποειδών του αίματος (αφού αυξάνει το οξειδωτικό στρες, κύριο παράγοντα πρόκλησης παραγωγής επιβλαβών οξειδωμένων λιποειδών στο αίμα). Έτσι εξηγεί και την ευεργετική δράση των αναστολέων του PAF που υπάρχουν στα τρόφιμα.

Το θέμα αυτό της ύπαρξης αναστολέων  του PAF στα Μεσογειακά τρόφιμα και κυρίως στο ελαιόλαδο (στο οποίο έχουν μελετηθεί περισσότερο), αναπτύχθηκε στις ομιλίες και αναφέρθηκε στην επακολουθείσα συζήτηση στην Ενότητα 5η «Οι ευεργετικές δράσεις του ελαιολάδου στην υγεία» του Συνεδρίου της 4Ε.

Είναι μία ακόμα φορά που το ελαιόλαδο αναδεικνύεται με επιστημονικά δεδομένα σαν σημαντικό συστατικό της διατροφής για την προστασία ή/και θεραπεία από διάφορες ασθένειες.

Fasting for 24 hours between meals could lower diabetes risk

 

Regular periods of fasting where you leave 24 hours between meals could reduce your risk of diseases such as diabetes and Alzheimer’s, a Cambridge study suggests.

Researchers have found that leaving a full day between meals can reduce levels of harmful inflammation in the body by boosting production of a key fatty acid, suggesting that routine fasting sessions could boost your health.

Fasting diets have grown in popularity in recent years, with claims that they are effective as a means of weight loss, as a way of keeping the body’s cells healthy, and even as a way of boosting productivity.

It emerged this week that the prime minister, Rishi Sunak, fasts for 36 hours at the start of every week as part of a “balanced lifestyle”, arguing that it then allows him to indulge his “weakness for sugary things” for the rest of the week.

It has long been suspected that the human body is not well suited, in evolutionary terms, to the modern habit of constant snacking and grazing throughout the day. Instead, it is thought that our bodies are better adapted to the dietary routine of our hunter-gatherer ancestors, who were likely to have eaten fewer meals with much longer gaps in between.

 

the rest of the article @ The Times, here.

 

“We’re very interested in trying to understand the causes of chronic inflammation in the context of many human diseases, and in particular the role of the inflammasome [molecules that activate inflammatory responses],” said Clare Bryant from Cambridge’s department of medicine.

“What’s become apparent over recent years is that one inflammasome in particular — the NLRP3 inflammasome — is very important in a number of major diseases such as obesity and atherosclerosis, but also in diseases like Alzheimer’s and Parkinson’s diseases, many of the diseases of older-age people, particularly in the western world.”

 

(...)

Scientists wanted to find out why fasting seems to reduce inflammation. They studied a group of 21 volunteers, asking them to eat a 500-calorie meal, fast for 24 hours, and then eat another 500-calorie meal.

The results, published in the journal Cell Reports, found that this 24-hour fast increased the levels of a fatty acid called arachidonic acid. These levels then dropped again once the participants ate another meal.

The researchers tested the effect of this acid on immune cells in a laboratory and found that arachidonic acid reduced the activity of the NLRP3 inflammasome linked with harmful inflammation.

“This provides a potential explanation for how changing our diet — in particular by fasting — protects us from inflammation, especially the damaging form that underpins many diseases related to a western high-calorie diet,” Bryant said.

 

new paper from our group: The Role of Dietary Lipids in Cognitive Health: Implications for Neurodegenerative Disease

 

Dietary lipids in the gut-brain axis. Dietary lipids intake can alter gut microbiome balance by increasing the Gram-negative bacteria population [58]. Saturated fatty acid consumption and metabolism affect gut health through reactive oxygen species generation [59]. Chronic gut inflammation can disrupt the intestinal tight junction and consequently lead to a “leaky gut”. Neurotoxins can penetrate the intestinal epithelium and, through the bloodstream, reach the BBB. A compromised BBB facilitates neurotoxins entering the brain and inducing inflammation [53,54]. Active microglia cells and reactive astrocytes can harm neuron cells.

The Role of Dietary Lipids in Cognitive Health: Implications for Neurodegenerative Disease

Hans S, Karadimou A, Mulvihill JJE, Grabrucker AM, Zabetakis I (2022) The role of dietary lipids in   

        Cognitive health: implications for neurodegenerative disease. Biomedicines 10(12) 3250.  

Abstract

Neurodegenerative diseases are a group of disorders characterised by progressive loss of brain function. The most common of these is Alzheimer’s disease, a form of dementia. Intake of macro- and micro-nutrients impacts brain function, including memory, learning, mood, and behaviour. Lipids, particularly phospholipids and sphingolipids, are crucial structural components of neural tissues and significantly affect cognitive function. The importance of functional foods in preventing cardiovascular disease is well-documented in the current literature. However, the significance of such foods for central nervous system health and neurodegenerative diseases is less recognized. Gut microbiome composition affects cognitive health and function, and dietary lipids are known to influence gut health. Thus, this review will discuss different sources of dietary lipids and their effect on cognitive functioning and their interaction with the gut microbiome in the context of neurodegenerative disease.