Ο καρκίνος, το Taranto και τα δικά μας “Hinkley”

 

του Γιάννη Ζαμπετάκη (cibum.gr)

Ο καρκίνος, το Taranto και τα δικά μας “Hinkley”

Στις 10 Μάρτη, ο έγκυρος The Observer δημοσίευσε αυτό το άρθρο.

που εξηγεί πως ένα εργοστάσιο παραγωγής ατσαλιού στο Taranto προκαλεί καρκίνο.

Μου ήρθαν στο νου, τα δικά μας “Hinkley”. Οι περιοχές που η ρύπανση είναι ανθρωπογενής (βλ. Λάρκο στη Μεσσαπία στην Εύβοια, Ασωπό και τα τρόφιμα-βολβοί, το νερό στην Αίγινα, η ρύπανση στο λιμάνι της Σύρου κλπ κλπ).

Η δημόσια υγεία είναι στο απόσπασμα αλλά δεν ιδρώνει το αυτί κανενός υπευθύνου!

Μετά την δημοσίευση του άρθρο για το Taranto, έστειλα μια επιστολή προς τον εκδότη του Observer που δημοσιεύτηκε στις 17 Μάρτη (φωτογραφίες στην αρχή του κειμένου).

Υ.Γ. Το Hinkey είναι ένα μέρος στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ όπου οι κάτοικοι έπιναν για πολλά χρόνια νερό με εξασθενές χρώμιο όπως οι κάτοικοι των Οινοφύτων.

 

Quo vadis Norvegiae?

 από το cibum.gr

 

Θέμα χρόνου να μολυνθεί η τροφική αλυσίδα…

= = = = = = 

Διαβάζω στον Guardian μια δυσάρεστη εξέλιξη:

Norway to allow mining waste to be dumped in fjords

https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/norway-to-allow-mining-waste-to-be-dumped-in-fjords

“Μετά από μια διαμάχη 15 ετών, η ιδιωτική εταιρεία Nordic Mining έλαβε το πράσινο φως να απορρίψει 170 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων εξόρυξης στον πυθμένα του φιόρδ Førde, τα οποία οι επικριτές λένε ότι θα απειλήσουν τη θαλάσσια ζωή και θα θέσουν σε κίνδυνο τη βιοποικιλότητα.”

Παρά τις προσπάθειες ακτιβιστών “Friends of the Earth, Norway” για να μην απορρίπτονται απόβλητα από εξορύξεις στα φιόρδ της χώρας, η κυβέρνηση προχώρησε νομοθετώντας αυτήν την αποτρόπαια περιβαλλοντική πράξη. Ακόμα και το  Norwegian Institute of Marine Research γνωμοδότησε ενάντια στην απόρριψη των αποβλήτων.

Οι ακτιβιστές δεν μπορούν να συνεχίσουν τον νομικό τους αγώνα ενάντια στην Κυβέρνηση.

Και αυτό μου θύμισε την ομάδα μας (π. Ιωάννης Οικονομίδης, τον αείμνηστο Θανάση Παντελόγλου και μένα) όταν παλεύαμε με τα “θεριά” σε Ασωπό και Μεσσαπία και Σκουριές…αλλά δεν είχαμε πλέον τα χρήματα να συνεχίσουμε την πάλη.

Μια αντίστοιχη πάλη που είχα την τιμή να συμμετάσχω εδώ στην “πολιτισμένη” Ιρλανδία ήταν η υπόθεση της εταιρείας που διαχειρίζεται το Irish Cement Factory στο προάστιο Raheen της πόλης του Λίμερικ.

Παρά τις προσπάθειές μας ( https://izab.net/blog/3-days-of-epa-oral-hearing-we-have-not-become-any-wiser/ ), η EPA (περιβαλλοντική επιτροπή της Ιρλανδίας) προχώρησε στην αδειοδότηση της εταιρείας να καίει τοξικά απόβλητα στο τσιμεντάδικο της Irish Cement Factory. Ο καπνός όμως θα είναι ρυπασμένος με τοξικά μικροσωματίδια που με την βροχή θα ρυπάνουν το έδαφος και το χορτάρι που τρώνε οι αγελάδες και έτσι είναι απλά θέμα χρόνου να επιμολυνθεί η διατροφική αλυσίδα…

 

Για τον Θανάση Παντελόγλου: ένα φίλο, ένα σύντροφο, ένα συναγωνιστή, ένα ανυπότακτο μυαλό

Σαν σήμερα θα γιόρταζε ο Θανάσης ο Παντελόγλου...

αν δεν είχε φύγει από την ζωή πρόωρα λόγω της επάρατης νόσου.

Είχαμε και ένα λογοπαίγνιο, εγκάρδιο, μεταξύ μας. Με αποκαλούσε Σέρλοκ Χολμς και εγώ τον φώναζα my dear Dr Watson. 

Χάρη στον Θανάση και τον π Ιωάννη Οικονομίδη, ξεσκεπάστηκε το πώς το ρυπασμένο νερό με εξασθενές χρώμιο σκότωνε ανθρώπους αφού το έπιναν ως πόσιμο!

Χάρη στο Θανάση, κάναμε μια έρευνα στα τρόφιμα-βολβούς στο Ασωπό και ένα εξαιρετικό διδακτορικό με τον Σωτήρη τον Στασινό.

Κάναμε και μερικές δυνατές δημοσιεύσεις, εδώ, εδώ και εδώ.

Ξεσκεπάσαμε το πρόβλημα που η πολιτεία το έκρυβε κάτω από το χαλί.

Με τον Σωτήρη δείξαμε ότι το ρυπασμένο νερό των γεωτρήσεων στον Ασωπό προκαλεί επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας με χρώμιο και νικέλιο.

Αλλά τι να το κάνεις... όταν χάνεις τον φίλο σου και τον συναγωνιστή σου...όλα τα άλλα μικραίνουν. Μικραίνουν πολύ!

 Όταν έφυγε ο Θανάσης, είχα γράψει αυτό το κείμενο στο Ποντίκι.

Αντιγράφω εδώ...

Πρόλαβα όμως όλα αυτά τα χρόνια να ανταλλάξω μαζί σου πολλές ματιές και πνοές! Πρόλαβα να μάθω από σένα για την αθέατη πλευρά της Χημείας, για τον ανθρώπινο φόβο, για ανθρώπους στα Οινόφυτα που πεθαίνουν από καρκίνο, αλλά δεν διαμαρτύρονται στα αφεντικά τους για να μη χάσουν τη δουλειά τους (λες και η Ζωή είναι λιγότερο σημαντική από τη δουλειά…). Προλάβαμε να γράψουμε έστω ένα κεφάλαιο σε ένα βιβλίο σχετικά με το εξασθενές χρώμιο! Προκάναμε και μερικά άρθρα σε εφημερίδες…
Αλλά πάνω από όλα αυτά, Θανάση, ήσουν (και θα είσαι!) η έμπνευση της ερευνητικής δουλειάς που ξεκινήσαμε στο πανεπιστήμιο σχετικά με το πώς τα βαρέα μέταλλα περνάνε από το νερό άρδευσης στη διατροφική αλυσίδα. Μια δουλειά που ενόχλησε, ενοχλεί και θα ενοχλεί.
Πάντα θα θυμάμαι εκείνο το καλοκαιρινό απόγευμα στις 23 Σεπτέμβρη του 2010 που βραβεύτηκες ως Eco-hero από το «Πράσινο Ποντίκι» στο Green Design Festival ως ένα ελάχιστο βραβείο για τη δουλειά σου στην αποκάλυψη ενός από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα της χώρας, της ρύπανσης του Ασωπού ποταμού, με το καρκινογόνο εξασθενές χρώμιο. Θα θυμάμαι ότι μας είπες τότε δημόσια ότι δεν είσαι Χημικός αλλά «Περιβαλλοντικός Εγκληματολόγος».
Πάντα θα θυμάμαι και μια από τις διαλέξεις σου στο Τμήμα Χημείας, όταν στις 8 Γενάρη του 2013 μας μίλησες για την (ανύπαρκτη) διαχείριση των χημικών αποβλήτων και όταν στο τέλος της διάλεξής σου ένας τεταρτοετής φοιτητής σε ρώτησε: «Γιατί δεν τα μαθαίνουμε όλα αυτά πιο νωρίς κατά τη διάρκεια των σπουδών μας και πρέπει να φτάσουμε στο 4ο έτος για να τα ακούσουμε;».
Η ανυπάκουη σκέψη σου και η κοφτερή ματιά σου θα μείνουν για πάντα ζωντανές! Είμαι βέβαιος! Ακόμα και αν δεν καθαρίσει ποτέ ο Ασωπός, για τον οποίο έδωσες μάχες ομηρικές!
Καλό ταξίδι, Σύντροφε και Συναγωνιστή Θανάση!

= = =

Η επάρατη νόσος που σε ταλάνιζε κάθε μέρα...σε πήρε μακριά μας, Θανάση μου!

Και κρίμα που δεν μπορέσαμε να αντιγράψουμε όλα τα αρχεία και folders που είχε στο pc σου...για να συνεχίσουμε την δουλειά σου.

Πιες μια ρακή εκεί ψηλά Θανάση μου με τον πατέρα μου...

Ασωπός και βαρέα μέταλλα

 Άρθρα 

Μολυσμένα τρόφιμα στα πιάτα των Ελλήνων

Ο Ασωπός είναι εθνικό πρόβλημα

Χρώμιο και νικέλιο στο πιάτο με λαχανικά από τον… Ασωπό

Συγκλονιστική έρευνα για την παρουσία των “Για πάντα χημικών” PFAS στην Ελλάδα

 Μελέτη του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών που δημοσιοποιείται 2,5 χρόνια μετά, από τους Reporters United…

Του Γιάννη Ζαμπετάκη*

Αποκαλυπτικό είναι το άρθρο των Reporters United που αποκαλύπτει δεκάδες «επιβεβαιωμένες» και «πιθανολογούμενες» εστίες ρύπανσης από τις χημικές ενώσεις PFAS στην Ελλάδα.

Οι PFAS είναι πολυ-φθοριωμένες αλκυλο-ενώσεις με εξαιρετικά μεγάλη τοξικότητα. Είναι τοξικές γιατί παραμένουν στο περιβάλλον για… πάντα και για αυτό ονομάζονται «αιώνια χημικά».

Η Περιφέρεια Αττικής κρατούσε μυστική για 2,5 χρόνια την μελέτη Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών η οποία καταγράφει σοβαρές υπερβάσεις των ορίων ρύπανσης από PFAS στον Ασωπό, υπερβάσεις που «υποδεικνύουν κύκλους βιομηχανικής δραστηριότητας / ρίψεις». Η διασυνοριακή έρευνα Αιώνια Χημικά (Forever Pollution) έγινε σε συνεργασία με τις εφημερίδες Monde, Süddeutsche Zeitung, Guardian και άλλα 14 ευρωπαϊκά ΜΜΕ.

Το χρονικό

Το 2017 η Περιφέρεια Αττικής ανέθεσε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών τη διενέργεια μελέτης για την παρακολούθηση της ποιότητας των υδάτων στον Ασωπό. Το 2020 η μελέτη παραδόθηκε από τον καθηγητή Αναλυτικής Χημείας Νίκο Θωμαΐδη στην Περιφέρεια Αττικής. Παρέμεινε όμως μέχρι και σήμερα, δυόμιση χρόνια μετά, κλειδωμένη στα συρτάρια της Περιφέρειας, παρά τα αιτήματα της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ωρωπού και το εύλογο δημόσιο συμφέρον. Το επίσημο αίτημα του Reporters United για χορήγηση της έρευνας προωθήθηκε στο γραφείο του Περιφερειάρχη και εκεί χάθηκαν τα ίχνη του. Παρόλα αυτά, το Reporters United απέκτησε πρόσβαση στην έκθεση και την παρουσιάζει για πρώτη φορά στο κοινό. (Η σύνοψη της έκθεσης είναι διαθέσιμη εδώ ενώ το πλήρες κείμενο εδώ.) Τα νέα δεν είναι ευχάριστα!

Οι υπερφθοριωμένες ουσίες έχουν ρυπάνει και τα ιζήματα του ποταμού αλλά και τα υπόγεια ύδατα της περιοχής, με συγκεντρώσεις που επίσης χαρακτηρίζονται ως hotspot (180 ng/L).

Όπως είναι σαφές από την τεχνική έκθεση, στον Ασωπό αφθονούν υπερφθοριωμένες ενώσεις που κανονικά δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται πλέον- τα οξέα PFOS και PFOA, που βρίσκονται υπό κατάργηση με βάση την Ευρωπαϊκή Οδηγία για τους έμμονους οργανικούς ρύπους ήδη από το 2006. Μια άλλη υπερφθοριωμένη ένωση, η PFHxA έχει την «τιμή» να εμφανίζεται παντού – όχι μόνο στα επιφανειακά ύδατα του ποταμού, στα ιζήματα και στον υπόγειο υδροφορέα, αλλά και σε μία από τις πηγές πόσιμου νερού της περιοχής, όπου η συγκέντρωση μετρήθηκε στα 44,9 ng/L.

Κάπου εδώ ξεκινάει η συζήτηση για το ποια επίπεδα υπερφθοριωμένων ουσιών είναι ασφαλή στο πόσιμο νερό. Σύμφωνα με τα ισχύοντα σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οτιδήποτε κάτω από 100 ng/L είναι ασφαλές. Όμως τα τελευταία χρόνια τα ασφαλή επίπεδα χαμηλώνουν διαρκώς, όσο έρχεται στο φως νέα γνώση. Στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Νερά, το ανώτατο όριο στο πόσιμο νερό και στα υπόγεια ύδατα πέφτει στα 4,4 ng/L. Στη Δανία τα ασφαλή επίπεδα ορίζονται ήδη στα 2 ng/L. Τον Ιούνιο του 2022, η Υπηρεσία Περιβάλλοντος των ΗΠΑ ανακοίνωσε συνιστώμενα όρια για το πόσιμο νερό μόλις 0,004 ng/L για το PFOA και 0,02 ng/L για το PFOS – τιμές 1.000 φορές χαμηλότερες από τα προηγούμενα συνιστώμενα όρια του 2016. Το νέο όριο για το PFOA είναι 125.000 φορές χαμηλότερο από την οριακή τιμή της ΕΕ για τη συνολική ποσότητα PFAS σε ένα δείγμα. (Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ανώτερο όριο, συνεπώς ισχύει το ευρωπαϊκό).

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ των Reporters United, οι ρεπόρτερ απεύθυναν ερωτήματα σχετικά με τη χρήση PFAS στους πιθανολογούμενους βιομηχανικούς χρήστες που βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια: Μεταξύ άλλων, στην Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας και τη Fraport για τα αεροδρόμια, στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας για τις στρατιωτικές βάσεις, στις εταιρείες Motor Oil και ΕΛΠΕ για τα διυλιστήρια, στην εταιρεία Ηλέκτωρ για τους βιολογικούς καθαρισμούς και στις βιομηχανίες ElvalHalcor και ΛΑΡΚΟ. Μέχρι αυτή τη στιγμή, κανείς δημόσιος φορέας και καμία ιδιωτική εταιρεία δεν έχουν απαντήσει…

Από την πλευρά της ελληνικής πολιτείας οι μετρήσεις ποιότητας των υδάτων που γίνονται από το Γενικό Χημείο του Κράτους και παραδίδονται στη Γενική Διεύθυνση Υδάτων του Υπουργείου Ενέργειας δεν δημοσιεύονται. Ούτε από την πλευρά της βιομηχανίας υπάρχουν στοιχεία για ρύπανση από PFAS. Ακόμη και οι μεγαλύτερες βιομηχανίες, που είναι υποχρεωμένες από την ΕΕ να συλλέγουν και να διαβιβάζουν στοιχεία για την ρύπανση που προξενούν οι δραστηριότητές τους, δεν υποχρεούνται να δίνουν στοιχεία για τα PFAS, καθώς τα PFAS δεν υπάγονται στην ισχύουσα ευρωπαϊκή Οδηγία για τους βιομηχανικούς ρύπους. 

«Λόγω των ιδιαίτερων ιδιοτήτων που τις χαρακτηρίζουν, οι ουσίες είναι συστατικό προϊόντων διαφόρων κατηγοριών: ηλεκτρονικών, ιατροτεχνολογικών, χαλιών, πυροσβεστικών αφρών, υφασμάτων», λέει στο Reporters United o γενικός διευθυντής της Ελληνικής Ένωσης Χημικών Βιομηχανιών Πάνος Σκαρλάτος, προσθέτοντας ότι «τα προϊόντα στο τέλος του κύκλου ζωής τους σε κάποιο βαθμό μπορεί να περιέχουν PFAS. Αποτελεί αντικείμενο των νομοθετικών πρωτοβουλιών για την κυκλική οικονομία κατά πόσο και με ποιες προϋποθέσεις τα προϊόντα θα ανακυκλώνονται στο μέλλον». 

Oι ασθένειες που προξενούνται από την υψηλές συγκεντρώσεις PFAS εκτιμάται ότι κοστίζουν στα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας από 52 έως 84 δισ. ευρώ ετησίως. Το κόστος για τα συστήματα υγείας μπορεί μόνο να αυξηθεί, γιατί οι υπερφθοριωμένες ουσίες συσσωρεύονται όλο και περισσότερο στο περιβάλλον το νερό και την τροφική αλυσίδα. Πριν λίγους μήνες προξένησε παγκόσμιο σοκ έρευνα που ανίχνευσε PFAS στο νερό της βροχής στο Θιβέτ και στο χιόνι που πέφτει στην Ανταρκτική. Όταν απελευθερώνονται στο περιβάλλον εκατομμύρια τόνοι ουσιών που όχι μόνο δεν αποδομούνται αλλά μετακινούνται και συσσωρεύονται, είναι εύλογο ότι κάποια στιγμή θα ανιχνεύονται παντού.

Καταλήγοντας, θα πρέπει να επισημάνουμε την αξία αυτού του ρεπορτάζ, το γεγονός ότι έχουν γίνει προσπάθειες να μπει στο «συρτάρι» (σας θυμίζει κάτι από… Τέμπη;) αλλά και να δούμε, στη βιομηχανία τροφίμων και νερού, αυτούς τους ανερχόμενους κινδύνους που επιμολύνουν το νερό και την διατροφική αλυσίδα.

Η τοξικότητα και η βιοσυσσώρευση των βαρέων μετάλλων

 

πηγή: το Κουτί της Πανδώρας

Γράφει ο Γιάννης Ζαμπετάκης
Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία
@yanzabet

Το μάθημα πριν από μερικά χρόνια στο αμφιθέατρο του Χημικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών είχε ως θέμα την επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας. Με τα (πνευματικά) παιδιά μου (4ετείς φοιτητές Χημείας) αναλύαμε τους ανερχόμενους κινδύνους στα τρόφιμα και η κουβέντα ήταν για τα μεταλλεία. Τους θύμισα ότι «για κάθε ουγγιά χρυσού που παράγεται, παράγονται συνάμα και 30 τόνοι τοξικών αποβλήτων. Αυτά τα απόβλητα συνήθως περιέχουν κυανιούχα, ιόντα εξαιρετικά τοξικά για το περιβάλλον και τον άνθρωπο, και είναι ο ‘‘πονοκέφαλος’’ όλων των εξορυκτικών εταιρειών».

Και τους ρώτησα τότε το εξής υποθετικό σενάριο:

«Έστω ότι ζούμε στο έτος 2050 μ.Χ. και είστε υπεύθυνοι διαχείρισης ποιότητας σε μια μονάδα ιχθυοκαλλιέργειας. Ποιους κινδύνους θα πρέπει να αξιολογήσετε για να δείτε αν είναι εμπορικά επωφελές να στήσετε νέους ιχθυοκαλλιεργητικούς κλωβούς στους κόλπους της Κασσάνδρας και της Σιθωνίας;».

Πριν απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα, κάναμε μαζί μια ανάλυση της κατάστασης στη Μεσσαπία στην Εύβοια, όπου στα εκεί μεταλλεία νικελίου παρατηρείται το φαινόμενο της όξινης απορροής, όπως είχε παραδεχθεί και προ δεκαετίας η πρώτη υπουργός στο ΥΠΕΚΑ (κ. Τίνα Μπιρμπίλη). Με απλά λόγια, και χωρίς να σας κουράσω με πολλές χημικές λεπτομέρειες, κατά την όξινη απορροή εκλύονται διάφορα βαρέα μέταλλα στο νερό και από τα λατομεία περνούν στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα…

Αυτά είναι γνωστά… και κανείς πλέον δεν αντιδρά ακόμα και αν του λες κατάμουτρα «πίνεις καρκινογόνο νερό, κάνεις μπάνιο τα παιδιά σου με καρκινογόνο νερό! Γιατί το ανέχεσαι;». Οι άνθρωποι το ανέχονται… προτιμούν να μη μιλήσουν για να μην χάσουν τη δουλειά τους, προτιμούν να ζουν μια ζωή ως υποτακτικοί και εν δυνάμει καρκινοπαθείς…

Το θέμα όμως είναι πώς θα είναι η Χαλκιδική το 2050; Και η θάλασσα εκεί θα μπορεί τότε να «φιλοξενήσει» ιχθυοκαλλιεργητικούς κλωβούς; Και αν κάποιος από σας αναρωτηθεί γιατί ρωτάω για τέτοιους κλωβούς, ο λόγος είναι τούτος: σήμερα το 90% της παραγωγής από την ιχθυοκαλλιέργεια εξάγεται και άρα είναι μια πραγματική πράσινη και βιώσιμη ανάπτυξη. Τα μεταλλεία όμως είναι;

Σήμερα: Σύρος και βαρέα μέταλλα

Σήμερα στο καρνάγιο του λιμανιού στη Σύρο, υπάρχουν υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων σύμφωνα με ανάλυση του Παρατηρητηρίου των κατοίκων της Σύρου και του ΕΛΚΕΘΕ, όπως βανάδιο, κάδμιο, νικέλιο, χρώμιο, μαγγάνιο και κοβάλτιο, αρσενικό και μόλυβδος. Αυτά τα βαρέα μέταλλα, περνούν από το ίζημα της θάλασσας στα μικρά ψάρια και από εκεί στα μεγαλύτερα ψάρια και καταλήγουν στην διατροφική μας αλυσίδα.

Δηλαδή έχουμε το λεγόμενο φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης. ΄Οσο πιο ψηλά πάμε στην διατροφική αλυσίδα τόσο μεγαλύτερα είναι τα επίπεδα των βαρέων μετάλλων. Αυτό το φαινόμενο θα έχει μεσοπρόθεσμα επίδραση στην τοπική αλιεία.

Το παρακάτω σχήμα δείχνει εποπτικά το φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης στην τροφική αλυσίδα, από το πλανκτόν στον άνθρωπο μέσω των ιχθυηρών για τον υδράργυρο.

Τοξικότητα υδραργύρου

Κατηγορίες τοξικών ενώσεων του υδραργύρου. Ο υδράργυρος μπορεί να προσληφθεί από τους οργανισμούς σε τρεις μορφές: α) ως στοιχείο, β) ως ανόργανη ένωση και γ) ως οργανομεταλλική ένωση.

Στη στοιχειακή μορφή είναι επικίνδυνος στη μορφή των ατμών του. Η σημαντική τάση ατμών του στη θερμοκρασία περιβάλλοντος καθιστά τον "ακάλυπτο" υδράργυρο επικίνδυνο και επιβάλλει έντονο αερισμό στους χώρους όπου χρησιμοποιείται (βλέπε βίντεο). Οι ατμοί του υδραργύρου διαχέονται ευκολότατα και είναι λιποδιαλυτοί. Εισπνεόμενοι μεταφέρονται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και από εκεί σε ολόκληρο το σώμα και κυρίως στον εγκέφαλο.

Συνήθως τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης από ατμούς υδραργύρου είναι πονοκέφαλος, σιελόρροια και μια έντονη μεταλλική γεύση. Η αποβολή του είναι βραδεία (χρόνος ημιζωής 8 ημέρες). Σε περιπτώσεις χρόνιας εισπνοής ατμών υδραργύρου παρουσιάζεται μια ποικιλία συμπτωμάτων όπως: αναπνευστική δυσκολία, βήχας, ίλιγγοι, πόνοι στα άκρα, αιμορραγίες στα ούλα και απώλεια οδόντων, στοματίτιδα, απώλεια μνήμης και ψυχολογικές διαταραχές, όπως αδυναμία συγκροτημένης σκέψης, άγχος, νευρικότητα και αγοραφοβία (social phobia). Η χρόνια δηλητηρίαση με ατμούς υδραργύρου είναι ουσιαστικά ισοδύναμη με την αντίστοιχη δηλητηρίαση από τις οργανοϋδραργυρικές ενώσεις.

Στη μορφή ανόργανων ενώσεων ο υδράργυρος παρουσιάζει την τυπική τοξικότητα των ενώσεων των βαρέων μετάλλων, δηλ. είναι ισχυρότατα νεφροτοξικός. Περιστατικά δηλητηρίασης από ιοντικές ενώσεις υδραργύρου μπορούν να αντιμετωπισθούν μόνο με την έγκαιρη χορήγηση χηλικών φαρμακευτικών ουσιών (κυρίως πολυθειόλες). Ο υδράργυρος σχηματίζει με τις ενώσεις αυτές σταθερά σύμπλοκα υπό τη μορφή των οποίων και αποβάλλεται με τα ούρα, πριν προλάβει να δεσμευτεί από πρωτεΐνες του οργανισμού και αχρηστέψει τους νεφρούς.

Oι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις είναι πολύ πιο επικίνδυνες από τις ανόργανες ενώσεις του. Η ισχυρή τοξική δράση του DMHg και των ενώσεων του μεθυλοϋδραργύρου, οφείλεται στο ό,τι οι ουσίες αυτές είναι λιποδιαλυτές και διαπερνούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό (ο οποίος κανονικά προστατεύει τον εγκέφαλο από τοξικές ουσίες), πιθανόν με τη δημιουργία συμπλόκων-φορέων με το αμινοξύ κυστεΐνη. Αντίστοιχα, μπορούν να διαπεράσουν και τον πλακούντα και να προσβάλλουν τα εμβρυικά κύτταρα.

Οι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις προσβάλλουν το νευρικό σύστημα και τον εγκέφαλο (νευροτοξικές ενώσεις). Ένα πολύ επικίνδυνο χαρακτηριστικό τους είναι η καθυστερημένη δράση τους, δηλ. τα συμπτώματα μπορεί να εμφανισθούν μετά από εβδομάδες και μήνες από την πρόσληψη των ενώσεων αυτών από τον οργανισμό (silent latency period), οπότε μπορεί να είναι πολύ αργά για κάποια θεραπεία. Ως λιποδιαλυτές ενώσεις αποθηκεύονται σε λιπαρούς ιστούς του οργανισμού, απ' όπου δεν είναι εύκολη η απόσπασή τους με τα ίδιες χηλικές ουσίες που δεσμεύουν τον ιοντικό υδράργυρο. Σε τοξικές ποσότητες οδηγούν σε αναισθησία των άκρων, δυσκολία στην ομιλία και στον γενικότερο συντονισμό του σώματος, τύφλωση, κώφωση, απώλεια γεύσης και οσμής και έντονα ψυχολογικά προβλήματα (ατονία, άνοια, απάθεια, παραισθήσεις).

Οι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις απομακρύνονται από τον οργανισμό με εξαιρετικά αργό ρυθμό και έτσι σε περιπτώσεις χρόνιας δηλητηρίασης (π.χ. μέσω της τροφής) συσσωρεύονται σε αυτόν και κυρίως στον εγκέφαλο. Οι ίδιες οι ενώσεις, ως λιποδιαλυτές και μη ιοντικές, απορροφούνται εύκολα από το δέρμα. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι σε δηλητηριάσεις με ενώσεις μεθυλοϋδραργύρου, η αναλογία της συγκέντρωσης υδραργύρου στον εγκέφαλο σε σχέση με τη συγκέντρωσή του στο αίμα κυμαίνεται από 5 έως 10:1.

Τι πρέπει να κάνουμε;

Είναι επιτακτική ανάγκη να χαρτογραφήσουμε την ρύπανση από βαρέα μέταλλα στις περιοχές της Ελλάδας όπου υπάρχουν βαρέα μέταλλα στο έδαφος, στο νερό και στη θάλασσα. Η χαρτογράφηση αυτή είναι απαραίτητη για να βρούμε τις εστίες ρύπανσης και τους πραγματικά ρυπαίνοντες. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να ελέγξουμε την διασπορά των βαρέων μετάλλων και την ενδεχόμενη επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας. Η συσσωρευμένη μας γνώση έχει δείξει ότι τα βαρέα μέταλλα νικέλιο και χρώμιο μπορούν να περάσουν από το αρδευτικό νερό στα τρόφιμα σύμφωνα με την διδακτορική διατριβή του Σωτήρη Στασινού.

Με τον κ. Στασινό, μελετήσαμε τα βαρέα μέταλλα νικέλιο και χρώμιο. Αυτά τα βαρέα μέταλλα, υπό συνθήκες, είναι ευκίνητα στοιχεία και μπορούν να προσληφθούν και να βιοσυσσωρευτούν σε βολβούς, μέσω του νερού άρδευσης, του χώματος, των λιπασμάτων και του κόμποστ, οδηγώντας τα φυτά σε οξειδωτικό στρες και προκαλώντας, μετά από χρόνια κατανάλωση βολβών, προβλήματα υγείας στους ανθρώπους.

Ο σκοπός της διδακτορικής εργασίας του κ. Στασινού ήταν να διερευνήσει την πιθανή πρόσληψη χρωμίου και νικελίου από καρότα (Daucus carrota L.), κρεμμύδια (Allium cepa L.) και πατάτες (Solanum tuberosum L.) καθώς και τις πιθανές επιπτώσεις αυτών των βαρέων μετάλλων στη δραστικότητα των αντιοξειδωτικών ενζύμων καταλάση (CAT, E.C.1.11.1.6) και υπεροξειδάση (POX, E.C.1.11.1.7) στα κρεμμύδια και στις πατάτες. Πραγματοποιήθηκαν πειράματα σε θερμοκήπιο, στα οποία προσομοιώθηκαν, όσο το δυνατόν, οι συνθήκες άρδευσης που επικρατούν στις περιοχές με τη μεγαλύτερη παραγωγή βολβών στη χώρα (Ασωπός, Μεσσαπία). Τα πειράματα περιελάμβαναν καλλιέργεια βολβών σε δύο περιόδους, διάρκειας 4 μηνών έκαστη, με παράλληλες γραμμές άρδευσης, κάθε μία από τις οποίες παρείχε στα φυτά υδατικό διάλυμα διαφορετικής συγκέντρωσης Cr(VI) και Ni(II). Συνολικά, τα διαλύματα μετάλλων που χρησιμοποιήθηκαν, στις δύο περιόδους ήταν: 0 μg/L (control), 10 μg/L, 20 μg/L, 50μg/L, 100 μg/L, 250 μg/L, 500 μg/L και 1.000 μg/L. Για την καλλιέργεια των φυτών χρησιμοποιήθηκε χώμα, από βιολογικά πιστοποιημένο θερμοκήπιο, το οποίο δεν είχε ρυπανθεί στο παρελθόν με βαρέα μέταλλα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το νερό ποτίσματος που περιέχει Cr(VI) και Ni(II) μπορεί να προκαλέσει διασταυρούμενη επιμόλυνση (cross-contamination) σε κρεμμύδια και πατάτες. Δεν βρέθηκαν αντίστοιχες αποδείξεις για τα καρότα. Επίσης, βρέθηκε ότι η συγκέντρωση Cr στις πατάτες σχετίζεται θετικά με τη συγκέντρωση Cr και Ni στο νερό ποτίσματος. Επίσης, στα κυριότερα ευρήματα αυτής της εργασίας περιλαμβάνεται η θετική συσχέτιση ανάμεσα: (i) στις συγκεντρώσεις Cr και Ni στα καρότα, (ii) στις συγκεντρώσεις Cr και Ni στις πατάτες, (iii) στη συγκέντρωση Cr και στη δραστικότητα καταλάσης στις πατάτες και (iv) στη συγκέντρωση Ni και στη δραστικότητα υπεροξειδάσης στα φύλλα κρεμμυδιών.

Τέλος, παρατηρήθηκε αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στη συγκέντρωση Cr και Ni στους κορμούς κρεμμυδιών. Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν τεθεί όρια για το Cr και το Ni στα λαχανικά, για λόγους προφύλαξης, συνιστάται το νερό άρδευσης να είναι, ει δυνατόν, απαλλαγμένο από τα συγκεκριμένα βαρέα μέταλλα, έτσι ώστε να προστατεύεται η υγεία των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού από ενδεχόμενο κίνδυνο.

Το ζητούμενο σήμερα είναι να αξιοποιήσουμε την σοφία του παρελθόντος και να προλάβουμε την επέκταση της ρύπανσης πριν ζήσουμε και άλλους «Ασωπούς»...

Σκουριές – ΑΕΠΟ και Αδειοδότηση

 

πηγή: το Κουτί της Πανδώρας, 1.3.2021

Το κείμενο που ακολουθεί είναι προ-δημοσίευση από το βιβλίο που ετοιμάζω με θέμα τα περιβαλλοντικά εγκλήματα σε Ασωπό, Σκουριές και Μεσσαπία.

Σκουριές – ΑΕΠΟ και Αδειοδότηση

Φθινόπωρο 2013...

Όλοι οι συναγωνιστές από Ασωπό και Σκουριές έχουν μαζευτεί στο σπίτι του Τόμας. Είναι εκεί ο παπαΓρηγόρης, ο Στάθης, ο Στρατής καθώς και η Κωνσταντίνα με τον Γιάννη από το μέτωπο των αγωνιστών στη Χαλκιδική.

Ο Γιάννης έχει φέρει μερικά αντίτυπα ενός βιβλίου που μόλις έχει εκδοθεί με τίτλο «Ενάντια στα Μεταλλεία Χρυσού». Οι άνθρωποι που έγραψαν και εξέδωσαν αυτό το βιβλίο είναι το λεγόμενο «Ανοιχτό Συντονιστικό Θεσσαλονίκης ενάντια στα μεταλλεία χρυσού».

Ο Στρατής το πήρε στα χέρια του και άρχισε να το ξεφυλλίζει με πολύ ενδιαφέρον και ανυπομονησία.

Στην εισαγωγή του βιβλίου στάθηκε σε μια μαρτυρία κατοίκου από τη «Μάχη των Σκουριών» την Κυριακή 5 Αυγούστου 2012.

«Στάθηκα μπροστά από μια διμοιρία των ΜΑΤ. Άοπλος και εκτεθειμένος τους κοιτούσα κατευθείαν στα μάτια. Εκείνη τη στιγμή αναρωτιόμουν πώς μπορούν να παίζουν αυτό το ρόλο. Έλεγα μέσα μου, είναι δυνατόν να με κτυπήσουν έτσι όπως κάθομαι απλά και τους κοιτάζω; Την ίδια στιγμή ένας από αυτούς σήκωσε τον εκτοξευτή φωτοβολίδων και με σημάδεψε στο πρόσωπο. Δεν το πίστευα ότι μπορούσε να το κάνει, μέχρι που άκουσα τη φωτοβολίδα να σφυρίζει ξυστά δίπλα στο αυτί μου. Συνειδητοποίησα ότι στα μάτια τους, εγώ ήμουν ο εχθρός».

Οι συγγραφείς του βιβλίου είναι το «Ανοιχτό Συντονιστικό Θεσσαλονίκης ενάντια στα μεταλλεία χρυσού» που αποτελείται από ανθρώπους που από χρόνια παρακολουθούν τις εξελίξεις στην ΒόρειοΑνατολική (ΒΑ) Χαλκιδική και στέκονται στο πλευρό των κατοίκων ενάντια στην καταστροφή. Στο Ανοιχτό Συντονιστικό συμμετέχει ένα πλήθος ανθρώπων που κινητοποιήθηκαν μετά την εισβολή της εταιρείας Eldorado-Ελληνικός Χρυσός στο δάσος των Σκουριών στις 20 Μάρτη 2012, όταν 400 μισθοφόροι της εταιρείας ξυλοκόπησαν κατοίκους της Μεγάλης Παναγίας και κατέστρεψαν το φυλάκιο αγώνα που είχε στηθεί το 2009 από την λαϊκή συνέλευση του χωριού. Από τότε έχουμε μια ιδιότυπη κατοχή του βουνού με ένα εδραιωμένο εμφυλιοπολεμικό κλίμα που κατέδειξαν την ανάγκη για την συγκρότηση ενός Ανοιχτού Συντονιστικού στη Θεσσαλονίκη για την υποστήριξη και εξάπλωση του αγώνα.

Οι ομοιότητες και οι διαφορές με τα Οινόφυτα, τον Ασωπό και την Μεσσαπία είναι προφανείς.

Οι μοναχικοί πολεμιστές στον Ασωπό (ο παπαΓρηγόρης και ο Τόμας) δεν είχαν μπορέσει όλα αυτά τα χρόνια να φέρουν στο πλευρό τους την τοπική κοινωνία. Στο «Οινοφυστάν» (όπως το αποκαλεί ο Τόμας) η τοπική κοινωνία ακολουθεί τον νόμο της omerta. Σιωπή θανάτου για να μην χάσουν οι ντόπιοι τις δουλειές τους. Στη Μεσσαπία, τα πράγματα είναι καλύτερα μιας και υπάρχουν δυο ενεργές οικολογικές ομάδες που μάχονται ενάντια στη Λάρκο και τα οργανωμένα συμφέροντα.

Αλλά στη ΒΑ Χαλκιδική, ο αγώνας έχει περάσει σε άλλο επίπεδο. Εδώ, μιλάμε πλέον για πραγματικό πόλεμο, από την μια μεριά έχουμε τους κατοίκους της περιοχής, το μικρό Γαλατικό χωριό που πάντα θα αντιστέκεται στο Ρωμαίο κατακτητή. Από την άλλη πλευρά, οι «Ρωμαίοι» κατακτητές δεν είναι άλλοι από το ίδιο το ελληνικό κράτος και τα επιχειρηματικά συμφέροντα...

Γιατί όμως οι «Ρωμαίοι» έχουν τέτοια πρεμούρα για την περιοχή;

Ιστορικά, τα μεταλλεία Κασσάνδρας (ή αλλιώς μεταλλεία του Στρατονικού Όρους) βρίσκονται στη ΒΑ Χαλκιδική, στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Ολυμπιάδας, Στανού, Μ. Παναγίας και Ιερισσού, και περιλαμβάνουν κοιτάσματα θειούχων βασικών και πολύτιμων μετάλλων Ολυμπιάδας, Μαντέμ Λάκκος, Μαύρες Πέτρες, κοιτάσματα μαγγανίου και χρυσού της Πιάβιτσας και Βαρβάρας καθώς και το πολύτιμο κοίτασμα χαλκού-χρυσού των Σκουριών και Μ. Παναγίας. Από την δεκαετία του 1990, τα κοιτάσματα αυτά έχουν βρεθεί στο επίκεντρο εθνικών και πολυεθνικών «επενδυτών», μεταβιβαζόμενα πολλές φορές από εταιρεία σε εταιρεία (ΑΕΕΧΠ & Λ, TVX Hellas Α.Ε., European Goldfields και Eldorado Gold)...

Η εκμετάλλευση του εδάφους της Χαλκιδικής δεν αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο, όμως. Η μεταλλευτική δραστηριότητα στην περιοχή έχει μακρά ιστορία από τα χρόνια της κλασσικής αρχαιότητας, και πιο συγκεκριμένα από τον 6 ο αιώνα π.Χ. Χρυσά νομίσματα που παρήχθησαν εκεί γύρω στο 550 π.Χ., έγιναν τα πρώτα επίσημα μέσα συναλλαγής!

Η πλούσια νομισματική παραγωγή στην Χαλκιδική, ήδη από τα τέλη του 5 ου αιώνα π.Χ. αντανακλούσε την ισχυρή πολιτική, στρατιωτική και οικονομική δύναμη που κατείχε στον βορειοελλαδικό χώρο το «Κοινό των Χαλκιδέων», δηλαδή η ομοσπονδιακή ένωση των Ευβοϊκών αποικιών στην περιοχή, η οποία συγκροτήθηκε το 430 π.Χ. και διήρκεσε μέχρι και το πρώτο μισό του 4 ου αιώνα π.Χ. οπότε και καταλύθηκε το 348 π.Χ., με την κατάληψη της Ολύνθου (πρωτεύουσας του Κοινού) από τον Φίλιππο Β’.

Τα επεκτατικά σχέδια του Φιλίππου Β’ ήταν να έχει πρόσβαση στα μεταλλεία χρυσού της περιοχής για να μπορεί να κόβει χρυσά νομίσματα σε αντίθεση με τις άλλες ελληνικές πόλεις-κράτη όπου κόβονταν νομίσματα κυρίως σε άργυρο. Ο Φίλιππος Β’ ήταν σε θέση πλέον να κόβει νομίσματα σε χρυσό και μάλιστα σε μεγάλες ποσότητες.

= = =

Το θέμα της συνάντησης των αγωνιστών απόψε στο σπίτι του Τόμας είναι να γίνει μια αποτίμηση του αγώνα σε Ασωπό και Σκουριές και να χαράξουν στρατηγική για τις επόμενες κινήσεις.

Tον λόγο πήρε πρώτα ο Τόμας.

«Συναγωνιστές, πρέπει να μάθουμε από τα λάθη που έχουμε κάνει στον Ασωπό, ώστε ο αγώνας σας στη Χαλκιδική να είναι πιο αποτελεσματικός. Εμείς, αυτό που δεν καταφέραμε στον Ασωπό είναι να φέρουμε τον ντόπιο κόσμο μαζί μας. Τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα δίχασαν τον κόσμο και ο νόμος της Omerta σήμερα απλώνεται σε όλα τα Οινόφυτα αλλά και σε χωριά κοντά στα λατομεία της Λάρκο. Το καλοκαίρι του 2009, είχα πάει με τον Στρατή στο χωριό Κοντοδεσπότι στον Παγώντα, και είχαμε μιλήσει στους κατοίκους εκεί, οι μισοί ήθελαν να μας ακούσουν και οι άλλοι μισοί μας γιουχάριζαν...»

«Τι θα πρέπει να κάνουμε από εδώ και μπρος, Τόμας;» τον ρώτησε η Κωνσταντίνα (Γεωργίου), η σύντροφος, στη ζωή και στον αγώνα, του Γιάννη Καρέζη στις Σκουριές.

«Κωνσταντίνα μου, το ξέρεις πόσο σέβομαι και εκτιμώ τον Αγώνα σας. Το βιβλίο σας που μας φέρατε απόψε δείχνει πόσο πιο μπροστά είστε στον Αγώνα σας σε σχέση με τον Αγώνα μας στον Ασωπό και στα Μεσσάπια» απάντησε ο Τόμας. Και συνέχισε: «από εδώ και μπρος πρέπει να χρησιμοποιήσετε το νομικό εργαλείο που λέγεται ΣτΕ (σ.σ. Συμβούλιο της Επικρατείας) και να χτυπήσετε στο ψαχνό! Δηλαδή να βάλετε στόχο την ακύρωση των περιβαλλοντικών μελετών και αδειοδοτήσεων! Μην ξεχνάτε, ότι οι περιβαλλοντικές μελέτες δεν δείχνουν ποτέ καμιά σοβαρή επίπτωση, ακόμα και σε οφθαλμοφανείς περιπτώσεις, αφού είναι πληρωμένες από τις εταιρείες και οι εταιρείες επιδιώκουν να αδειοδοτηθούν παραβλέποντας το όποιο κόστος. Έτσι και στα μέρη σας, με μια δημόσια διαβούλευση – παρωδία (αφού δεν έλαβε χώρα ποτέ!) και με διαδικασίες fast track (οι αγαπημένες λέξεις της Τρόικας!) παρακάμφθηκαν ολόκληρες νομοθεσίες και φτάσαμε σε μια αδειοδότηση με διάτρητους περιβαλλοντικούς όρους προς όφελος της εταιρείας και των επενδυτών, ενώ την ίδια ώρα αποκρύπτονται ουσιαστικά επιστημονικά στοιχεία για την ασφαλή εκτίμηση των επιπτώσεων της επέμβασης στο περιβάλλον. Οι ισχυρισμοί της περιβαλλοντικής μελέτης έγιναν δεκτοί από το τυφλό σε τέτοια θέματα Κράτος, το οποίο θεωρεί δεδομένη την ακρίβειά τους και δεν ελέγχει στην πραγματικότητα κανένα από τα παρεχόμενα στοιχεία! Κραυγαλέο παράδειγμα είναι το γεγονός ότι όλα τα απόβλητα χαρακτηρίζονται ως μη επικίνδυνα!» κατέληξε ο Τόμας.

Και όντως αυτό είχε γίνει στη Χαλκιδική!

Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) της εταιρείας μελετήθηκε και αναλύθηκε εκτενώς από ανεξάρτητους επιστημονικούς φορείς και Καθηγητές των ΑΕΙ και ΤΕΙ (10 η εφορεία βυζαντινών αρχαιοτήτων, το πρυτανικό συμβούλιο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), τη δασική υπηρεσία (δασαρχείο Αρναίας), το συμβούλιο περιβάλλοντος του ΑΠΘ, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) καθώς και το τμήμα Τουριστικών Επιχειρήσεων του ΤΕΙ Θες/νίκης).

Λίγους μήνες πριν (αρχές του 2013), ο Στρατής είχε δημοσιεύσει ένα κείμενο για το θέμα αυτό.

«Το μάθημα στο αμφιθέατρο του Χημικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών που υπηρετώ είχε ως θέμα την επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας. Με τα (πνευματικά) παιδιά μου (4ετείς φοιτητές Χημείας) αναλύαμε τους ανερχόμενους κινδύνους στα τρόφιμα και η κουβέντα ήταν για τα μεταλλεία.

Τους θύμισα αυτό που ανέφερα στο προηγούμενο σημείωμά μου σε αυτή τη στήλη, ότι «για κάθε ουγγιά χρυσού που παράγεται, παράγονται συνάμα και 30 τόνοι τοξικών αποβλήτων. Αυτά τα απόβλητα συνήθως περιέχουν κυανιούχα, ιόντα εξαιρετικά τοξικά για το περιβάλλον και τον άνθρωπο, και είναι ο ‘‘πονοκέφαλος’’ όλων των εξορυκτικών εταιρειών».

Και τους ρώτησα το εξής υποθετικό σενάριο:

«Έστω ότι ζούμε στο έτος 2050 μ.Χ. και είστε υπεύθυνοι διαχείρισης ποιότητας σε μια μονάδα ιχθυοκαλλιέργειας. Ποιους κινδύνους θα πρέπει να αξιολογήσετε για να δείτε αν είναι εμπορικά επωφελές να στήσετε νέους ιχθυοκαλλιεργητικούς κλωβούς στους κόλπους της Κασσάνδρας και της Σιθωνίας;».

Πριν απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα, κάναμε μαζί μια ανάλυση της κατάστασης στη Μεσσαπία, όπου στα εκεί μεταλλεία νικελίου παρατηρείται το φαινόμενο της όξινης απορροής, όπως είχε παραδεχθεί και προ ετών η πρώτη υπουργός στο ΥΠΕΚΑ (κ. Τίνα Μπιρμπίλη). Με απλά λόγια, και χωρίς να σας κουράσω με πολλές χημικές λεπτομέρειες, κατά την όξινη απορροή εκλύονται διάφορα βαρέα μέταλλα στο νερό και από τα λατομεία περνούν στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα…

Αυτά είναι γνωστά… και κανείς πλέον δεν αντιδρά ακόμα και αν του λες κατάμουτρα «πίνεις καρκινογόνο νερό, κάνεις μπάνιο τα παιδιά σου με καρκινογόνο νερό! Γιατί το ανέχεσαι;». Οι άνθρωποι το ανέχονται… προτιμούν να μη μιλήσουν για να μην χάσουν τη δουλειά τους, προτιμούν να ζουν μια ζωή ως υποτακτικοί και εν δυνάμει καρκινοπαθείς…

Το θέμα όμως είναι πώς θα είναι η Χαλκιδική το 2050; Και η θάλασσα εκεί θα μπορεί τότε να «φιλοξενήσει» ιχθυοκαλλιεργητικούς κλωβούς; Και αν κάποιος από σας αναρωτηθεί γιατί ρωτάω για τέτοιους κλωβούς, ο λόγος είναι τούτος: σήμερα το 90% της παραγωγής από την ιχθυοκαλλιέργεια εξάγεται και άρα είναι μια πραγματική πράσινη και βιώσιμη ανάπτυξη. Τα μεταλλεία όμως είναι;».

Fast forward…

9.12.2015

Οι αγωγοί της Ελληνικός Χρυσός κατεβάζουν κόκκινη λάσπη και την πετάνε μέσα στο Λάκκο  (ρέμα) Καρατζά. Η λάσπη μεταφέρεται στα μεγαλύτερα ρέματα, με τελική κατάληξη τον Ασπρόλακκα που βάφεται και αυτός κόκκινος, μέχρι κάτω στον κάμπο. Ο Ασπρόλακκας είναι το ποτάμι που κατεβαίνει από τις Σκουριές τον Κάκαβο, με άφθονο και άριστης ποιότητας νερό και εμπλουτίζει τους υπόγειους υδροφορείς της περιοχής Κάμπου-Κρυονερίου, έξω από την Ιερισσό, όπου βρίσκονται οι υδρευτικές γεωτρήσεις της προ του Άθω περιοχής και του Στρατωνίου.

Το βουνό όπου βρίσκονται οι Σκουριές, ο Κάκαβος, είναι ο μεγαλύτερος υδροφορέας της Χαλκιδικής και τα πλούσια νερά του θα μπορούσαν να ξεδιψάσουν όλη τη Χαλκιδική που έχει οξύτατο πρόβλημα λειψυδρίας.

Από διαβεβαιώσεις για “προδιαγραφές”, “περιβαλλοντικούς όρους” και “αυστηρούς ελέγχους” έχουμε μπουχτίσει. Υπάρχει μια σειρά από θεσμοθετημένους κρατικούς φορείς, η Επιθεώρηση Μεταλλείων, η Επιθεώρηση Περιβάλλοντος, η “Επιστημονική Επιτροπή Ελέγχου Τήρησης των Περιβαλλοντικών Όρων” του όρου δ1.32 της ΚΥΑ 201745/2011, που ρόλος τους είναι να κρατάνε τη δραστηριότητα της Καναδικής πολυεθνικής μέσα στα πλαίσια των νόμων του κράτους και των όρων των αδειών και εγκρίσεων που έχει λάβει αυτή η “επένδυση”. Όλοι απόντες. Δεν υπάρχει κανένας απολύτως έλεγχος. Η Eldorado  έχει αφεθεί ελεύθερη να κατατρώει το βουνό όπως επιθυμεί και όπως τη βολεύει.

Τα πράγματα είναι πάρα πολύ απλά: Αν δεν τους σταματήσουμε ΤΩΡΑ, Κάκαβος τέλος, νερά τέλος και ας συμβιβαστούμε με το νερό της βροχής που θα μαζεύει το φράγμα στο Γομάτι!

= = =

Fast forward, 12.10.2020

Τον Σεπτέμβρη του 2020, πέθανε από καρκίνο ο Γιάννης Καρέζης

Και ο Στρατής δημοσίευσε στην Εφημερίδα των Συντακτών το παρακάτω κείμενο για τον Γιάννη Καρέζη...

Τον Γιάννη Καρέζη τον γνώρισα πριν από χρόνια μέσα από τους κοινούς αγώνες σε Ασωπό, Μεσσαπία και Σκουριές. Μου έκαναν εντύπωση τότε, το 2013, που τον γνώρισα το πράο χαμόγελό του και η βεβαιότητα για το δίκιο του αγώνα μας. Ο Γιάννης ήταν το αντίθετο ενός άλλου συναγωνιστή που χάσαμε το 2014, του Τόμας Μάντελσον. Ο Γιάννης ήταν η ήρεμη δύναμη, ο Τόμας, ο ταύρος. Μαζί τους πετύχαμε πολλά!

Πετύχαμε να ενώσουμε συναγωνιστές και συντρόφους από όλη την Ελλάδα σε έναν κοινό αγώνα για καθαρό νερό, καθαρό αέρα και καθαρή… σκέψη. Το τραγικά οξύμωρο είναι ότι και ο Γιάννης, που χάσαμε πριν από λίγες ημέρες, έφυγε (όπως και ο Τόμας) από την ασθένεια που φέρνουν οι «επενδύσεις» και την πολεμούσε σε όλη του τη ζωή… τον καρκίνο.

Αλλά τα καρκινικά κύτταρα που τον πήραν από κοντά μας είναι μια κληρονομιά σε όλη τη «χρυσοφόρα» επένδυση σε Σκουριές και Ολυμπιάδα. Οι εκεί αγωνιστές και φίλοι κατάφεραν να σπείρουν καρκινικά κύτταρα στα σχέδια της Eldorado Gold και έτσι οι Σκουριές έκλεισαν και η Ολυμπιάδα είναι πηγή συμπυκνωμάτων που η επεξεργασία τους δεν γίνεται στην Ελλάδα αλλά στην… Κίνα.

Το Γαλατικό χωριό εκεί μπορεί να έχασε τον Πανοραμίξ του στο πρόσωπο του Γιάννη, αλλά αντιστέκεται ακόμα στον… κατακτητή. Το «μαγικό μας φίλτρο» είναι η κληρονομιά της αναλυτικής σκέψης και λειτουργικής ανίχνευσης των κινδύνων που φέρουν στο περιβάλλον οι ανοιχτές εξορύξεις. Για αυτό το «μαγικό φίλτρο», ο Γιάννης μάς έδωσε τη «συνταγή»! Και τώρα μας γνέφει με χαμόγελο από εκεί ψηλά, να τη φυλάξουμε τη «συνταγή» σαν επτασφράγιστο μυστικό!

Αντίο συναγωνιστή Γιάννη! Θα σε θυμόμαστε και θα αγωνιζόμαστε για τα ιδανικά σου (για τα ιδανικά μας!) όσο ζούμε. Αντίο φίλε, και πού ’σαι… πιες καμιά ρακή με τον Τόμας τώρα που ανταμώσατε.

(σ.σ. τα ονόματα έχουν αλλάξει για να είναι συμβατά με την πλοκή του μυθιστορήματος).

Ο Ασωπός και ο Βασίλης

Το Κουτί της Πανδώρας 17.7.2020

Στον αγώνα μας για να κάνουμε τον Βίο μας Αξιοβίωτο (όπως έλεγε ο αείμνηστος φίλος μου Θανάσης Παντελόγλου όλα τα χρόνια που αγωνιζόμασταν για ένα καθαρό Ασωπό και μια καλύτερη ποιότητα ζωής στα Οινόφυτα), ένα μόνο πρέπει να θυμόμαστε: ότι κάνουμε το κάνουμε για το Καλό της Κοινωνίας, για την Δημόσια Υγεία, για το κοινό μας Αύριο. 

Ο Βασίλης σε αυτόν τον Αγώνα είχε ταχτεί.

Στις 16 Ιούνη 2020 έγραφε ο Βασίλης στο FB: «Βρίσκομαι στο νοσοκομείο με 6 ή 7 κατάγματα στα πλευρά και με θλάση στο συκώτι και την χοληδόχο κύστη , χτυπημένος άγρια κ βασανισμένος από τις δυνάμεις καταστολής (ΜΑΤ,ΟΠΚΕ,Ασφάλεια). Υπάρχουν τα σχετικά βίντεο κ φωτογραφίες, οπότε σας δίνω μια μικρή μόνο γεύση του τι έγινε.. Αλλά ας πιάσουμε το νήμα από την αρχή...
Το Σάββατο, πραγματοποιήθηκε ένα μεγάλο συλλαλητήριο ενάντια στη καύση σκουπιδιών (...), ενάντια δηλαδή στον καρκίνο και τον θάνατο που πλανάται πάνω από την πόλη μας και το εισπνέουμε όλοι καθημερινά, αφού συνεχώς βρωμάει το καμένο πλαστικό στην ατμόσφαιρα της πόλης μας».

Ας πιάσουμε το κουβάρι των σκουπιδιών από μια άλλη σκοπιά.

Στο θεατρικό του έργο «Ένας εχθρός του Λαού» που έγραψε ο Ίψεν το 1882 ουσιαστικά μιλούσε για τον Ασωπό, για τις Σκουριές, για την Μεσσαπία, για τον κόλπο του Μεξικού, για το εξασθενές χρώμιο στο Hinkley της Καλιφόρνιας και τόσα άλλα περιβαλλοντικά εγκλήματα. Ίσως και για την διαχείριση των σκουπιδιών όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη την Ευρώπη.
Στο έργο του Ίψεν όλα ξεκινούν όταν ο γιατρός μιας λουτρόπολης, ο Θωμάς Στόκμαν, βρήκε ότι το νερό της πόλης του ήταν μολυσμένο με πλήθος παθογόνων μικροοργανισμών. Οι χημικές και μικροβιολογικές αναλύσεις που έκανε πιστοποίησαν τους φόβους του: το νερό της λουτρόπολης ήταν επικίνδυνο. Ως γιατρός, έπρεπε να σώσει τους ανθρώπους! Ως πολίτης της λουτρόπολης έπρεπε να σωπάσει για να μην κάνει ζημιά στα λουτρά και στα έσοδα από τον τουρισμό…
Αποφάσισε να μην σωπάσει! Αποφάσισε να βάλει τον άνθρωπο σε πρώτη προτεραιότητα. Κι ας βρήκε απέναντί του ένα αδιαπέραστο τείχος: πολιτικούς, δημαρχιακούς άρχοντες, διαπλεκόμενο τύπο και κοντόφθαλμους μικροαστούς. Ο Θωμάς Στόκμαν, μέσα από τη φαντασία και την πένα του Ίψεν, δείχνει ακόμη και σήμερα πώς πρέπει να ενεργούμε σε περιβαλλοντικά εγκλήματα που αφορούν το νερό, τη διατροφική αλυσίδα αλλά και τον αέρα που αναπνέουμε (φευ!). Λεπτομέρεια: στο μνήμα του Ίψεν έστησαν μια αξίνα: σύμβολο για τον άνθρωπο που έσκαψε βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή.

17 Ιουλίου 2020. Ο Βασίλης είναι νεκρός. Κοιτάζω από το παράθυρο του δωματίου μου ένα δέντρο και ένα λιβάδι. Και σκέφτομαι πόσο μικρή είναι η ζωή μας. Πόσο μικρή αλλά και πόσο συνάμα σημαίνουσα όταν την αφιερώνουμε στον Αγώνα τον Καλό.

Εδώ στην Ιρλανδία, δίνουμε ένα παρόμοιο αγώνα, με εκείνον του Βασίλη. Εδώ τα πράγματα είναι πιο «πολιτισμένα». Τα ΜΑΤ δεν είναι τόσο επιθετικά, η κοινωνία είναι λίγο πιο ήρεμη ( ή μήπως πιο αποικοιμισμένη; ).

Οι αποτεφρωτήρες σκουπιδιών τον ίδιο θάνατο όμως μοιράζουν, εκπέμποντας διοξίνες, βαρέα μέταλλα και αιωρούμενα σωματίδια (PM10 και PM2.5 είναι οι τεχνικοί όροι) που μέσα τους περιέχουν τοξικά βαρέα μέταλλα. Τα οποία μέσω της αναπνοής μπαίνουν μέσα μας και αργά ή γρήγορα νοσούμε ανίατα.

Τι μπορεί να κάνει ο απλός πολίτης μπροστά σε αυτήν την επιστημονικοφανή αλλά ουσιαστικά διάτρητη διαδικασία ρύπανσης; Ο Ίψεν έδειξε το δρόμο: η αξίνα της γνώσης είναι το μοναδικό μας εργαλείο για να πολεμήσουμε τους ψευδο-επιστήμονες και τους πολιτικούς ταγούς. Γι’αυτό και σε επόμενο κείμενό μας, θα παραθέσουμε πιο πολλά για την τοξικότητα της καύσης σκουπιδιών και αποβλήτων και για τα κενά της διαδικασίας αδειοδότησης και επιτήρησης αυτών των μονάδων καύσης.

Το κείμενο αυτό είναι αφιερωμένο στην μνήμη των Θανάση Παντελόγλου και Βασίλη Μάγγου.
 
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών, στο Πανεπιστήμιο Λίμερικ, Ιρλανδία