Ο Γιάννης Ζαμπετάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Χημείας Τροφίμων, Τμήμα Βιολογικών Επιστημών, στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία εξηγεί για ποιους λόγους στηρίζει την υποψηφιότητα του Στέφανου Κασσελάκη για την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ και υπογραμμίζει χαρακτηριστικά:
«Μακάρι να μπορούσα να βρεθώ στην Ελλάδα την Κυριακή και να ψηφίσω τον Στέφανο που είναι μια ανάσα δροσιάς στο δεινοσαυρικό πολιτικό τοπίο της Ελλάδας του 2023».
Αναλυτικά το κείμενο Γ. Ζαμπετάκη:
Τα γεγονότα όπως τα έχει γράψει η ιστορία:
Μάρτης του 2010, στην πρώτη μεγάλη πορεία κατά του πρώτου μνημονίου που υπέγραψε ο Γεώργιος Παπανδρέου Jr και δεν πρόλαβε να το διαβάσει ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης πριν το ψηφίσει (!), η ΕΛΑΣ συνέλαβε τον δάσκαλο κολύμβησης των παιδιών μου, τον Μάριο Ζέρβα. Στο σακίδιό του βρέθηκαν ένα μπουρνούζι και ένα σαμπουάν μιας και μετά την πορεία, ο Μάριος θα πήγαινε στο κολυμβητήριο του ΟΑΚΑ για να διδάξει τα παιδιά του! Αντί για το ΟΑΚΑ όμως, βρέθηκε στη ΓΑΔΑ και από εκεί προφυλακισμένος (συνολικά 43 ημέρες!) στην πρώτη πτέρυγα των φυλακών Κορυδαλλού. Για 43 μέρες και νύχτες, δεν μπορούσε να διδάξει τα παιδιά του αλλά δίδαξε όλους εμάς πώς να μη σιωπούμε μπροστά στο άδικο!
Το Γενάρη του 2015, ψήφισα για πρώτη φορά ΣΥΡΙΖΑ έχοντας πιστέψει στο παραμύθι του Αλέξη και του Γιάνη (με ένα ν!) ότι θα σκίσουν τα μνημόνια.
Τον Ιούλη του 2015, μετά από κάπου 25 ώρες διαπραγμάτευση, ο Αλέξης κάνει πίσω και προδίδει την λαϊκή εντολή που είχε λάβει τον Γενάρη του 2015. Η Μέρκελ τον συμβουλεύει ότι πρέπει να πάει σε εκλογές, το κάνει και τον Σεπτέμβρη του 2015 παίρνει ξανά την λαϊκή εντολή να κυβερνήσει. Ο Γιάνης (προς τιμήν του!) είχε παραιτηθεί την επόμενη του δημοψησίσματος του Ιούλη του 2015 όταν ο Αλέξης έκανε το ΟΧΙ…ΝΑΙ.
Τον Νοέμβρη του 2015, παίρνω την οικογένειά μου και τα δυο σκυλιά μου και μεταναστεύουμε στην Ιρλανδία, όπου και εκεί είχαν την τρόικα πάνω από το κεφάλι τους για 2-3 χρόνια αλλά την έδιωξαν για τα καλά και το 2015 η Ιρλανδική οικονομία είχε αρχίσει να παίρνει τα πάνω της και πάλι! Ο Κέλτικος τίγρης δεν είχε πεθάνει αλλά είχε προσαρμοστεί στην πραγματικότητα.
Από το 2010 ως σήμερα, πάνω από 600.000 επιστήμονες και μηχανικοί έχουν φύγει από την Ελλάδα! Η Ελλάδα που τους μόρφωσε…τους έδιωξε και αυτοί οι άνθρωποι συνεισφέρουν σήμερα στο ΑΕΠ των χωρών που έχουν πάει!
Και πάμε στο σήμερα…
Σε λίγες μέρες, τα μέλη του ΣΥΡΙΖΑ καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε ένα νέο και άφθαρτο άνθρωπο και μια «δοκιμασμένη» πρώην Υπουργό που το βιογραφικό της όμως πάντα θα γράφει κατά κάποιο τρόπο «ναι, δυστυχώς, για την Ελλάδα, ήμουν πιόνι της τρόικας».
Μακάρι να μπορούσα να βρεθώ στην Ελλάδα την Κυριακή και να ψηφίσω τον Στέφανο που είναι μια ανάσα δροσιάς στο δεινοσαυρικό πολιτικό τοπίο της Ελλάδας του 2023.
Με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, το 95% των θανάτων από covid-19 στην Ελλάδα είναι συνάνθρωποί μας με υποκείμενο νόσημα. Τα υποκείμενα νοσήματα είναι οι λεγόμενες χρόνιες ασθένειες, όπως διαβήτης, καρκίνος, καρδιαγγειακά νοσήματα, υψηλή αρτηριακή πίεση και η παχυσαρκία.
Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι ο ιός προκαλεί οξεία φλεγμονή στο σώμα μας και ειδικά στο αναπνευστικό μας σύστημα. Η προστασία μας θα πρέπει να είναι κατ’αρχήν το εμβόλιο. Είναι επιτακτικό να πειστούν οι μη ανεμβολίαστοι συμπολίτες μας να εμβολιαστούν. Αν και δεν είναι πανάκεια το εμβόλιο, μειώνει σημαντικά το κίνδυνο να νοσήσουμε βαριά από το ιό αν είμαστε εμβολιασμένοι.
Τα εμβόλια στην Ελλάδα έχουν σώσει 12.175 ζωές (11.429 μετά τις δύο δόσεις και 746 μετά την πρώτη δόση), αποτρέποντας ισάριθμους θανάτους λόγω Covid-19, σύμφωνα με κοινή μελέτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) σε 33 χώρες, μεταξύ των οποίων και η χώρα μας.Οι θάνατοι λόγω Covid-19 που έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα στις ηλικίες άνω των 60 ετών αναφέρεται ότι είναι 11.703. Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο Eurosurveillance, εκτιμά ότι το ποσοστό των αναμενόμενων θανάτων ανθρώπων άνω των 60 ετών λόγω κορονοϊού, που αποτράπηκαν στην Ελλάδα χάρη στα εμβόλια, είναι 51%, δηλαδή τα εμβόλια περιόρισαν τουλάχιστον στους μισούς τους θανάτους που αλλιώς θα υπήρχαν.
Παράλληλα, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η διατροφή μας μπορεί να μας προσφέρει μια επιπλέον ασπίδα εναντίον της χρόνιας φλεγμονής και άρα των χρόνιων παθήσεων. Ας θυμηθούμε την περίφημη ρήση του Ιπποκράτη: «κάνε το φάρμακο τροφή σου και την τροφή σου φάρμακό σου». Συνεπώς, θα πρέπει να φροντίζουμε η καθημερινή μας διατροφή να είναι πλούσια σε αντιφλεγμονώδη τρόφιμα.
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος Βιολογικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία
Σήμερα (Τρίτη 23.11.2021) που γράφω αυτές τις γραμμές για το «Κουτί της Πανδώρας» μάθαμε από την Εφημερίδα των Συντακτών ότι «Με την επωνυμία «Χάρισμα Διός», το μπουκαλάκι των 250 ml με το ντόπιο ελαιόλαδο έχει τοποθετηθεί στο πωλητήριο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αρχαίας Ολυμπίας και, οσονούπω, φτάνει στο πωλητήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στην Αθήνα. Δεν ξέρουμε πόσο έξτρα αγνό και παρθένο είναι, ξέρουμε όμως ότι πωλείται στην τιμή των 14 ευρώ. Οπότε για μαγειρική ούτε κουβέντα. Τώρα, πόσοι τουρίστες θα αγοράσουν ένα τόσο ακριβό λαδάκι, αντί οποιουδήποτε άλλου σουβενίρ, μένει το δούμε από την πορεία των πωλήσεων. Η τοπική κοινωνία, πάντως, άρχισε να δυσανασχετεί, καθώς βλέπει από την κυβέρνηση εμπαιγμό και δυσφήμηση του τοπικού προϊόντος της, με την τιμή του κιλού να φτάνει τα 54 ευρώ!».
Κλαυσίγελος...
Κλάμα γιατί δεν μπορούμε να τυποποιήσουμε το ελαιόλαδο, τον μαύρο χρυσό της Ελλάδας. Οι εξαγωγές του ελαιολάδου το 2018 έφεραν €655.000.000 στην χώρα μας την ώρα που μόλις το 27% του ελληνικού ελαιολάδου τυποποιείται κάθε χρόνο. Τα ποσοστά τυποποίησης στην Ιταλία και στην Ισπανία είναι 80% και 50%, αντίστοιχα.
Αν σκεφτούμε ότι το ελληνικό ελαιόλαδο πωλείται χονδρικώς σε εταιρείες τυποποίησης στην Ιταλία και στην Ισπανία σε τιμές €2,50-3,50 το λίτρο ενώ το τυποποιήμενο ελαιόλαδο μπορεί να πωληθεί άνετα €10-25 ευρώ το λίτρο, τότε δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε τι επιστημονική και οικονομοτεχνική μπαρούφα ξεστόμισε πρόσφατα ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης μιλώντας για το λάδι της Αρχαίας Ολυμπίας! Οι ελιές της αρχαίας Ολυμπίας δεν ξεπερνούν τις 150 ρίζες, οπότε και η παραγωγή του ελαιολάδου είναι μικρή. Στην Ήλιδα δεν είναι περισσότερες από 50-60 ελιές και οι καρποί τους δεν συνελέγησαν ούτε πέρυσι ούτε φέτος. Αντί λοιπόν ο πρωθυπουργός να δουλέψει με τον καθ’ύλην αρμόδιο υπουργό του (κ. Σπήλιο Λιβανό) στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, πετάει επικοινωνιακές πομφόλυγες για να κερδίσει τι; Γέλια από το ακροατήριο; Κλαυσίγελος λοιπόν...
Αλλά ας δούμε τώρα σοβαρά το πρόβλημα!
Η Ελλάδα πάσχει βαριά στον τομέα της τυποποίησης τροφίμων. Το κρασί μας, το λάδι μας, το ούζο μας, το τσίπουρό μας,οι εδώδιμες ελιές και πολλά γαλακτοκομικά προϊόντα είναι άριστης ποιότητας, με βέλτιστα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και θα μπορούσαν να κάνουν διεθνή καριέρα! Αντί λοιπόν να μιλάμε για το λάδι της Ολυμπίας, θα πρέπει να δούμε πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε πρεσβείες ελληνικών τροφίμων στην ΕΕ, στις ΗΠΑ και στον Καναδά και την Κίνα. Εκεί είναι οι μεγάλες αγορές, εκεί υπάρχει εισόδημα που μπορούμε να το προσελκύσουμε προς τα Ελληνικά τρόφιμα και ποτά!
Τότε έγραφα: «Αυτό θα πρέπει, λοιπόν, να είναι η προτεραιότητά μας σήμερα: πώς θα μπορέσουμε να παραγάγουμε νέα προϊόντα με άριστα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, εξαιρετική διατροφική αξία και «άρωμα Ελλάδας». Η χώρα μας ποτέ δεν ήταν καλή στο «branding». Σε κάθε μικρό μουσείο στο εξωτερικό υπάρχει και ένα μαγαζάκι με αναμνηστικά. Ενώ εμείς, με μια από τις καλύτερες πολιτιστικές κληρονομιές της υφηλίου, ούτε αυτό δεν έχουμε… Σήμερα όμως είναι ανάγκη να κάτσουμε στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες και πολιτικοί και να σχεδιάσουμε στρατηγικές που θα συνδυάζουν την Ανάπτυξη και την Καινοτομία με έναν μόνο στόχο: την προώθηση της νεανικής επιχειρηματικότητας στη χώρα μας αλλά και της επανακατάρτισης των νέων άνεργων λόγω κορονοϊού».
Κάθε καλοκαίρι, από το παράθυρο του σπιτιού μου στη Νότια Εύβοια, βλέπω μερικά κατσίκια στην Καρυστία να βόσκουν αμέριμνα, να βόσκουν χωρίς να ξέρουν τα ίδια ότι το γάλα που φτιάχνουν έχει όλα τα χαρακτηριστικά ώστε να δώσει εξαιρετική γραβιέρα και αυτή η γραβιέρα με κατάλληλη τυποποίηση και επιθετικό πλάνο εξαγωγών να μπορέσει (ή μάλλον θα μπορούσε!) να πωληθεί σε όλα τα ντελικατέσεν μαγαζιά της Ευρώπης ως “ΠΟΠ Γραβιέρα Καρύστου” προς 30 (τριάντα! Ναι!) ευρώ το κιλό! Είναι τόση εξαιρετική η γραβιέρα στην Καρυστία που άνετα μπορεί να “κτυπήσει” τέτοια τιμή αν ασχοληθούμε (σοβαρά!) βεβαίως πρώτα και την κάνουμε προϊόν ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ).
Και αντί λοιπόν, να σχεδιάσουμε μαθήματα στα ΑΕΙ που να δίνουν τέτοια εφόδια στα παιδιά μας, με άμεση και επιτακτική ανάγκη να εκσυγχρονίσουμε τα μαθήματα που παρέχουμε σε προπτυχιακό επίπεδο, ασχολούμαστε με πράγματα και γνώσεις ξεπερασμένες. Δεν είναι ξεπερασμένη η διδασκαλία των γερμανικών στην πέμπτη τάξη δημοτικού όταν σήμερα τα παιδιά μας χρειάζονται κινέζικα, αραβικά και ισπανικά; Δεν είναι ξεπερασμένη η διδασκαλία “στεγνών” μαθημάτων στα ΑΕΙ χωρίς στοιχεία επιχειρηματικότητας για να μπορούν οι αυριανοί απόφοιτοι των ΑΕΙ να σταθούν στα πόδια τους και να φτιάξουν μια δική τους εταιρεία εξαγωγής τροφίμων ή αγροτουρισμού;
Εκτός όμως από ξεπερασμένες γνώσεις που δίνουμε στους μαθητές και στους φοιτητές μας, δεν υπάρχει και κρατική στήριξη προς τα εμπρός. Η Ελλάδα υστερεί δραματικά στην κρατική χρηματοδότηση εφαρμοσμένης έρευνας και ειδικά έρευνας γύρω από προϊόντα που έχουν το δυναμικό να γίνουν η ατμομηχανή της ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.
Χθες, μάθαμε ότι το Υπουργείο Παιδείας έχει σκοπό να καταργήσει Τμήματα στα ΑΕΙ της χώρας που δεν έχουν πλέον φοιτητές. Αλλά δεν έχει καμία στρατηγική και αυτό το κυβερνητικό πλάνο! Αντί να καταργηθούν σχολές, μήπως θα έπρεπε η κ. Κεραμέως να εργαστεί με τον κ. Λιβανό και να μελετήσουν ποια επαγγέλματα έχουν μέλλον σε σχέση με τις εξαγωγές των τροφίμων και έτσι να βρουν ποιες νέες Σχολές χρειάζονται;
Επιγραμματικά προτείνω τα εξής ως άμεσες και επιτακτικές ανάγκες για να φτιάξουμε ένα Εθνικό Στρατηγικό Πλάνο:
-παραγωγή τροφίμων με υψηλό εξαγωγικό δυναμικό
- τυποποίηση και πιστοποίηση τροφίμων
- επιθετική πολιτική στο θέμα των ΠΟΠ τροφίμων (είναι γελοίο σήμερα να έχουμε μόνο 23 ΠΟΠ τυριά όταν η Ιταλία έχει πάνω από 50!)
- εκπαίδευση των νέων αγροτών με αυτήν την φιλοσοφία
- μπόλιασμα όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων με μαθήματα για την κομποστοποίηση, τις ΑΠΕ, την παραγωγή τροφής (π.χ. ένα μικρό θερμοκήπιο σε κάθε δημοτικό μπορεί να γίνει ένα εξαιρετικό εκπαιδευτικό εργαλείο!) και την δημιουργία προστιθέμενης αξίας από τα παραγόμενα τρόφιμα.
Όλα αυτά προϋποθέτουν πλάνο, όραμα, στρατηγική και η τωρινή κυβέρνηση δεν τα κατέχει... Αρέσκεται στο να ξεστομά πομφόλυγες...
Ας εργαστεί η Αντιπολίτευση λοιπόν για να έχουμε ένα πλάνο μετά τις επόμενες εκλογές διότι ο μαύρος χρυσός της Ελλάδας μπορεί να γίνει ο Δούρειος Ίππος για επιχειρηματικές επιτυχίες!
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία. ioannis.zabetakis@ul.ie, Twitter: @yanzabet
Η Ingeborg Beugel με την ερώτησή της και ξεμπροστιάζοντας τον κ. Μητσοτάκη, κτύπησε φλέβα χρυσού: αποκάλυψε ότι οι σημερινοί κυβερνώντες κρύβονται, φυλάγονται, δεν τους αρέσει ο δημόσιος έλεγχος και απεχθάνονται να βρίσκονται απέναντι σε δημοσιογράφους που θα τους κάνουν άβολες ερωτήσεις
Ο Αριστοτέλης κάνει αναφορά σε τρία στοιχεία κάθε πολιτεύματος, τα οποία αν λειτουργούν σωστά, τότε και το πολίτευμα λειτουργεί σωστά. "Κάθε πολίτευμα διαθέτει τρία στοιχεία των οποίων τη σκοπιμότητα για τα καθένα οφείλει να εξετάζει ο σπουδαίος νομοθέτης. Αν αυτά λειτουργούν σωστά, και το πολίτευμα οπωσδήποτε λειτουργεί σωστά. Στον βαθμό, πάλι, που παρατηρούνται διαφορές στο καθένα από αυτά, διαφέρουν και τα πολιτεύματα μεταξύ τους. Από τα τρία αυτά στοιχεία το πρώτο διαβουλεύεται για τα κοινά, το δεύτερο αφορά τις αρχές (ποιες πρέπει να είναι, ποιες αρμοδιότητες να έχουν και με ποιον τρόπο να γίνεται η εκλογή τους), και το τρίτο να απονέμει δικαιοσύνη". Αυτή η σκέψη του Αριστοτέλη έχει βρει εφαρμογή σήμερα: σε κάθε χώρα με δημοκρατικό πολίτευμα υπάρχουν τρεις εξουσίες, η νομοθετική (Βουλή), η εκτελεστική (Κυβέρνηση) και η Δικαστική. Υπάρχει όμως και μια τέταρτη (άτυπη) εξουσία: ο Τύπος. Ο Τύπος, που ρόλο έχει να ελέγχει τις τρεις προαναφερθείσες εξουσίες. Σε μια χώρα όμως που ο Τύπος δεν προτάσσει το δημόσιο συμφέρον αλλά λειτουργεί με λίστες Πέτσα...τότε κάτι γίνεται στραβά.
Όλα αυτά μας τα θύμισε με τον πιο έντονο τρόπο που θα μπορούσε η Ολλανδή δημοσιογράφος Ingeborg Beugel πριν από λίγες μέρες με την ερώτηση που έκανε στον Έλληνα Πρωθυπουργό κ. Μητσοτάκη. Η κυρία Beugel είχε το σθένος να ρωτήσει τον κ. Μητσοτάκη για τις λεγόμενες επαναπροωθήσεις μεταναστών που λαμβάνουν χώρα εδώ και αρκετά χρόνια στο Αιγαίο πέλαγος. Και τι έκανε ο κ. Μητσοτάκης; Ξεκίνησε ψελλίζοντας κάτι για τους Ολλανδούς δημοσιογράφους που έχουν τη φιλοσοφία να κάνουν ευθείς (direct) ερωτήσεις στους πολιτικούς. Από την αρχή, λοιπόν, της απάντησής του ήταν σαφές πως βρέθηκε εντελώς απροετοίμαστος να αντιμετωπίσει την ερώτηση της κ. Beugel. Αλλά η συνέχεια ήταν ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, με τον κ. Μητσοτάκη να χάνει εντελώς την ψυχραιμία του και αντί να απαντήσει επί της ουσίας ρώτησε την Ολλανδή δημοσιογράφο “have you been to Samos?”. Εκεί έχασε τελείως την μπάλα ο επικεφαλής της κυβέρνησης. Όταν ένας Πρωθυπουργός ρίχνει το επίπεδο της συζήτησης σε τέτοιο επίπεδο και αμφισβητεί την Ολλανδή δημοσιογράφο που μένει μόνιμα στην Ελλάδα και ήταν από τους πρώτους δημοσιογράφους που έχουν πάει στη Σάμο για να δουν τις εγκαταστάσεις που μένουν οι πρόσφυγες, τότε η ατμόσφαιρα αρχίζει να μυρίζει σαπίλα.
Και η σαπίλα που ζούμε σήμερα στην Ελλάδα είναι τεράστια! Μόνο λίγα ΜΜΕ κάνουν πραγματικά την δουλειά τους. Ελάχιστοι δημοσιογράφοι ασκούν πραγματικά την τέταρτη εξουσία... Και οι κυβερνώντες έχουν απλά επιλέξει να δίνουν συνεντεύξεις σε δημοσιογραφίσκους που δεν κάνουν «άβολες» ερωτήσεις. Και όταν μια μέρα, εμφανισθεί μπροστά τους, μια Δημοσιογράφος (με το δέλτα κεφαλαίο!), τότε χάνουν την ψυχραιμία τους, γίνονται εριστικοί και ρωτάνε ερωτήσεις του στυλ «Have you been to Samos?» αντί να δίνουν απαντήσεις.
Ας το επεκτείνουμε λίγο.
Χωρίς Τύπο (με το Τ κεφαλαίο), δεν μπορεί να λειτουργήσει καμία Δημοκρατία! Όταν οι (εκάστοτε) ιδιοκτήτες των ΜΜΕ είναι φιλικά προσκείμενοι στην (εκάστοτε) Κυβέρνηση, τότε για ποιο δημοσιογραφικό έλεγχο και για ποια ελευθεροτυπία μπορούμε να μιλάμε; Η Ingeborg Beugel με την ερώτησή της και ξεμπροστιάζοντας τον κ. Μητσοτάκη, κτύπησε φλέβα χρυσού: αποκάλυψε ότι οι σημερινοί κυβερνώντες κρύβονται, φυλάγονται, δεν τους αρέσει ο δημόσιος έλεγχος και απεχθάνονται να βρίσκονται απέναντι σε δημοσιογράφους που θα τους κάνουν άβολες ερωτήσεις. Αλλά αν ο Τύπος δεν μπορεί να κάνει άβολες ερωτήσεις και να ελέγχει την Εξουσία, τότε τι Δημοκρατία έχουμε; Όταν οι δημοσιογράφοι απλά χαϊδεύουν τα αυτιά της κυβέρνησης, τότε σε τι μπορεί να ελπίζει ο φτωχός, ο αδύναμος, ο μη-προνομιούχος;
Υ.Γ. Το άρθρο αυτό αφιερώνεται στον εξαιρετικό δημοσιογράφο κ. Κωνσταντίνο Λαβίθη του Real FM με τις ευχαριστίες μου για την έμπνευση που μου δίνουν όλοι οι ακροατές της εκπομπής του «Ανεμολόγιο», όλοι οι φίλοι Ανεμολογίτες.
* O Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος του τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία
Η κατοικίσιμη επιφάνεια της Γης θα μειωθεί δραματικά και έντονα μεταναστευτικά κύματα θα προκύψουν προς τις χώρες που θα είναι πάνω από την επιφάνεια της Γης. Και αυτό δεν είναι κάποια ταινία Star Wars στο απώτερο μέλλον αλλά μόλις 79 χρόνια από σήμερα...
----
Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος Βιολογικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία ioannis.zabetakis@ul.ie @yanzabet
----
Ξεκίνησε λοιπόν το πανηγυράκι της 26ης συνόδου για το κλίμα στην Γλασκώβη της Σκωτίας, η ονομαζόμενη Cop26 με την συμμετοχή όλων των κρατών που είναι μέλη του ΟΗΕ. Στη μεγαλύτερη πόλη της Σκωτίας θα βρεθούν τις επόμενες μέρες πολιτικοί και διπλωμάτες από ένα πλήθος χωρών, χωρών με δύναμη και πλούτο αλλά και χωρών που δεν θα έχουν στον ήλιο μοίρα αν επαληθευτούν τα προγνωστικά των ειδικών για την μέση αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη μας μέχρι το τέλος του τρέχοντος αιώνα.
Είναι πράγματι στραβό το κλήμα! Και είναι στραβό γιατί επί δεκαετίες έχουμε βαλθεί σε παγκόσμιο επίπεδο να εκμεταλλευόμαστε τις πεπερασμένες πλουτοπαραγωγικές πηγές της Γης με ένα ρυθμό εξαντλητικό, ένα ρυθμό που σε λίγο θα μετατρέψει πολλές περιοχές του πλανήτη μας ένα απέραντο «ορίζωνα» κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Σήμερα, στους Irish Times υπάρχει ένα άρθρο που μιλά για μια μελέτη επιστημόνων που προβλέπουν ότι η μέση θερμοκρασία του πλανήτη μας θα αυξηθεί κατά 3ο C μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα. Αν γίνει κάτι τέτοιο, θα προκληθεί μια ανθρωπιστική κρίση άνευ προηγουμένου! Δισεκατομμύρια ανθρώπων θα πρέπει να μεταναστεύσουν σε άλλα μέρη μιας και οι πατρίδες τους θα βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας! Οι πατρίδες τους θα γίνουν ένας απέραντος «οριζώνας»...Οι συνέπειες θα είναι τρομακτικές για όλους μας! Η κατοικίσιμη επιφάνεια της Γης θα μειωθεί δραματικά και έντονα μεταναστευτικά κύματα θα προκύψουν προς τις χώρες που θα είναι πάνω από την επιφάνεια της Γης. Και αυτό δεν είναι κάποια ταινία StarWars στο απώτερο μέλλον αλλά μόλις 79 χρόνια από σήμερα.Τα εγγόνια μας και τα δισέγγονά μας θα την ζήσουν αυτήν την κρίση άνευ προηγουμένου!
Τι κάνουμε όμως λάθος σήμερα;Είναι μόνο το κλίμα και οι εκπομπές μεθανίου και διοξειδίου του άνθρακα που θα πρέπει να μας απασχολούν; Φυσικά και όχι!
Το κλήμα είναι θεόστραβο και για να μην το φάει ο γάιδαρος θα πρέπει να σκεφτούμε τι κάνουμε λάθος και ρυπαίνουμε τα νερά της χώρας μας (π.χ. Ασωπός), τι κάνουμε λάθος και μπαζώνουμε τα ρέματα και τα ποτάμια, τι κάνουμε λάθος και χτίζουμε σπίτια και εργοστάσια χωρίς λογική, τι κάνουμε λάθος και καταναλώνουμε τόση ενέργεια που προέρχεται από λιγνίτη, πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Ακούω έγκριτους δημοσιογράφους να δείχνουν με την πένα τους ή τον λόγο τους κάποιες συγκεκριμένες εταιρείες που είναι οι πλέον ρυπογόνες σε σχέση με τα αέρια του θερμοκηπίου. Αυτό όμως είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Δεν αρκεί να δείχνουμε το δάκτυλο προς τις πολυεθνικές του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου. Αλλά πρέπει να αναρωτηθούμε τι κάνουν οι κυβερνήσεις μας πέρα και πάνω από όποια επιχειρηματικά συμφέροντα.
Ας τα δούμε αυτά μέσα από ένα Ιρλανδικό παράδειγμα.
Πριν από 3 χρόνια, ο μεγάλος μου γιος έκανε μια παρουσίαση στο σχολειό του σχετικά με τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα στην Ιρλανδία. Η εδώ κυβέρνηση έχει στοχοθετήσει να υπάρχουν στην Ιρλανδία 1.000.000 αυτοκίνητα μέχρι το 2030. Σήμερα, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι μόλις 41.000! Για να φτάσουμε στο 1.000.000 πολλά πρέπει να αλλάξουν: κίνητρα για τους καταναλωτές να αγοράζουν πλέον μόνο ηλεκτροκίνητα αυτοκίνητα, μετατροπή των βενζινάδικων ώστε να υπάρχουν πιο πολλές πρίζες για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ειδικές λωρίδες στις πόλεις που θα είναι μόνο για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ώστε να κινούνται πιο γρήγορα κλπ.
Αλλά το πιο σημαντικό είναι τo παρακάτω γράφημα: το ποσοστό της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το 2018, λοιπόν, στην Ιρλανδία, το ποσοστό της ηλεκτρικής ενέργειας που είναι «πράσινη» ήταν κάτω από 40%!
Αν έχουμε λοιπόν ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο, δεν είναι 100% πράσινο και δεν θα γίνει ποτέ αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Στη χώρα μας που είναι ευλογημένη από τον Θεό με μεγάλες περιόδους ηλιοφάνειας και με περιοχές στο Αιγαίο με πολλά μποφόρ σχεδόν όλον τον χρόνο, θα πρέπει να δούμε πώς παράγουμε «πράσινη ενέργεια». Στον μέσο όρο της ΕΕ έφτασε το 2019 το ποσοστό της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat. Το ποσοστό της κατανάλωσης ενέργειας από ΑΠΕ αυξήθηκε από 7,2% το 2004 στο 19,7% το 2019, όσο ήταν και το ποσοστό της ΕΕ. Τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ το 2019 είχαν η Σουηδία (56,4%), η Φινλανδία (43,1%), η Λετονία (41%) και η Δανία (37,2%), ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά είχαν το Λουξεμβούργο (7%), η Μάλτα (8,5%), η Ολλανδία (8,8%) και το Βέλγιο (9,9%).
Τι κάνουν σωστά στη Σουηδία και στη Φιλανδία; Και τι κάνουμε εμείς λάθος; Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις δεν θα έρθουν από την Cop26 ή την Cop126! Οι απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα είναι απλές και σχετίζονται με την λεγόμενη πολιτική βούληση. Ο Γιώργος Παπανδρέου Jr. με την κούφια ρητορική του και τους βερμπαλισμούς του περί Δανίας του Νότου δεν έκανε τίποτα όταν το ΠΑΣΟΚ έγινε κυβέρνηση το 2009. Και πολύ περισσότερο οι μετέπειτα κυβερνήσεις...με αποτέλεσμα σήμερα να έχουμε ανύπαρκτη πολιτική προστασίας των δασών, ανύπαρκτη πολιτική για πράσινη ενέργεια, ανύπαρκτο πλάνο για το μέλλον αλλά μόνο κενά λόγια σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών.
Κλείνω με τούτο: εδώ και πολλά χρόνια αλλά ειδικά σήμερα η Οικολογία είναι η πιο αριστερή πολιτική που μπορεί να παράξει πολιτικές με θετικό αντίκτυπο στη ζωή όλων μας αλλά και πιο ειδικά για τις μέλλουσες γενιές. Ο Κάρολος Μαρξ έκανε ένα ιστορικό λάθος: μίλησε για την παραγωγή αλλά δεν μίλησε για βιώσιμη ανάπτυξη. Σήμερα, το ζητούμενο λοιπόν είναι πώς οι αριστερές πολιτικές θα μπολιαστούν με τις αρχές της Οικολογίας ώστε η χώρα μας να έχει σύντομα μια Αριστερή Κυβέρνηση αλλά και με πράσινες πολιτικές. Ζητάμε πολλά, το ξέρω! Αλλά αν όχι τώρα, τότε πότε; Αν όχι εμείς, τότε ποιοι;
Ζω στην Ιρλανδία αλλά παρακολουθώ καθημερινά την ειδησεογραφία στην Ελλάδα. Και οι ειδήσεις δείχνουν ότι και η Κυβέρνηση αλλά και η Αξιωματική Αντιπολίτευση κάνουν ότι μπορούν για να μην ασχολούμαστε με τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας.
Ο Σύριζα ζήτησε να διερευνηθούν τα πεπραγμένα της Κυβέρνησης με την λίτσα Πέτσα και τα 40.000.000 ευρώ που πήγαν από εδώ και από εκεί και η Κυβέρνηση βρήκε ευκαιρία και ζητά να διερευνηθούν τα σχετικά πεπραγμένα από το 2015.
Μόλις άκουσα τις ειδήσεις αυτές, μου ήρθαν στο μυαλό ποδοσφαιρικές στιγμές που έχω ζήσει σε γήπεδα όπου η ομάδα που προηγείται στο σκορ πετά την μπάλα στην εξέδρα για να κερδίσει χρόνο. Σε απλή μετάφραση, ασχολούμαστε με θέματα που δεν θα κάνουν καλύτερη την ζωή των ανθρώπων αλλά αγοράζουν πολιτικό χρόνο για την ΝΔ και τον Σύριζα.
Σήμερα, δύο από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η κοινωνία δεν είναι η λίτσα Πέτσα αλλά η ακρίβεια και η ανεργία των νέων. Και εξηγούμαι: για την ακρίβεια των τροφίμων είχαμε γράψει στο προηγούμενο άρθρο μας εδώ. Τόσο η ΝΔ όσο και ο Σύριζα τίποτα δεν έχουν κάνει σχετικά και αυτό φυσικά δεν μας εκπλήσσει.
Ας δούμε το άλλο μεγάλο πρόβλημα που υπάρχει στην Ελλάδα, και αυτό είναι η ανεργία των νέων, ηλικίας 15-24 ετών.
Το γράφημα αυτό δείχνει ότι τα μνημόνια που ταλανίζουν την Ελλάδα από το 2010 και θα την ταλανίζουν για πολλά πολλά χρόνια ακόμα είχαν άμεση αρνητική επίπτωση στην απασχόληση των νέων ανθρώπων. Η ανεργία σε αυτή την ηλικιακή ομάδα είναι απλά δυσθεώρητη. Και αντί ως συντεταγμένη πολιτεία να ασχολούμαστε με το πώς θα δημιουργήσουμε νέες θέσεις εργασίας με αξιοπρεπή μισθό, ασχολούμαστε με το θεαθήναι και την λίστα Πέτσα.
Σήμερα, η μετανάστευση νέων ανθρώπων στο εξωτερικό συνεχίζεται και οι νέοι άνθρωποι που φεύγουν έχουν εξαιρετική κατάρτιση. Το λεγόμενο brain drain καλά κρατεί και οι χώρες στις οποίες πηγαίνουν οι Έλληνες φυσικά πετάνε την σκούφια τους από χαρά μιας και έχουν εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό χωρίς να έχουν ξοδέψει ούτε ένα ευρώ για την κατάρτισή τους.
Και τα δυο μεγαλύτερα κόμματα απλά παρακολουθούν αυτήν την φυγή...H πλέον πρόσφατη μελέτη του ICAP το 2019 έδειξε ότι το 26% των ανθρώπων που φεύγουν από την Ελλάδα έχουν πτυχίο και το 69% (!!!) έχει μάστερ ή διδακτορικό! Και όσοι άνθρωποι μένουν στην Ελλάδα ίσως να μην είναι από επιλογή τους...
Σύμφωνα με το Politico και την μη κερδοσκοπική Endeavor, το εργατικό δυναμικό είναι η πιο μεγάλη εξαγωγή που γίνεται αυτή την στιγμή. Στις χώρες που πάνε οι Έλληνες παράγουν €12,9 δις και €9,1 δις φόρους ενώ η Ελλάδα έχει ξοδέψει το δυσθεώρητο ποσό των €8 δις για να τους εκπαιδεύσει. Αυτό που θα πρέπει να κάνουμε είναι να χαράξουμε μια Εθνική στρατηγική δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και το κυριότερο να επικαιροποιήσουμε τα πρόγραμματα σπουδών των Ελληνικών ΑΕΙ για να εκπαιδεύουμε τους νέους ανθρώπους σε αυτές τις ειδικότητες που θα αναδειχθούν από την νέα στρατηγική απασχόλησης.
Τις τελευταίες μέρες όλοι μιλάμε για την ακρίβεια που έχει χαρακτηριστικά καταιγίδας. Άλλοι λένε ότι για αυτό το κύμα ακρίβειας φταίει το πιο ακριβό πετρέλαιο, άλλοι μιλάνε για τον καιρό (καύσωνας) και την επίδρασή του στην αγροτική παραγωγή και άλλοι (στην κυβέρνηση κυρίως) (παρα)μιλάνε για τα υψηλά επίπεδα ρυθμού ανάπτυξης και άρα τιμών του καταναλωτή.
Χωρίς να θέλουμε να επιβεβαιώσουμε ή να απορρίψουμε τα λεγόμενα όλων αυτών, ας μιλήσουμε για τον τομέα των τροφίμων, ένα τομέα στον οποίο διδάσκω ως μέλος ΔΕΠ επί 23 συναπτά έτη.
Η ακρίβεια, κατά την άποψή μας, στα τρόφιμα είναι το συνδυαστικό αποτέλεσμα τριών παραμέτρων. Ας τα δούμε.
Ολιγοπώλιο σε διεθνές επίπεδο
Ανύπαρκτη Επιτροπή Ανταγωνισμού στην Ελλάδα
Έλλειψη σοβαρού καταναλωτικού κινήματος στην Ελλάδα.
Στο πρώτο σημείο, πρέπει να δούμε πόσες μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες λειτουργούν σε διεθνές επίπεδο. Υπάρχουν κολοσσοί (π.χ. Ferrero, General Mills, Grupo Bimbo, Kellogg's, Kraft Foods, Mars, Nestlé, PepsiCo, the Coca-Cola Company και Unilever) που κατέχουν πλήθος εταιρείων και άρα εν δυνάμει ελέγχουν τις τιμές σε πλήθος τροφίμων. Mια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο αρκεί για να δούμε πόσες εταιρείες λειτουργούν κάτω από την ομπρέλα της Unilever. Συνεπώς, θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν σε διεθνές επίπεδο οι μεγάλοι κολοσσοί στον τομέα των τροφίμων λειτουργούν υπό καθεστώς πλήρους ανταγωνισμού. Στις 9 Οκτωβρίου 2018, μάθαμε ότι πρόστιμο συνολικού ύψους 27.561.704,7 ευρώ επέβαλε η Ολομέλεια της Επιτροπής Ανταγωνισμού στην εταιρεία Ελαΐς - Unilever, μετά από αυτεπάγγελτη έρευνα για παράβαση των άρθρων 1 και 2 του ν. 703/1977 (πλέον άρθρων 1 και 2 ν. 3959/2011), σχετικά με τις συμφωνίες συνεργασίας της εταιρείας με το λιανεμπόριο και το χονδρεμπόριο για τη διάθεση των προϊόντων μαργαρίνης. Άρα;
Στο δεύτερο σημείο, θα πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί η θέση της Επιτροπής Ανταγωνισμού είναι πολιτική θέση, δηλαδή η εκάστοτε κυβέρνηση μπορεί να επιλέγει πρόσωπο της δικής της επιλογής (και επιρροής;) για την θέση αυτή. Κατά την γνώμη μας, αυτή η θέση θα πρέπει να είναι πολυετής και να δίνεται σε άνθρωπο της αγοράς και γνώστη των τεχνοκρατικών και ανταγωνιστικών πρακτικών.
Στο τρίτο σημείο, πρέπει να αποδεχθούμε ότι το να ζητάμε να υπάρξει σοβαρό καταναλωτικό κίνημα στην χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας ίσως να είναι ουτοπικό αλλά μόνο αν υπάρξει μια σοβαρή, ανεξάρτητη και δυναμική οργάνωση καταναλωτών, τότε μόνο ο καταναλωτής (δηλαδή όλοι εμείς!) θα μπορέσει να εφαρμόσει πρακτικά πίεση σε εταιρείες που πουλάνε ανεξήγητα ακριβά τρόφιμα.
Αυτά τα τρία στοιχεία θα πρέπει να μας απασχολήσουν αν θέλουμε να ασχοληθούμε σοβαρά με τα αίτια της ακρίβειας στον τομέα των τροφίμων.
Τέλος, για να υπάρξει άμεσα μια ανακούφιση των καταναλωτών θα πρέπει να μηδενιστεί ο ΦΠΑ σε τρόφιμα πρώτης ανάγκης. Και ούτε εδώ δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό, ας δούμε τα ποσοστά ΦΠΑ σε άλλες χώρες της ΕΕ και ας τους μιμηθούμε μειώνοντας τον ΦΠΑ. Απλά και άμεσα. Και μετά, ας δούμε τα παραπάνω τρία σημεία.
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία (ioannis.zabetakis@ul.ie, @yanzabet)
Η διαφορά των εμβολίων Pfizer και Moderna από αυτά των AstraZeneca και J&J και τα στοιχεία για θρομβώσεις
Γράφει ο Γιάννης Ζαμπετάκης
Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία
@yanzabet
= = = = = = =
Εδώ Ιρλανδία, από αυτή την εβδομάδα ξεκινά ο εμβολιασμός των ανθρώπων
που είναι πάνω από 50 ετών. Μέχρι σήμερα, έχουν εμβολιαστεί 1.408.105
άνθρωποι με την πρώτη δόση και 514.808 με την δεύτερη δόση, ποσοστά
36,02% και 13,17% του πληθυσμού, αντίστοιχα. Οι μέχρι σήμερα εμβολιασμοί
χρησιμοποιούν τα εμβόλια της Pfizer, της Moderna και της Astrazeneca
ενώ σε λίγες μέρες μπαίνει στη μάχη κατά του κορωνοϊού και το εμβόλιο
της J&J.
Tα δύο πρώτα εμβόλια είναι εμβόλια m-RNA, δηλαδή περιέχουν
λειτουργικά κομμάτια του messenger RNA που εμβολιάζονται στους ανθρώπους
χωρίς να περιέχουν μέρη του ιού.
Τα εμβόλια της Astrazeneca και της J&J δεν είναι όμως
m-RNA εμβόλια και μέχρι σήμερα έχουν παρατηρηθεί θρομβώσεις σε ανθρώπους
που έχουν εμβολιασθεί με τα εμβόλια της Astrazeneca και της J&J.
Το εμβόλιο της Astrazeneca έχει επίσης τα πλεονεκτήματα ότι μπορεί να
διατηρηθεί σε θερμοκρασίες 2-8 βαθμών C και είναι πολύ πιο φτηνό. Η
κάθε δόση κοστίζει $3-4 ενώ εκείνο της Pfizer κοστίζει $20! Η τεχνολογία
του εμβολίου της Astrazeneca βασίζεται σε μια ακίνδυνη παραλλαγή του
ιού από πιθήκους και η οποία δεν μπορεί να αναπτυχθεί μέσα σε ανθρώπινα
κύτταρα. Επίσης, τα εμβόλια της Astrazeneca και της J&J έχουν τα
εξής κοινά χαρακτηριστικά: εξαρτώνται και τα δύο από αδενο-ιούς οι
οποίοι κωδικοποιούν το DNA για την παραγωγή του πρωτεϊνικού μέρους του
ιού που σχετίζεται με την κεφαλή του ιού (spike) και αυτή η πρωτεΐνη
οδηγεί σε ανοσία.
Σύμφωνα με την επιστημονική επιθεώρηση Nature,
στις 13 Απριλίου 2021, ο εποπτικός οργανισμός των εμβολιασμών στις ΗΠΑ
ζήτησε να σταματήσουν προσωρινά οι εμβολιασμοί με το εμβόλιο της J&J
μετά από την διαπίστωση ότι 6 άνθρωποι νόσησαν με μια σπάνια μορφής
θρόμβωση. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτά τα 6 περιστατικά
αντιστοιχούν σε 7.000.000 εμβολιασμούς άρα μιλάμε για μια σπάνιας μορφής
θρόμβωση αλλά υπαρκτή.
Μέχρι σήμερα, οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ποιο μέρος αυτών των δύο
εμβολίων προκαλεί αλληλεπίδραση με τον παράγοντα αιμοπεταλίων 4
(platelet factor 4) και θρομβώσεις. Σύμφωνα με τον ανοσολόγο Hildegund
Ertl στο Ινστιτούτο Wistar στην πόλη της Φιλαδέλφεια στις ΗΠΑ, «η
αλληλεπίδραση με τον παράγοντα αιμοπεταλίων 4 ενδέχεται να γίνεται από
τους τελεστές (vectors), ή από την spike πρωτεΐνη ή από μια πρόσμιξη
στους τελεστές».
Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, σήμερα, στην Ινδία έχουν διαπιστωθεί 26 περιπτώσεις θρομβώσεων σε 164.000.000 δόσεων του εμβολίου της Astrazeneca.
Συμπερασματικά, μιλάμε για ένα πολύ μικρό ποσοστό κινδύνου αλλά ενός
υπαρκτού κινδύνου. Ποιος όμως δεν θα ήθελε να αποφύγει αυτό τον κίνδυνο
επιλέγοντας τα m-RNA εμβόλια της Moderna και της Pfizer;
Ενδείξεις για υψηλά επίπεδα βανάδιου, καδμίου, νικελίου, χρωμίου,
μαγγανίου και κοβαλτίου, αρσενικού και μολύβδου που μπορούν να περάσουν
από το ίζημα της θάλασσας στα μικρά ψάρια και από εκεί στα μεγαλύτερα
ψάρια και να καταλήξουν στην διατροφική μας αλυσίδα, γράφει ο Γιάννης Ζαμπετάκης στο Κουτί της Πανδώρας.
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος του Τμήματος
Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία. Ο
λογαριασμός του στο Twitter είναι το @yanzabet
Σήμερα στο καρνάγιο του λιμανιού στη Σύρο, υπάρχουν ενδείξεις για
πιθανά υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων σύμφωνα με μία δειγματοληψία της
οργάνωσης Aegean Rebreath και την ανάλυση του δείγματος
από το ΕΛΚΕΘΕ, όπως βανάδιο, κάδμιο, νικέλιο, χρώμιο, μαγγάνιο και
κοβάλτιο, αρσενικό και μόλυβδος. Αυτά τα βαρέα μέταλλα, μπορούν να
περάσουν από το ίζημα της θάλασσας στα μικρά ψάρια και από εκεί στα
μεγαλύτερα ψάρια και να καταλήξουν στην διατροφική μας αλυσίδα. Δηλαδή
έχουμε το λεγόμενο φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης. ΄Οσο
πιο ψηλά πάμε στην διατροφική αλυσίδα τόσο μεγαλύτερα είναι τα επίπεδα
των βαρέων μετάλλων. Αυτό το φαινόμενο ενδέχεται να έχει μεσοπρόθεσμα
επίδραση στην τοπική αλιεία.
Σχετικά με την μοναδική μέχρι σήμερα μέτρηση, σύμφωνα με το Κοσμοδρόμιο, η Aegean Rebreath έχει δηλώσει ότι «Τα
αποτελέσματα της μέτρησης μετάλλων σε δείγμα του πυθμένα για το νησί
της Σύρου παραδόθηκαν μέσω email στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, στην
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και στον Δήμο Σύρου-Ερμούπολης. Από την πρώτη
στιγμή, τόσο δημοσίως όσο και σε δια ζώσης συναντήσεις εκπροσώπου του
οργανισμού μας με τοπικούς φορείς, κατέστη σαφές ότι παραδώσαμε τα
αποτελέσματα μίας μέτρησης που έγινε σε ένα συγκεκριμένο σημείο του
νησιού. Τοποθετήσεις τρίτων περί του ότι ο οργανισμός μας δήθεν παρέδωσε σχετική μελέτη δεν αληθεύουν και δεν αποδεικνύονται.
Εξ αρχής είχε γίνει ξεκάθαρο προς όλες τις κατευθύνσεις πως ο
οργανισμός μας παρέδωσε πρωτογενή δεδομένα προς αξιοποίηση και περαιτέρω
διερεύνηση από τις τοπικές και περιφερειακές αρχές».
Σύμφωνα με την ημερήσια εφημερίδα των Κυκλάδων Κοινή Γνώμη, οι τοπικοί πολιτικοί άρχοντες (Δήμος και Περιφέρεια) εξήγγηλαν στις 28 Απρίλη 2021 ότι «επιστημονικές
απαντήσεις αναφορικά με το πολυσυζητημένο θέμα της θαλάσσιας και
ατμοσφαιρικής ρύπανσης στο λιμάνι της Ερμούπολης, επιδιώκουν να
αποκτήσουν η Περιφέρεια Ν. Αιγαίου και ο Δήμος Σύρου – Ερμούπολης, μέσω
μελέτης που αποφάσισαν να εκπονήσει το Πολυτεχνείο Κρήτης. Οι δύο
πλευρές της Περιφέρειας και του Λιμενικού Ταμείου Σύρου θα υπογράψουν
προγραμματική σύμβαση με το αρμόδιο Πανεπιστημιακό Τμήμα που ειδικεύεται
στο κομμάτι του υδάτινου περιβάλλοντος, προκειμένου να αποτυπωθεί η
κατάσταση στο λιμάνι της Ερμούπολης και να υπάρξει αντιμετώπιση και λύση
των όποιων προβλημάτων καταγραφούν. Τα παραπάνω γνωστοποίησαν στις 28
Απρίλη σε κοινή συνέντευξη τύπου ο Αντιπεριφερειάρχης Κυκλάδων, Γιώργος Λεονταρίτης και ο Δήμαρχος Σύρου – Ερμούπολης, Νίκος Λειβαδάρας, προκειμένου να μπει τέλος στον διχασμό που έχει προκαλέσει η συγκεκριμένη υπόθεση στην κοινωνία της πρωτεύουσας των Κυκλάδων».Εδώ η σχετική συνέντευξη των κ.κ Αντιπεριφερειάρχη και Δημάρχου.
Eπί αυτής της εξέλιξης θα θέλαμε να καταθέσουμε στο δημόσιο διάλογο τους εξής προβληματισμούς και προτάσεις:
1. Η επιλογή του ΑΕΙ που θα κάνει την μελέτη θα πρέπει να γίνει με επιστημονικά και αδιάβλητα κριτήρια,
2. Το καθ’ ύλην αρμόδιο ερευνητικό ινστιτούτο ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. θα πρέπει να συμμετέχει στην μελέτη και μάλιστα με πολύ ενεργό ρόλο,
3. Η χρηματοδότηση της μελέτης θα πρέπει να είναι
εξ’ολοκλήρου από δημόσιους πόρους. Κάθε είδους συγχρηματοδότηση από
ιδιώτες ή εταιρείες (και ειδικότερα από εταιρείες που δραστηριοπούνται
στην χωροθετημένη περιοχή της μελέτης) θα μειώσει το κύρος και την
αξιοπιστία της μελέτης και κάτι τέτοιο θα πρέπει να αποφευχθεί. Για να
γίνουν δεκτά από την τοπική κοινωνία τα αποτελέσματα και τα πορίσματα
της μελέτης, η μελέτη θα πρέπει να έχει την μέγιστη δυνατή αξιοπιστία!
4. Το πρωτόκολλο δειγματοληψίας και τα σημεία από τα
οποία θα παρθούν δείγματα θα πρέπει να συνταχθεί και να ορισθούν,
αντίστοιχα, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ISO και την διεθνή
περιβαλλοντική πρακτική.
5. Τέλος, θα πρέπει να βρεθεί ένας αξιόπιστος και ασφαλής τρόπος μεταφοράς των δειγμάτων από τα σημεία δειγματοληψίας στο ΑΕΙ που θα αναλάβει τις μετρήσεις.
Οι προτάσεις αυτές θα υποβληθούν και στους καθ’ ύλην αρμόδιους, τόσο
στο Δήμο Σύρου-Ερμούπολης και στο Λιμενικό Ταμείο όσο και στην
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.
Στη διεθνή ναυπιγοεπισκευαστική (Ν/Ε) πρακτική, η ξηρή ανοικτή
ψηγματοβολή αποτελεί, εδώ και αρκετές δεκαετίες, την αποδοτικότερη και
πλέον διαδεδομένη μέθοδο προετοιμασίας προς βαφή μεγάλων μεταλλικών
επιφανειών, με εφαρμογές σε πολλές βιομηχανικές δραστηριότητες, και
ειδικότερα σε εκείνες που αφορούν την Ν/Ε βιομηχανία.
= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =
Στη διεθνή ναυπιγοεπισκευαστική (Ν/Ε) πρακτική, η ξηρή ανοικτή
ψηγματοβολή αποτελεί, εδώ και αρκετές δεκαετίες, την αποδοτικότερη και
πλέον διαδεδομένη μέθοδο προετοιμασίας προς βαφή μεγάλων μεταλλικών
επιφανειών, με εφαρμογές σε πολλές βιομηχανικές δραστηριότητες, και
ειδικότερα σε εκείνες που αφορούν την Ν/Ε βιομηχανία.
Η ξηρή ανοικτή ψηγματοβολή εμφανίζει σημαντικά πλεονεκτήματα που την
εδραίωσαν σε οικονομοτεχνικό επίπεδο. Ωστόσο, παρουσιάζονται και
προβλήματα τόσο στην παραγωγική διαδικασία, όσο και στο περιβάλλον λόγω
της δημιουργίας της αερομεταφερόμενης σκόνης αλλά και των στερεών
αποβλήτων που παράγονται. Πρωταρχικής σημασίας είναι και οι επιπτώσεις
που έχει να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος για την προστασία της υγείας του,
μιας και σε πολλές περιπτώσεις οι κακές συνθήκες επαγγελματικής υγείας
και ασφάλειας, μπορούν να οδηγήσουν σε εργατικά ατυχήματα αλλά και
επαγγελματικές ασθένειες, όπως είναι η σιλικοπρωτεΐνωση (βλέπε εικόνα
1).
Η αμμοβολή που χρησιμοποείται στη βαριά βιομηχανία και στη Ν/Ε πρακτική,
είναι υπεύθυνη για την απόθεση πυριτίου στους πνεύμονες των εργαζομένων
με αμμοβολή. Η αμμοβολή είναι στην ουσία ο ψεκασμός αποξεστικών υλικών
σε μια μεταλλική επιφάνεια χρησιμοποιώντας πεπιεσμένο αέρα. Το 1949, στο
Ηνωμένο Βασίλειο νομοθετήθηκαν εργασιακές οδηγίες που απέκλειαν τη
χρήση αποξεστικών υλικών που περιέχουν ελεύθερο πυρίτιο. Στις ΗΠΑ, τo
1992, το εθνικό ινστιτούτο για την εργασιακή ασφάλεια και την υγιεινή
(National Institute for Occupational Safety and Health) πρότεινε η χρήση
άμμου σε αποξεστική βολή να απαγορευτεί!
Η σιλίκωση (silicosis) σε εργάτες αμμοβολής στη Ν/Ε βιομηχανία είναι η
πιο επιθετική μορφή ασθένειας με δεδομένα που δείχνουν ότι στο 40% των
περιπτώσεων παρατηρείται ολική ίνωση (fibrosis), δηλαδή υπερπλασία
ινώδους συνδετικού ιστού. Περιπτώσεις σιλικοπρωτεΐνωσης παρατηρήθηκαν σε
αυτούς τους πληθυσμούς.
Η σιλικοπρωτεΐνωση μπορεί να αναπτυχθεί μετά από μια σύντομη σχετικά
περίοδο βαριάς έκθεσης σε μικροσωματίδια πυριτίου (π.χ. στην αμμοβολή). Η
ασθένεια αναπτύσεται γοργά με συμπτώματα που εμφανίζονται μετά από
μήνες ή μερικά χρόνια μετά την αρχική έκθεση στο πυρίτιο. Τα συμπτώματα
περιλαμβάνουν προοδευτική δυσκολία στην αναπνοή και που μπορεί να
εξελιχθεί σε οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια. Η πρόγνωση είναι δύσκολη και
οι πιο πολλοί ασθενείς καταλήγουν με από λίγους μήνες. Η παθολογία της
σιλικοπρωτεΐνωσης διαφέρει από εκείνη της χρόνιας σιλίκωσης και μοιάζει
με τα συμπτώματα πρωτεΐνωσης στις πρωτογενείς κυψελίδες των πνευμόνων
(primaty alveoral proteinosis). Δεν έχει βρεθεί θεραπεία μέχρι το 2015
σύμφωνα με την παρακάτω βιβλιογραφία και η διαχείριση της ασθένειας
περιορίζεται μόνο σε υποστηρικτική αγωγή.
Αν και είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις για τη διάδωση της
σιλικοπρωτεΐνωσης σε διεθνές επίπεδο, μεμονωμένες περιπτώσεις
παρουσιάζονται σε υποανάπτυκτες χώρες όπου γίνεται χρήση της αμμοβολής.
Οι εξειδικευμένοι γιατροί (πνευμονολόγοι και ακτινολόγοι) θα πρέπει να
είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στη διάγνωση αυτών των συμπτωμάτων (εικόνα
1) μιας και η ασθένεια μπορεί να αποβεί γοργά μοιραία.
Εικόνα 1: Οι πνεύμονες ενός 29-χρονου εργαζόμενου με
σιλικοπρωτεΐνωση (silicoprotenoisis). Ο ασθενής εργαζόταν στην αμμοβολή
πλοίων με έκθεση σε σίλικα για 2,8 έτη. Aξονικές τομογραφίες (CT scans -
computerised tomography) στον άνω
(Α) και στον κάτω (Β) λοβό δείχνουν ένα πλήθος από διμερή οζίδια
(bilateral nodules), μερικά από αυτά είναι συρρέοντα (confluent) με
περιοχές και στους δύο πνεύμονες (άσπρα βελάκια). Επίσης, παρατηρούνται
οστεοποιημένοι λεμφαδένες (μαύρα βελάκια).
Στη διεθνή ναυπιγοεπισκευαστική (Ν/Ε) πρακτική, η συντήρηση των
πλοίων γίνεται με το εξής ενδεικτικό απλοποιημένο διάγραμμα ροής:
ξέπλυμα με χαμηλή πίεση νερού για να φύγουν τα λεγόμενα «πράσινα» στην
γλώσσα του επαγγέλματος (βρύα, στρείδια κλπ), αμμοβολή ή υδροβολή με
υψηλή πίεση νερού με ή χωρίς την προσθήκη αποξεστικού υλικού για να
προετοιμασθεί η επιφάνεια για το επόμενο βήμα που είναι η βαφή.
Σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία, η ανοικτή ξηρή ψηγµατοβολή (open
air blast cleaning ή sandblasting) αποτελεί σηµαντικό τοµέα των εργασιών
που εκτελούνται σε ναυπηγεία αλλά και σε µικρές µονάδες καθαρισµού και
βαφής µεταλλικών επιφανειών. Ψηγµατοβολή είναι η µέθοδος καθαρισµού και
τράχυνσης της επιφάνειας µε εκτόξευση σωµατιδίων αποξεστικού µέσου,
αιωρούµενων σε ρεύµα υψηλής πίεσης. Τα σωµατίδια µε την πρόσπτωση στην
επιφάνεια αποµακρύνουν τα επιστρώµατα βαφής, τα οξείδια που έχουν
δηµιουργηθεί, τα λάδια, τις βρωµιές, άλλες ξένες προσμίξεις κ.λπ. και
προετοιµάζουν την επιφάνεια για βαφή. Το αποξεστικό µέσο µπορεί να είναι
άµµος, ορυκτά υλικά, ψήγµατα µετάλλων, κ.λπ.
Έως σήμερα, η ψηγµατοβολή αποτελεί την πλέον αποδοτική και
διαδεδοµένη µέθοδο καθαρισµού και προετοιµασίας προς βαφή µεταλλικών,
κυρίως, επιφανειών µεγάλης κλίµακας. Το φάσµα των εφαρµογών της
µεθόδου επεκτείνεται σήµερα πολύ πιο πέρα από τον κλασσικό καθαρισµό
πλοίων και µεταλλικών κατασκευών και περιλαµβάνει εφαρµογές όπως η
διαµόρφωση της επιφάνειας των διαστηµοπλοίων µε πλήρως αυτοµατοποιηµένη
διαδικασία, ο καθαρισµός κτιρίων, δρόµων ή αγαλµάτων, η διακόσµηση
γυαλιού (βιτρό) και ξύλου ή ακόµη και η οδοντιατρική.
Ωστόσο, παρά το µεγάλος εύρος εφαρµογών της, η ψηγµατοβολή παραµένει, ακόµη και σήµερα, µια εξαιρετικά ρυπογόνος εργασία,
κυρίως λόγω των παραγόµενων αποβλήτων αποξεστικού υλικού, τα οποία
προκαλούν δυσµενείς επιπτώσεις, τόσο στην ανθρώπινη υγεία, όσο και στο
περιβάλλον.
Όµως, παρά τα προβλήµατα που παρουσιάζει, η ψηγµατοβολή
χρησιμοποιείται ευρέως και σήμερα. Η υδροβολή με υψηλή πίεση νερού, υπό
συνθήκες μπορεί να αντικαταστήσει την αμμοβολή σε συγκεκριμένες
εφαρμογές, αλλά και αυτή η μέθοδος έχει τα προβλήματά της.
Τόσο κατά το ξέπλυμα όσο και κατά το δεύτερο στάδιο της παραγωγικής
διαδικασίας, στην περίπτωση που αυτή πραγματοποιείται με υδροβολή,
παράγονται μεγάλες ποσότητες υγρών αποβλήτων με υψηλό ρυπαντικό φορτίο.
Το ξέπλυμα μπορεί ενδεχομένως να θεωρηθεί "μικρότερης σχετικά
επικινδυνότητας" από τον κύριο καθαρισμό. Περιέχει κυρίως βιολογικό
φορτίο και οι ποσότητες σκουριάς και χρωμάτων που παρασύρονται είναι
μικρότερες στις χαμηλότερες πιέσεις νερού που χρησιμοποιούνται για το
ξέπλυμα.
Αλλά οι παραγόμενες ποσότητες των υγρών και στερεών αποβλήτων
κατά την αμμοβολή ή/και την υδροβολή έχουν μεγάλο χημικό φορτίο σε
οξείδια (σκουριές) και βαρέα μέταλλα. Αυτά τα ρυπασμένα
απόβλητα δεν μπορούν να αποτεθούν στη θάλασσα ούτε σε ΧΥΤΑ μιας και
έχουν μεγάλο φορτίο σε βαρέα μέταλλα υψηλής τοξικότητας. Με άλλα λόγια, η
διεργασία της αμμοβολής ή/και υδροβολής έχει τεράστιες επιπτώσεις τόσο
στο θαλάσσιο περιβάλλον αλλά και στον αέρα και πολύ πιο σημαντικό στον
ίδιο τον άνθρωπο.
Έχει βρεθεί ότι η επίδραση της απόρριψης της σκουριάς στις βενθικές
βιοκοινωνίες προκαλεί την µετατροπή του φυσικού βιοτόπου και τη µηχανική
ταφή των οργανισµών. Η µελέτη προσδιορισµού χρωµίου, νικελίου και
σιδήρου σε βενθοπελαγικούς πληθυσµούς ψαριών και άλλων αλιευµάτων των
περιοχών με Ν/Ε μονάδες έχει δείξει ότι οι µέσες τιµές των µετάλλων στη
σάρκα των αλιευµάτων ήταν πάντοτε υψηλότερες στους οργανισµούς της
περιοχής απόρριψης της σκουριάς.
Επίσης η συχνότητα εµφάνισης υψηλών τιµών στα επίπεδα των μετάλλων
ήταν υψηλή στην περιοχή απόρριψης της σκουριάς. Οι συγκεντρώσεις
µετάλλων που προσδιορίστηκαν σε κάθε είδος εµφάνισαν υψηλή διασπορά, φαινόµενο που υποδηλώνει ασταθή και επιβαρυµένα περιβάλλοντα.
Η πρόσχωση αυτή µε σκουριά, μπορεί να προκαλέσει εµπλουτισµό των
επιφανειακών ιζηµάτων του εσωτερικού ορµίσκου µε εξαιρετικά µεγάλες
συγκεντρώσεις των βαρέων µετάλλων σιδήρου (Fe), χρωμίου (Cr), νικελίου
(Ni), κοβαλτίου (Co), μαγγανίου (Mn), ψευδαργύρου (Zn), μολύβδου (Pb),
χαλκού (Cu) κ.α.
Επίσης εξαιρετικά µεγάλες συγκεντρώσεις τόσο διαλυτού όσο και
σωµατιδιακού σιδήρου (Fe) και νικελίου (Ni) και διαλυτού μαγγανίου (Mn)
έχουν βρεθεί στο θαλασσινό νερό σε όρμους όπου γίνεται απόχυση σκουριών.
Σύμφωνα με την μελέτη του Ν. Παπαχαρίτου, «μελέτη της σύνθεσης και
της κατανοµής του ζωοπλαγκτού στη ρηχή περιοχή ενός όρµου που δέχεται
την πολύ λεπτή κονιορτοποιηµένη σκουριά έδειξε την εικόνα µιας
οικολογικά υποβαθµισµένης περιοχής ειδικά το καλοκαίρι µε τη
στρωµατοποίηση των νερών».
«Υψηλά επίπεδα βιοσυσσώρευσης βαρέων µετάλλων (κοβαλτίου (Co),
χρωμίου (Cr), χαλκού (Cu), σιδήρου (Fe), μαγγανίου (Mn), νικελίου (Ni),
και ψευδαργύρου (Zn) µετρήθηκαν σε βενθικούς ζωικούς οργανισµούς της
παραλιακής και υποπαραλιακής ζώνης».
«Η δυνατότητα πλήρους επανάκαµψης στην κατάσταση ισορροπίας µιας
βενθικής βιοκοινωνίας που διαταράχθηκε από απόρριψη σκουριάς δεν ήταν
δυνατόν να εξακριβωθεί, ωστόσο τα στοιχεία έδειξαν ότι ο ρυθµός
βελτίωσης µιας βιοκοινωνίας είναι πολύ αργός».
Μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η απόρριψη σκουριάς δεν θα
πρέπει να γίνεται στο θαλάσσιο αποδέκτη και θα πρέπει να αναζητηθούν
λύσεις για την μη απόρριψη της σκουριάς στη θάλασσα.
Η βέλτιστη λύση θα ήταν η σκουριά να απαλλαχθεί από τοξικά µέταλλα
πριν την ενδεχόµενη αξιοποίησή της. Η αποµάκρυνση των πιο τοξικών
µετάλλων από µεταλλουργικά απόβλητα είναι τεχνολογικά δυνατή. Έχει τα
πλεονεκτήµατα ότι τα µέταλλα ανακτώνται σε εξαιρετικά καθαρή µορφή και
άρα είναι και οικονοµικά εκµεταλλεύσιµα, ενώ το παραπροϊόν αυτής της
επιπλέον διαδικασίας καθαρισµού είναι σκουριές απαλλαγµένες από τοξικές
ουσίες, οι οποίες θα µπορούσαν να βρουν µια σειρά από εφαρµογές ως
αδρανές πλέον υλικό.
Κλείνοντας το πρώτο μας κείμενο σε αυτό το θέμα, θα πρέπει να
τονίσουμε άλλο ένα σημείο. Στη διεθνή βέλτιστη πρακτική, σε μεγάλες Ν/Ε,
οι τρεις διαδικασίες που φαίνονται στο παραπάνω διάγραμμα ροής γίνονται
σε «κλειστό περιβάλλον» δηλαδή το πλοίο «ντύνεται» με κατάλληλα υλικά
και όλες οι διεργασίες γίνονται εκεί μέσα χωρίς να υπάρχει
διαρροή αποβλήτων και χρωμάτων με επικίνδυνες χημικές ενώσεις και βαρέα
μετάλλα, αλλά και οργανικού βιολογικού φορτίου στο περιβάλλον. Σε επόμενο κείμενό μας θα κάνουμε εκτενή αναφορά σε αυτό.
Tα μικροπλαστικά αποτελούν ένα ολοένα αυξανόμενο περιβαλλοντικό πρόβλημα
που ρυπαίνει το θαλάσσιο περιβάλλον και από το νερό μπορούν να περάσουν
σε μικροργανισμούς, ασπόνδυλους οργανισμούς και από εκεί σε ψάρια και
πουλιά.
Μικροσωματίδια
από βαφές είναι μέρος του ολοένα αυξανόμενου φαινομένου της ρύπανσης με
μικροπλαστικά (microplastics ή MPs στη διεθνή βιβλιογραφία). Τα MPs
περιέχουν πολυουρεθάνες, πολυεστέρες, πολυακρυλικά, πολυστυρένια,
αλκύλια και εποξείδια. Αυτά τα μικροσωματίδια προέρχονται από
αντιρυπαντικές βαφές που χρησιμοποιούνται σε εμπορικά πλοία. Από τα
μικροσωματίδια των βαφών εκλύονται βαρέα μέταλλα και άλλες ενώσεις με
βιοκτόνο δράση.
Το πρόβλημα των MPs φαίνεται στο παρακάτω σχήμα με το μπλε εμβαδόν και πώς αυξάνεται εκθετικά τα τελευταία 20 χρόνια.
Η παραγωγή πλαστικών και οι εκλύσεις διοξειδίου του άνθρακα από το 1950 ως σήμερα
Σύμφωνα με μια έρευνα του 2019, αυτή την στιγμή στις θάλασσές μας
υπάρχουν πάνω από 100 εκατομμύρια μακροπλαστικών και 51 τρισεκατομμύρια
σωματίδια (<5mm) MPs.
Μη υδατοδιαλυτές μπογιές μπορούν να θεωρηθούν ως πλαστικά, αφού το κύριο
συστατικό τους είναι πολυμερή και συμπολυμερή όπως αλκύλια, εποξείδια
και πολυεστέρες. Η διεθνής ένωση για την προστασία της φύσης
(International Union for the Conservation of Nature, IUCN) έχει
αποδεχθεί το 2019 ότι οι μπογιές από πλοία (scrapings και coatings) όπως
και αντιρυπαντικά συστήματα (anti-fouling systems) είναι εν δυνάμει
πηγές μικροπλαστικών.
Σε μια μελέτη του 2020 βρέθηκε σε 40 δείγματα ωκεανών ότι τα MPs
προέρχονται στην πλειοψηφία τους από βαφές πλοίων. Στην Ανταρκτική,
βρέθηκε ότι τα MPs από βαφές είναι 30 φορές πιο πολλά από άλλα πλαστικά
σωματίδια! Οι ερευνητές βρήκαν ότι τα μικροσωματίδια από βαφές μεταξύ
0,3 και 23 mm περιείχαν πολυουρεθάνιο.
Σε άλλα σημεία του πλανήτη μας βρέθηκε ότι το 19% των MPs στη Βαλτική,
μεταξύ 12 και 23% στην Μεσόγειο και 12% στα νησιά του τροπικού νότιου
Ατλαντικού αποτελούνταν από μικροσωματίδια βαφών.
Τα μικροσωματίδια των βαφών και το υδατικό περιβάλλον
Υπάρχει εκτενής έρευνα σχετικά με την βιοκορώνα (biocorona) και την
σφαίρα των πλαστικών (plastisphere) δηλαδή τις στιβάδες των μικροβιακών
κυττάρων που απορροφούνται γρήγορα από τα MPs όταν τα τελευταία βρεθούν
σε υδατικό περιβάλλον.
Περίπου 95% των εμπορικών πλοίων σήμερα βάφονται με αντιρυπαντικά
χρώματα (antifouling paints) που περιέχουν αντιρυπαντικές ενώσεις. Τα
MPs από τα αντιρυπαντικά χρώματα είναι μια πηγή τοξικών ενώσεων για το
υδάτινο περιβάλλον.
Οι βαφές στα πλοία και στις ναυτικές συσκευές περιέχουν βαρέα μέταλλα
όπως χαλκό (Cu), ψευδάργυρο (Zn) και μόλυβδο (Pb) που σκοτώνουν τους
μικροοργανισμούς και στη διεθνή βιβλιογραφία αποκαλούνται ως “booster
biocides”. Εκτός από πλαστικά, οι αντιρυπαντικές βαφές περιέχουν ενώσεις
που περιορίζουν την οξείδωση (σκουριά) όπως φωσφορικό ψευδάργυρο και
χρωμικό στρόντιο όπως και άλλες ενώσεις που απλώνουν το χρώμα και δρουν
ως δευτερεύοντα χρώματα που περιέχουν ενώσεις τιτανίου, βαρίου, χρωμίου,
σιδήρου και κασσιτέρου, όπως και σε πιο μικρή ποσότητα ενώσεις του
καδμίου και του μολύβδου. Οι αντιβακτηριακές και αντιμικροβιακές
ιδιότητες αυτών των ενώσεων δίνουν στην βαφή την αντιρυπαντική της
δράση.
Αντιρυπαντικά μικροσωματίδια βαφών (antifouling paint particles,
APPs) που περιέχουν αυτά τα τοξικά βαρέα μέταλλα και βιοκτόνες ενώσεις
περνούν από το πλοίο στο θαλάσσιο περιβάλλον. Ο χαλκός και ο ψευδάργυρος
είναι τα δύο πιο σημαντικά βαρέα μέταλλα που απαντώνται στις APPs.
Eπίδραση των βαφών στο υδατικό περιβάλλον
Η επίδραση των MPs σε υδάτινους οργανισμούς έχει μελετηθεί εκτενώς
και υπολείμματα αυτών των μικροπλαστικών έχουν ανιχνευθεί σε ασπόνδυλους
οργανισμούς, σε οστρακοειδή αλλά και σε πουλιά που ζουν σε λίμνες και
στη θάλασσα όπως κορμοράνους, κύκνους και πελεκάνους. Γίνεται λοιπόν
φανερό ότι οι βαφές δρουν ποικιλοτρόπως και πάντα επιβαρυντικά για τους
θαλάσσιους οργανισμούς. Περισσότερα στοιχεία είναι διαθέσιμα στην μελέτη
των Gaylarde et al, Marine Pollution Research (2021) 162, 111847.
Οι πρωτογενείς πηγές των ΜPs
Σύμφωνα με την μελέτη των Fred-Ahmadu et al (2021) IOP Conf. Ser.:
Earth Environ. Sci. 665 012064, οι κύριες πρωτογενείς πηγές των MPs
είναι οι κάτωθι:
1. Καταναλωτικά προϊόντα που περιέχουν κόκους απολέπισης από
οδοντόπαστες και καλλυντικά όπως και μικροσφαίρες από κρέμες και
κραγιόν,
2. Βιομηχανικά προϊόντα όπως λειαντικά που χρησιμοποιούνται στην
αμμοβολή σε ναυπηγεία και κατά την παραγωγή εξαρτημάτων αυτοκινήτων
3. Μικροπλαστική σκόνη από βιομηχανικές δραστηριότητες,
4. Συντήρηση πλαστικών εξαρτημάτων,
5. Σκόνη και ινίδια από την αποσύνθεση πλαστικών στο σπίτι ή στο γραφείο,
6. Πλαστικά σωματίδια από την σκόνη στους δρόμους που προέρχεται από ελαστικά και βαφές ασφάλτου και
7. Πλαστική σκόνη από πυρκαγιές.
Συμπερασματικά, τα μικροπλαστικά αποτελούν ένα ολοένα αυξανόμενο
περιβαλλοντικό πρόβλημα που ρυπαίνει το θαλάσσιο περιβάλλον και από το
νερό μπορούν να περάσουν σε μικροργανισμούς, ασπόνδυλους οργανισμούς και
από εκεί σε ψάρια και πουλιά. Η εν δυνάμει επιμόλυνση της διατροφικής
αλυσίδας του ανθρώπου με μικροπλαστικά καθώς και του αέρα που αναπνέουμε
με μικροσωματίδια (particulate matters) είναι ένα αντικείμενο που έχει
ερευνηθεί εκτενώς και θα ασχοληθούμε σε επόμενο άρθρο μας.
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος του Τμήματος
Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία. Ο
λογαριασμός του στο Twitter είναι το @yanzabet
Η ασθένεια Minamata ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά στην πόλη της Minamata στην Ιαπωνία, το 1956.
Προκλήθηκε από την απελευθέρωση µεθυλυδραργύρου σε βιοµηχανικά
απόβλητα από εργοστάσιο χηµικών της Chisso Corporation, η οποία
συνεχίστηκε από το 1932 ως το 1968. Αυτή η εξαιρετικά τοξική χηµική
ουσία ενσωµατώνεται σε οστρακοειδή και ψάρια στο κόλπο Minamata και την
Θάλασσα Shiranui, η κατανάλωση των οποίων από τον τοπικό πληθυσµό έχει
ως αποτέλεσµα τη δηλητηρίαση από τον υδράργυρο. Ενώ οι θάνατοι γατιών,
σκύλων, χοίρων, και ανθρώπων συνεχίστηκαν για περισσότερα από 30 χρόνια,
η κυβέρνηση και η εταιρεία έκαναν ελάχιστα για την πρόληψη της
ρύπανσης.
Στο σύνολο, περισσότεροι από 900 άνθρωποι πέθαναν εξαιτίας των
δηλητηριάσεων. Από το 2001, η έρευνα έδειξε ότι τουλάχιστον δύο
εκατομμύρια άνθρωποι μπορεί να είχαν επηρεαστεί με την κατανάλωση των
μολυσμένων ψαριών.
Η ταινία
Ο δημοφιλής Αμερικανός ηθοποιός Τζόνι Ντεπ υποδύεται, στη μεγάλη
οθόνη, τον εμβληματικό φωτορεπόρτερ Γ. Γιουτζίν Σμιθ, στο οικολογικό
δράμα του Andrew Levitas, «Μιναμάτα». Η ταινία τοποθετείται στην Ιαπωνία
των 70ς, όταν και ο σπουδαίος φωτορεπόρτερ στέλνεται από το αμερικάνικο
περιοδικό Life να καλύψει την συγκλονιστική σωματική και συναισθηματική
δοκιμασία των θυμάτων μιας θανατηφόρου περιβαλλοντικής μόλυνσης, σε μια
κωμόπολη της Ιαπωνίας, τη Μιναμάτα, καθώς και την πολυτάραχη όσο και
πολύπλευρη σταυροφορία τους για δικαιοσύνη. Πρόκειται για την αληθινή
ιστορία μιας από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές καταστροφές και
υγειονομικές κρίσεις στην ιστορία της Ιαπωνίας, η οποία άνοιξε το δρόμο
για συζητήσεις ενάντια στην ανεξέλεγκτη βιομηχανική ρύπανση, παγκοσμίως.
Η δύσκολη καθημερινότητα των νοσούντων
Αν και η νόσος της Μιναμάτα αναγνωρίστηκε το 1956, η δηλητηρίαση από
μεθυλυδράργυρο ως αιτιολογικός παράγοντας δεν ανακαλύφθηκε παρά μόνο
τρία χρόνια αργότερα. Μέχρι τότε η Ιαπωνική Κυβέρνηση αντιμετώπιζε την
ασθένεια ως μολυσματική, με τα θύματα να στιγματίζονται ως φορείς
μετάδοσης.
Ο στιγματισμός αυτός ήρθε να προστεθεί στην ήδη εφιαλτική
καθημερινότητα των προσβεβλημένων από τη νόσο: Για όσους η ασθένεια
βρισκόταν σε τερματικό στάδιο οι πόνοι ήταν ανυπόφοροι, ενώ για τους
επιζήσαντες τα σοβαρά προβλήματα υγείας δυσχέραιναν κάθε πτυχή της ζωής
τους, από την αδυναμία εργασίας και την πτώχευση λόγω υπέρογκων ιατρικών
εξόδων (η πλειοψηφία των νοσούντων, έως το 1959, δεν λάμβαναν κάποιο
κρατικό επίδομα), μέχρι και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις.
Παράλληλα, οι επιπτώσεις για την τοπική κοινότητα, συνολικά, ήταν
ολέθριες. Η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα υπήρξε εκτεταμένη, οδηγώντας
σε υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος και επέκταση της μόλυνσης σε
άλλες περιοχές γύρω από τον κόλπο της Μιναμάτα, καταστροφή της αλιείας,
με ό,τι αυτό σήμαινε οικονομικά για μια κοινότητα που σε μεγάλο βαθμό
έβγαζε τα προς το ζην από αυτήν και μαζική μετανάστευση.
Ένα έγκλημα εν εξελίξει
Ακόμη και όταν αναγνωρίστηκε η «πηγή του κακού», το 1959, η Chisso
αποποιήθηκε οποιαδήποτε ευθύνη, αρνούμενη κάθε σύνδεση των υγρών λυμάτων
της με την ασθένεια και καλύπτοντας τα αδιάσειστα αποδεικτικά στοιχεία.
Επίσης, με την ανοχή της κυβέρνησης, η οποία δεν έλαβε κανένα μέτρο για
να αποτραπεί η μόλυνση, συνέχιζε να εναποθέτει στον κόλπο της Μιναμάτα
τα τοξικά της απόβλητα.
Αγώνας για δικαίωση
Ως συνέπεια τα θύματα της Μιναμάτα, αλλά και το φυσικό περιβάλλον,
θυσιάστηκαν στον βωμό της οικονομικής ανάπτυξης με κάθε κόστος, καθώς
και της κυβερνητικής αδράνειας. Οι αγώνες, όμως, των νοσούντων να φέρουν
προ των ευθυνών τους τόσο την κυβέρνηση όσο και τη Chisso, ζητώντας
επιπλέον και αποζημιώσεις, πήρε τη μορφή ενός συνεκτικού κοινωνικού
κινήματος, το οποίο απέκτησε ευρεία υποστήριξη από εξωγενείς παράγοντες.
Χωρίς να εκλείπουν, βεβαίως, οι περιπτώσεις εκφοβισμού για την υπαναχώρηση των διεκδικήσεων τους.
Οι προσπάθειες απέφεραν καρπούς, το 1968, όταν η Ιαπωνική κυβέρνηση
αναγνώρισε τη Chisso ως τον υπαίτιο αυτής της ανυπολόγιστης καταστροφής,
αλλά οι δικαστικές και γραφειοκρατικές περιπέτειες των θυμάτων δεν
είχαν τελειωμό. Από τους 17,000 αιτούντες μόνο οι 2,000 αναγνωρίστηκαν,
επισήμως, ως πάσχοντες από τη νόσο Μιναμάτα και ήταν εκείνοι που το 1973
έλαβαν αποζημειώσεις, ύστερα από δεκαεπτά χρόνια αδιάκοπης πάλης. Στους
αριθμούς αυτούς δεν περιλαμβάνονται οι νεκροί της νόσου, καθώς και όσοι
για δικούς τους λόγους δεν έκαναν αίτηση.
Τον Οκτώβριο του 2013, υπεγράφη η Σύμβαση της Μιναμάτα , μια διεθνή
συνθήκη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η οποία έχει ως σκοπό να
προστατέψει το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία από εκπομπές και
διαρροή υδραργύρου που έχουν σχέση με την ανθρώπινη δραστηριότητα και να
αποτρέψει την επανάληψη μιας τραγωδίας σαν αυτή που συνέβη στην
ιαπωνική πόλη. Μέχρι σήμερα η Συνθήκη έχει υπογραφεί από 128 χώρες,
ανάμεσά τους και η Ελλάδα.
Ο Γ. Γιουτζίν Σμιθ στη Μιναμάτα
Το 1971 ο παγκοσμίως γνωστός φωτορεπόρτερ Γ. Γιουτζίν Σμιθ,
ακούγοντας για την υπόθεση δηλητηρίασης από μεθυλυδράργυρο στη Μιναμάτα,
αποφάσισε να μεταβεί στην περιοχή μαζί με τη σύζυγό του, Aileen, ώστε
να γνωστοποιήσει σε όλο τον κόσμο την ανυπολόγιστη αυτή τραγωδία, αλλά
και να επιστήσει την προσοχή στις ολέθριες συνέπειες της βιομηχανικής
(και όχι μόνο) ρύπανσης.
Η περίφημη φωτογραφία μιας μητέρας που κάνει μπάνιο το άρρωστο παιδί της που πάσχει από την νόσο Minamata / W. Eugene Smith
Τρία
χρόνια πέρασε κοντά στους ανθρώπους που ζούσαν στην περιοχή γύρω από
τον κόλπο της Μιναμάτα, αποφασισμένος το φωτογραφικό δοκίμιό του να
αποτελέσει αδιάψευστο μάρτυρα των αγώνων και των κακουχιών της
καθημερινότητας τους, καθώς και του περιβαλλοντικού (και όχι μόνο)
εγκλήματος που συντελούταν στην περιοχή.
Η συγκλονιστική αποτύπωση μιας τραγωδίας
Οι επιβλητικές προσωπογραφίες του που απεικονίζουν τα θύματα της
δηλητηρίασης από μεθυλυδράργυρο, αποτελούν εξαιρετικό δείγμα του βαθύ
ανθρωπισμού, της κοινωνικής συνείδησης και της ενσυναίσθησης με την
οποία αντιμετώπιζε τα θέματά του, καθώς, επίσης, του υψηλού ηθικού
φρονήματος και της καλλιτεχνικής του ευφυίας. Οι τραγικές ασπρόμαυρες
φωτογραφίες του συχνά δραματικά φωτισμένες, αξιομνημόνευτες και
συγκινησιακά φορτισμένες, προκαλούν έναν χείμαρρο συναισθημάτων: φόβο,
οργή, συμπόνια…
Δεν σταμάτησε να καταγράφει τα όσα έβλεπε γύρω του, ακόμη και όταν έπεσε
θύμα άγριου ξυλοδαρμού εξοργισμένων εργατών της Chisso, γεγονός που
επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την υγεία του (δεν είχε ποτέ αναρρώσει
πλήρως από τον σοβαρό τραυματισμό του κατά τη διάρκεια της κάλυψης της
Μάχης της Οκινάουα στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο).
Το τελευταίο του αυτό εμβληματικό φωτογραφικό δοκίμιο κυκλοφόρησε στο
τεύχος της 2ας Ιουνίου 1972 στο περιοδικό Life, με τίτλο «Death flow
from the pipe», για το οποίο βραβεύτηκε με το Χρυσό Μετάλλιο Robert
Capa, το 1974. Ένα χρόνο αργότερα κυκλοφόρησε μαζί με τη σύζυγό του το
βιβλίο «Minamata: The Story of the Poisoning of a City, and of the
People Who Choose to Carry the Burden of Courage». Και οι δύο αυτές
δημοσιεύσεις είχαν τεράστιο αντίκτυπο στο αμερικάνικό και όχι μόνο
αναγνωστικό κοινό.
Minamata και Ελλάδα
Στην Ελλάδα δεν έχουμε καμία Minamata αλλά έχουμε εν δυνάμει πολλές
Minamata. Στον Ασωπό, στην Μεσσαπία, στις Σκουριές και πρόσφατα στη Σύρο
έχουμε ρύπανση με βαρέα τοξικά μέταλλα όπως σημειώσαμε στο κείμενό μας
την περασμένη εβδομάδα. Σε αυτές τις ανοικτές πληγές τοξικότητας, θα
πρέπει η Πολιτεία να βρει τους ρυπαίνοντες και να σταματήσει την
ρύπανση, πριν η ρύπανση επιμολύνει την διατροφική αλυσίδα και ζήσουμε εν
δυνάμει Μιναμάτες...
* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος του Τμήματος
Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία. Ο
λογαριασμός του στο Twitter είναι το @yanzabet
