Αριστερό Εξτρέμ : Διαχείριση Κρίσεων στη βιομηχανία τροφίμων: Το σενάριο της φρίκης και το σενάριο της σιγουριάς

Του Γιάννη Ζαμπετάκη*

Η χιονοθύελλα «Ελπίδα» που σάρωσε την Ελλάδα την περασμένη Δευτέρα και Τρίτη και έδειξε για άλλη μια φορά ότι από λόγια πάμε καλά αλλά όταν φτάνει η κρίσιμη στιγμή να διαχειριστούμε μια κρίση τα κάνουμε μαντάρα, μου έφερε στο μυαλό ένα βιβλίο που έχω γράψει με εκλεκτούς συνεργάτες το 2010 με τον τίτλο «Η Πράσινη Κρίση» και υπότιτλο «Πρόληψη και διαχείριση κρίσεων στη διατροφή και στο περιβάλλον» (εκδόσεις Σταμούλη).

Στο βιβλίο αυτό γράφω για την διαχείριση κρίσεων στη βιομηχανία τροφίμων (κεφάλαια 1-6, 9 και 10) και παρουσιάζω δύο σενάρια: το σενάριο της φρίκης και το σενάριο της σιγουριάς.

Το υποθετικό σενάριο ξεκινά ένα βράδυ Παρασκευής (πάντα οι κρίσεις ξεκινάνε βράδυ Πρασκευής – νόμος του Murphy). Οι πιο πολλοί εργαζόμενοι έχουν σχολάσει εκτός από το προσωπικό του τηλεφωνικού κέντρου και ορισμένα στελέχη. Το τηλεφωνικό κέντρο είναι απασχολημένο με το πρόβλημα το οποίο έφτασε και στα media. Το πρόβλημα δεν είναι πλέον απλό. Είναι μια Κρίση!

Σενάριο φρίκης

Σε αυτό το σενάριο, η εταιρεία μας δεν έχει πλάνο διαχείρισης κρίσεων. Οι διευθυντές συσκέπτονται στην αίθουσα συνεδρίων του ΔΣ. Νιώθουν απελπισμένοι μην ξέροντας τι να κάνουν. Προσπαθούν να καταλάβουν τι γίνεται. Τα γεγονότα τρέχουν με καταιγιστικό ρυθμό. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό και ίσως τους χαλάσει όλο το Σαββατοκύριακο. Το ΔΣ αγωνιά για την εξελισσόμενη κρίση και ψάχνει απελπισμένα να βρει τρόπους αντιμετώπισής της. Από το πρωί της μέρας όπου έξι καταναλωτές παραπονέθηκαν ότι βρήκαν γυαλί σε ένα από τα προϊόντα της εταιρείας, το ΔΣ ψάχνει τρόπο να αντιμετωπίσει την κρίση αλλά στην ουσία…ψάχνεται! Το χειρότερο συνέβη με άλλους δυο καταναλωτές που πήραν τηλέφωνο τα … «κανάλια» και έτσι τώρα μια κάμερα και ένας δημοσιογράφος είναι έξω από το εργοστάσιο και θέλουν να πάρουν συνέντευξη από ένα μέλος του ΔΣ…

Σενάριο σιγουριάς

Από την πρώτη στιγμή που φάνηκε ότι το πρόβλημα μπορεί να πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, το ΔΣ της εταιρείας αποφάσισε να εφαρμόσει τα πλάνα «ανάκλησης προϊόντος» και «διαχείριση κρίσεων». Ήταν σε όλους γνωστό τι πρέπει να κάνουν, με ποια σειρά και με ποιες προτεραιότητες. Άλλωστε, εφαρμόζουν αυτά τα πλάνα σε ασκήσεις εικονικής ανάκλησης, τουλάχιστον δυο φορές κάθε χρόνο!

Προετοιμάζομαι = προνοώ

Αυτά τα δυο σενάρια μπορεί να φαίνονται υπερβολικά αλλά δεν είναι! Το καθένα απεικονίζει μια ρεαλιστική εικόνα του πώς αντιμετωπίζεται μια κρίση από μια απροετοίμαστη και από μια πλήρως προετοιμασμένη εταιρία, αντίστοιχα.

Στο βιβλίο μας δείχνουμε και περιγράφουμε ποιες ενέργειες πρέπει να έχει κάνει κάθε εταιρία ώστε να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει μια κρίση όταν και αν χρειαστεί.

Η Πράσινη Κρίση – ΖΑΜΠΕΤΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΝΑΝΤΣΟΥ ΘΕΟΔΟΤΑ, ΓΚΟΓΚΟΥ ΑΝΤΩΝΙΑ, ΦΑΤΟΥΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ, ΚΟΥΝΤΟΥΡΑΣ ΛΙΝΟΣ (stamoulis.gr)

Ελλάδα - Ιρλανδία, κοινός δρόμος

 Irish Cement Factory in Mungret; το εργοστάσιο της Irish Cement Factory στην περιοχή Mungret στην πολιτεία του Λίμερικ, Ιρλανδία

 

του Γιάννη Ζαμπετάκη *

Εφημερίδα Συντακτών 1.8.2020

 

Μια σύγκριση δύο εθνικών πολιτικών διαχείρισης απορριμμάτων με αφορμή τον τραγικό θάνατο του Βασίλειου Μάγγου, διαδηλωτή κατά της καύσης σκουπιδιών στον Βόλο.

«Ελλάς - Γαλλία Συμμαχία» έλεγε η μητέρα μου το 1980 (μέρες Μιτεράν - Ανδρέα Παπανδρέου τότε). Σήμερα, θα έλεγα «Ελλάς - Ιρλανδία Συμμαχία»... στην κοντόφθαλμη διαχείριση απορριμμάτων. Ας δούμε το γιατί και πώς.

Ελλάδα: θεωρητικά υπάρχει από το τέλος του 2015 ένα Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) που εγκρίθηκε με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 49 της 15.12.2015 και ένα Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Επικίνδυνων Αποβλήτων (ΕΣΔΕΑ) που εγκρίθηκε με την ΚΥΑ οικ.62952/5384/2016 (ΦΕΚ Β΄ 4326, 30.12.2016). Και λέμε θεωρητικά, μια και στην πράξη τίποτα δεν έχει υλοποιηθεί. Για παράδειγμα στον Ασωπό, ακόμα και σήμερα, είναι άγνωστος ο τρόπος με τον οποίο οι ρυπαντές διαχειρίζονται τα απόβλητά τους. Και μια και δεν υπάρχουν πλέον εντατικοί έλεγχοι από τους επιθεωρητές Περιβάλλοντος, η κατάληξή τους είναι άγνωστη.

Πρόσφατα, με αφορμή τον θάνατο του Βασίλη Μάγγου (που είχε πάει σε μια πορεία κατά της καύσης απορριμμάτων από την ΑΓΕΤ-Ηρακλής στον Βόλο, την μέρα που ξυλοκοπήθηκε άγρια από την ΕΛ.ΑΣ.) ήρθε ξανά στο φως της επικαιρότητας η καύση σκουπιδιών. Πρόσφατα, η κυβέρνηση ολοκλήρωσε με διαδικασία απλής τροποποίησης την περιβαλλοντική αδειοδότηση της «ΤΙΤΑΝ» στην Ευκαρπία Θεσσαλονίκης για την καύση των «απορριμματογενών καυσίμων» SRF και RDF, μέσα σε συνθήκες πανδημίας. Ετσι, άλλη μια τσιμεντοβιομηχανία (έπειτα από εκείνη στον Βόλο) αδειοδοτήθηκε να καίει SRF και RDF.

Η αδειοδότηση είναι όμως προβληματική, μια και δεν ελέγχονται τα εισερχόμενα προς καύση απορρίμματα για ενδεχόμενα τοξικά απόβλητα και δεν ελέγχει το κράτος τα επίπεδα των εκλυόμενων μικροσωματιδίων (particulatematter, PM 10 και PM2,5 είναι οι τεχνικοί όροι), διοξινών και βαρέων μετάλλων. Με δεδομένη την τοξικότητα αυτών των ρύπων, οι τοπικές κοινωνίες έχουν δίκιο να διαμαρτύρονται.

Ιρλανδία: οι Ιρλανδοί έχουν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Αρχικά οι εταιρείες καύσης απορριμμάτων παίρνουν άδεια για μια μικρή ποσότητα επικίνδυνων αποβλήτων και στη συνέχεια αναθεωρούν την άδεια για να καίνε πολλαπλάσια απόβλητα με μια απλά τυπική διαδικασία. Πρόσφατο παράδειγμα είναι η εταιρεία Indaver στην πόλη Duleek της κομητείας Meath, η οποία αιτήθηκε την αύξηση των επικίνδυνων αποβλήτων που μπορεί να διαχειρίζεται από 10.000 σε 25.000 τόνους ανά έτος, ενώ η εταιρεία CRH στο Platin αρχικά αδειοδοτήθηκε για 120.000 τόνους και πρόσφατα ζήτησε επέκταση σε 600.000 τόνους, με σημαντική αύξηση των επικίνδυνων αποβλήτων.

Για την αρχική αδειοδότηση απαιτείται μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και πρόσφατα βρήκαμε μια τέτοια μελέτη για τσιμεντοβιομηχανία που την έχει συντάξει εταιρεία συμβούλων στην οποία εργαζόταν νυν βουλευτής των Πρασίνων. Το οξύμωρο είναι ότι οι Πράσινοι, το ένα από τα τρία κόμματα που στηρίζουν την κυβέρνηση, είναι κατά της καύσης απορριμμάτων, αλλά ο βουλευτής άλλα έπραττε προεκλογικά.

Στις δυο χώρες, οι κοινές συνισταμένες του προβλήματος είναι οι ακόλουθες:

1. Δεν είναι γνωστή η σύσταση των «επικίνδυνων αποβλήτων» τη στιγμή της αίτησης προς αδειοδότηση,
2. To σύστημα ελέγχου των ρύπων (PM10, PM2,5, διοξίνες και βαρέα μέταλλα) δεν ελέγχει τους ρύπους σε αληθινό χρόνο, αλλά συνήθως δίνει μέσους όρους (ανά εβδομάδα ή μήνα) και έτσι χάνεται η αναλυτική πληροφορία των ρύπων τη στιγμή λειτουργίας του αποτεφρωτήρα. Οι μέσες τιμές είναι πάντα εντός ορίων, μια και υπάρχουν μεγάλα διαστήματα με μηδενικές εκπομπές!
3. Πιθανή επιμόλυνση των υδάτινων πόρων και της διατροφικής αλυσίδας δεν μπορεί να αποκλεισθεί (βλ. παράδειγμα Ασωπού και υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα αλλά και διατροφικής αλυσίδας).
4. Η αδειοδοτούσα αρχή και η επιβλέπουσα αρχή ανήκουν στην ίδια υπηρεσία, το Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας στην Ελλάδα και η EPA (Environmental Protection Agency) στην Ιρλανδία! Αυτή η ταυτοπροσωπία όμως δεν είναι καθόλου αποτελεσματική! Πώς ο αδειοδοτών να είναι και αυστηρός ελεγκτής της ρύπανσης;
5. Δεν έχουν γίνει σοβαρές μελέτες διασποράς ρύπων στο νερό και στα τρόφιμα, όπως η παρακάτω που αφορά την παρουσία διοξινών στο μητρικό γάλα.

Σε μια επιστημονική δημοσίευση του 2019 από ομάδα Κινέζων ερευνητών με τίτλο «High intake of persistent organic pollutants generated by a municipal wasteincinerator by breastfedinfants» στην επιθεώρηση «Environmental Pollution», αναλύθηκαν τα επίπεδα μιας σειράς διοξινών σε μητρικό γάλα. Τα δείγματα που αναλύθηκαν προέρχονταν από δύο ομάδες μητέρων: η μια ομάδα ζούσε κοντά σε αποτεφρωτήρα (εκτιθέμενη ομάδα) και η άλλη όχι (ομάδα ελέγχου). Στην εκτιθέμενη ομάδα τα συνολικά επίπεδα των διοξινών ήταν στατιστικώς σημαντικά αυξημένα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (3,36 vs.1.47 pg/g wetweight· 0.24 vs. 0.12 pg TEQ/ g wetweight).

Οι διοξίνες είναι εξαιρετικά καρκινογόνες και ως εκ τούτου τα όποια όρια υπάρχουν για τον αέρα, το νερό και τα τρόφιμα θα πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε σκωπτικά, αφού και για καρκινογόνες ενώσεις θα έπρεπε να ισχύει η αρχή της προφύλαξης και συνεπώς μηδενικά νομικά όρια.

*Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ στην Ιρλανδία,

Το κακό το Μάτι μας

Το κουτί της Πανδώρας, 22.7.2020


Αυτό το κείμενο είναι μια συνέχεια στο κείμενο του Κώστα του Βαξεβάνη με τίτλο «Όταν το βαθύ κράτος κλείνει το Μάτι».

Οι παρακάτω αράδες δεν είναι άλλο ένα ακαδημαϊκό ευφυολόγημα αλλά βασισμένες στην πρακτική εμπειρία που ζήσαμε μια μικρή ομάδα ανθρώπων από το 2007 ως το 2015 που τα βάλαμε με το βαθύ κράτος σε θέματα Περιβάλλοντος και Δημόσιας Υγείας.
Δύο μόνο πράγματα λείπουν από τους Υπουργούς, Υφυπουργούς, Γενικούς Γραμματείς, Διευθυντές Υπουργείων και λοιπά υψηλόβαθμα στελέχη της Δημόσιας Διοίκησης:
1. Εκπαίδευση σε Διαχείριση κρίσεων
2. Ικανότητα στοχοθέτησης και αξιολόγησης

Πάμε να τα δούμε με την σειρά:

Διαχείριση Κρίσεων: το Μάτι ήταν μια τραγική επανάληψη των πυρκαγιών του 2007 και 2009 που σκότωσαν μεγάλο αριθμό συνανθρώπων μας και κατέστρεψαν δασικό πλούτο και περιουσίες. Το Μάτι ήταν μια πιο βίαιη ίσως πυρκαγιά που κατέδειξε για άλλη μια φορά ότι οι τραγωδίες του 07 και 09 δεν δίδαξαν τίποτα στην Πολιτεία και στο Κράτος. Για να πετύχει η διαχείριση μιας κρίσης (όπως είναι η πυρκαγιά) θα πρέπει να υπάρχει προ-καθορισμένο διαχειριστικό πλάνο όπου ο καθένας θα πρέπει να ξέρει πού να είναι κάθε στιγμή, σε ποιον θα πρέπει να μιλήσει, τι θα πρέπει να κάνει και πώς να σημάνει συναγερμό όταν η κατάσταση δεν είναι πλέον διαχειρίσιμη. Φαναστείτε ένα πλοίο ή ένα αεροπλάνο που ο καπετάνιος ή ο πιλότος να μην ξέρει απέξω τις κινήσεις εκκένωσης του σκάφους. Αυτό ήταν το Μάτι, ένα αεροπλάνο στις φλόγες χωρίς ο πιλότος να ξέρει πώς να κάνει εκκένωση... Φταίνε οι Πυροσβέστες; Άγνωστο. Είναι βέβαιο όμως ότι η πολιτική τους ηγεσία φταίει. Και φταίει διότι δεν είχε καταστρώσει σχέδιο διαχείρισης κρίσεων «εν καιρώ ειρήνης» (μη κρίσης). Παρά τις τραγωδίες του 07 και 09.

Ικανότητα στοχοθέτησης: αυτό είναι κάτι που το έμαθα από τα χρόνια που επιθεωρούσα επιχειρήσεις τροφίμων σε θέματα ασφάλειας τροφίμων και ποιότητας. Τα πρότυπα ISO (με τα οποία δουλεύει όλος ο κόσμος εκτός από τις κυβερνήσεις!) είναι σαφή: ο κάθε οργανισμός θα πρέπει να θέτει ετήσιους στόχους που να είναι σαφείς και μετρήσιμοι.
Στην αρχή της εκάστοτε διακυβέρνησης, θα πρέπει ο Πρωθυπουργός να ζητά από τους Υπουργούς του και εκείνοι από τα στελέχη του κάθε Υπουργείου ετήσιους μετρήσιμους στόχους. ΄Ωστε, στο τέλος κάθε χρόνου, να μπορεί να γίνει άμεσα και αμερόληπτα μια αποτίμηση του έργου ή του μη έργου κάθε ομάδας. Αυτό το έχει κάνει κανείς στο «βαθύ κράτος»; Σε θέματα ρύπανσης, εκπαίδευσης, κοινωνικών παροχών, εξωτερικής πολιτικής, οικονομικών;
Αν τα στελέχη δεν είναι ικανά στην επίτευξη στόχων, θα πρέπει να καταργηθεί η διευθυντική μονιμότητα (γιατί να είναι κάποιος διευθυντικό στέλεχος σε ένα Υπουργείο δια βίου; Χωρίς καμιά ουσιαστική αξιολόγηση; ) και να ανατίθεται σε άλλο στέλεχος η διεύθυνση της εκάστοτε υπηρεσίας. Η εσαεί διευθυντική μονιμότητα χωρίς αξιολόγηση επίτευξης στόχων είναι μια μεγάλη γάγγραινα του «βαθέος κράτους» την οποία όμως παραβλέπει (επίτηδες; από άγνοια; ) η πολιτική ηγεσία.
Για να πετύχουν τα δύο παραπάνω όμως χρειάζεται και κάτι ακόμα: Εκπαίδευση.
Εκπαίδευση στη διαχείριση κρίσεων, στη στοχοθέτηση, στην αξιολόγηση.
Αν το Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης δεν μπορεί να το κάνει αυτό, ας το βοηθήσουμε να εκσυχρονίσει τα προγράμματα σπουδών ή να ζητήσουμε την αρωγή από τα κορυφαία Πανεπιστήμια της χώρας. Σίγουρα υπάρχουν εκεί άξιοι Πανεπιστημιακοί Δάσκαλοι. Έχοντας υπηρετήσει για πολλά χρόνια στο ΕΚΠΑ, το γράφω μετά λόγου γνώσεως.
Όλα τα υπόλοιπα περί βαθέως κράτους και προσωπικών διαφορών τα ακούω και απλά λυπάμαι για τις οικογένειες των θυμάτων. Είναι ύβρις νεκρών αυτή η ρηχή και ανούσια συζήτηση. Αν θέλουμε να τιμήσουμε την μνήμη τους, ας δικάσουμε τους υπαίτιους γρήγορα και άμεσα. Αλλά τι λέω, ο αφελής. Γοργή απόδοση δικαιοσύνης στην Ελλάδα...

* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος του Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Λίμερικ της Ιρλανδίας