Τα βαρέα μέταλλα δεν είναι παίξε-γέλασε! Tα νομικά κενά και η ξεπερασμένη νομοθεσία

 

του Γιάννη Ζαμπετάκη

= = = = = = = = = = = =

 

Πόσο προστατευμένος είναι σήμερα ο πολίτης από διάφορους διατροφικούς κινδύνους; Είναι η σχετική νομοθεσία ικανή να οδηγήσει στην απαιτούμενη συμμόρφωση των εμπλεκομένων φορέων;

Αυτά τα δύο ερωτήματα προσπαθήσαμε να απαντήσουμε με το βιβλίο μας «Νομοθεσία Τροφίμων και Διατροφικοί Κίνδυνοι» (εκδόσεις Σταμούλη, 2011). Ο στόχος του βιβλίου μας ήταν και είναι, να εξετάσει το θέμα των τοξικών ενώσεων στη διατροφική αλυσίδα και του διατροφικού κινδύνου (food safety hazard) από όλες τις δυνατές πλευρές και να αναδείξει τα υφιστάμενα νομικά κενά, καταθέτοντας παράλληλα σχετικές προτάσεις.

Σήμερα, 12 χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου αυτού, το βιβλίο μας παραμένει επίκαιρο μιας και τα νομικά κενά που περιγράψαμε το 2011 παραμένουν και σήμερα!

Τον περασμένο Ιούλη, διαβάσαμε στο cibum ότι «Ο ΠΟΥ συλλέγει στοιχεία για τον κίνδυνο από βαρέα μέταλλα στα τρόφιμα» όπου μάθαμε ότι ο ΠΟΥ ενδιαφέρεται να συλλέξει δεδομένα σχετικά με την επιβάρυνση που προκαλούν οι τροφιμογενείς ασθένειες που οφείλονται στην παρουσία βαρέων μετάλλων.

Το Τμήμα Διατροφής και Ασφάλειας Τροφίμων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) έχει ξεκινήσει μια διαδικασία συλλογής και αξιολόγησης στοιχείων για την εκτίμηση της παγκόσμιας επιβάρυνσης που πρόκειται να προκαλέσουν οι τροφιμογενείς παγκοσμίως ως το έτος 2025.

Σημειώστε το έτος! 2025! Ρυθμοί χελώνας για ένα τόσο σημαντικό θέμα.

Τα βαρέα μέταλλα δεν είναι παίξε-γέλασε. Δεν είναι μια απλή γαστρεντερίτιδα. Τα βαρέα μέταλλα επειδή δεν μπορούν να μεταβολισθούν στον ανθρώπινο οργανισμό, συσσωρεύονται μέσα μας, με αποτέλεσμα την εκδήλωση καρκίνου. Πότε θα «κτυπήσει» η επάρατη νόσος; Μπορεί σε 5 χρόνια, σε 10 χρόνια, σε 25 χρόνια ή και ποτέ…

Με άλλα λόγια, το πρώτο μέλημα των ομάδων HACCP στη βιομηχανία τροφίμων είναι να αξιολογούν τις πρώτες του ύλες για την ύπαρξη βαρέων μετάλλων.

Στην ερευνητική μας εργασία (η διδακτορική εργασία του κ. Σωτήρη Στασινού)  σχετικά με το θέμα του Ασωπού και την ύπαρξη νικελίου και χρωμίου στα τρόφιμα-βολβούς που παράγονται στην Βοιωτία και γύρω από τα Οινόφυτα, βρήκαμε πολύ αυξημένα επίπεδα αυτών των βαρέων μετάλλων. Η δουλειά μας (2009-2014) ενεργοποίησε τον ΕΦΕΤ με μεγάλη καθυστέρηση, ο οποίος ΕΦΕΤ έφτιαξε μια επιτροπή να εξετάσει το πρόβλημα (ήμουν μέλος της επιτροπής αυτής) που φυσικά τα βρήκαν όλα ΟΚ και κατόπιν ο ΕΦΕΤ έστειλε δυο ερωτήσεις στην EFSA (μια για το νικέλιο και μια για το χρώμιο). Μετά από 2 χρόνια, η EFSA γνωμοδότησε για τα δυο βαρέα μέταλλα και… είπε ότι «όλα καλώς». (https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/6268 –https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3845).

Σήμερα όμως τα νομικά κενά παραμένουν και διαβάσαμε στο cibum την περασμένη Πέμπτη, την εξής είδηση: “Consumer Reports: 1 στα 3 προϊόντα σοκολάτας έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε βαρέα μέταλλα“. Αντιγράφω από αυτό το άρθρο: σε νέες δοκιμές και αναλύσεις σε προϊόντα σοκολάτας, προχώρησε η οργάνωση Consumer Reports, μη κερδοσκοπικός οργανισμός καταναλωτών που διενεργεί ανεξάρτητες δοκιμές προϊόντων. Υπενθυμίζεται πως και στις αρχές του 2023 είχε δημοσιεύσει μελέτη, στην οποία ανέλυσε 28 προϊόντα μαύρης σοκολάτας εκ των οποίων, μόνο 30 γραμμαρίων την ημέρα από τα 23 από αυτά, θα υπερέβαινε το επιτρεπόμενο ποσοστό βαρέων μετάλλων που είναι ασφαλές να εκτεθεί ακόμα και ένας ενήλικας, πόσο μάλλον ένα παιδί. Τότε είχε εκδώσει και «τελεσίγραφο» στη βιομηχανία σοκολάτας έως την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου να μειώσει τα βαρέα μέταλλα.

Τα βαρέα μέταλλα μπορούν να βρεθούν σε πολλά τρόφιμα – όπως το αρσενικό στο ρύζι, ο υδράργυρος σε ορισμένα είδη ψαριών, το κάδμιο στο σπανάκι και ο μόλυβδος στα καρότα και τις γλυκοπατάτες. Και μπορείτε επίσης να εκτεθείτε μέσω του πόσιμου νερού ή του περιβάλλοντός σας (όπως η βαφή μολύβδου στο σπίτι σας). 

Τα σημαντικότερα ευρήματα των αναλύσεων είναι πως το ένα τρίτο των προϊόντων που δοκιμάστηκαν, είχαν ανησυχητικά επίπεδα τουλάχιστον ενός από αυτά τα βαρέα μέταλλα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα επίπεδα ήταν υπερδιπλάσια από τα όρια του CR. Επίσης όπως προαναφέρθηκε οι μαύρες σοκολάτες έτειναν να έχουν υψηλότερα επίπεδα βαρέων μετάλλων και η σοκολάτα γάλακτος χαμηλότερα. Η μπάρα σοκολάτας γάλακτος της Hershey είχε το μεγαλύτερο προβάδισμα στον μόλυβδο φτάνοντας το 67% του ορίου CR. Στη μαύρη σοκολάτα  υψηλότερη ποσότητα μολύβδου είχε η σοκολάτα της Nestle, Perugina (85% κακάο) με 539% και καδμίου η σοκολάτα Evolved που είχε επίσης υψηλή περιεκτικότητα σε μόλυβδο. Η Nestlé, η οποία κατέχει την Perugina, είπε στην CR, «Εφαρμόζουμε αυστηρά πρότυπα για να διασφαλίσουμε ότι τα προϊόντα μας είναι υψηλής ποιότητας και συμμορφώνονται με όλες τις ισχύουσες κανονιστικές απαιτήσεις, συμπεριλαμβανομένων των ορίων για κάδμιο και μόλυβδο.

Άλλα ευρήματα είναι πως τέσσερα από τα έξι μείγματα ζεστής σοκολάτας, ξεπέρασαν το όριο μολύβδου συμπεριλαμβανομένου του μείγματος της Nestle, η οποία προμηθεύει τα starbucks.

Η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων είπε στο CR ότι «Ενώ η παρουσία καδμίου και μολύβδου στη σοκολάτα έχει γίνει αντικείμενο μεγάλης προσοχής των μέσων ενημέρωσης, ειδικοί από όλο τον κόσμο έχουν διαπιστώσει ότι η σοκολάτα είναι μια μικρή πηγή έκθεσης σε αυτούς τους ρύπους διεθνώς». Και ο οργανισμός πρόσθεσε ότι «όλοι οι παραγωγοί και οι μεταποιητές τροφίμων είναι υπεύθυνοι για τη διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων τους».

Τα αποτελέσματά της Consumer Reports, ωστόσο, δείχνουν ότι ορισμένες εταιρείες μπορεί να κάνουν καλύτερη δουλειά στο να κρατούν τα μέταλλα μακριά από τα προϊόντα τους. Αυτό ισχύει ακόμη και για τη μαύρη σοκολάτα και τις σκόνες κακάο. «Γενικά, τα προϊόντα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε κακάο τείνουν να έχουν υψηλότερα επίπεδα μετάλλων, αλλά όχι πάντα», λέει ο Eric Boring, PhD, χημικός CR που επέβλεψε τις δοκιμές σοκολάτας. «Υπάρχει αρκετή διακύμανση στα επίπεδα μολύβδου σε κάθε κατηγορία τροφίμων που είναι σαφές ότι άλλοι παράγοντες εκτός από την περιεκτικότητα σε κακάο επηρεάζουν τα επίπεδα μολύβδου και αυτό σημαίνει ότι οι κατασκευαστές έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τα βαρέα μέταλλα στα προϊόντα τους στα χαμηλότερα δυνατά επίπεδα».

Για να διαβάσετε ολόκληρη τη μελέτη της Consumer reports πατήστε ΕΔΩ.

Εν κατακλείδι

Το δικό μας σχόλιο είναι τούτο: όταν υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με την επικινδυνότητα ενός ρύπου (όπως είναι τα βαρέα μέταλλα) τότε θα πρέπει να εφαρμόζουμε (ομάδες HACCP αλλά και η Πολιτεία, δηλαδή ο ΕΦΕΤ και η EFSA) την αρχή της προφύλαξης όπως αυτή περιγράφεται στην παράγραφο του ΕΚ178/2002.

Αν δεν το κάνουμε αυτό, τότε εν γνώσει μας, εκθέτουμε τους καταναλωτές των προϊόντων μας σε ένα πολύ μεγάλο κίνδυνο.

Κλείνοντας, θα πρέπει να τονίσουμε ότι η επιστήμη παράγει επιστημονικά δεδομένα και μετά από 5-15 χρόνια αυτά τα δεδομένα μετουσιώνονται σε νομοθετήματα.

Με άλλα λόγια, ο ΕΚ1881/2006 είναι απλά ξεπερασμένος και οι ομάδες HACCP έχοντας το καθήκον να παράγουν ασφαλή τρόφιμα, θα πρέπει να θέσουν τα δικά τους CCP και OPRP με χαμηλά (ίσως και μηδενικά!) όρια για όλα τα βαρέα μέταλλα.

Μέχρι τότε, ο καταναλωτής (δηλαδή όλοι μας) είμαστε εκτεθειμένοι στα βαρέα μέταλλα και τις εξαιρετικά σοβαρές επιπτώσεις τους…

*O Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Χημείας Τροφίμων, στο Τμήμα των  Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Λίμερικ (UL) στην Ιρλανδία και “παίζει” πάντα Αριστερό Εξτρέμ.
Email: funfood16@gmail.com
Twitter: @yanzabet

Τα νομικά κενά στην ανίχνευση βαρέων μετάλλων σε τρόφιμα

Γιατί η ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία, θέτει όρια μόνο για 4 βαρέα μέταλλα (κασσίτερο, υδράργυρο, κάδμιο και μόλυβδο).

του Γιάννη Ζαμπετάκη

 

Σε ένα πρόσφατο δημοσίευμα στο cibum.gr σχετικά με τα επίπεδα καδμίου σε σπανάκι, διαβάσαμε ότι σε αναλύσεις που διενήργησαν οι αρχές του Βελγίου – και ενώ το μέγιστο επιτρεπτό όριο καδμίου στα λαχανικά είναι 0,2 mg/kg – το συγκεκριμένο σπανάκι βρέθηκε να περιέχει 0,75 mg/kg!

Αυτή η είδηση μου έφερε στο νου ένα πρόβλημα που είχαμε αντιμετωπίσει με την ερευνητική μου ομάδα όταν εξετάζαμε τα επίπεδα νικελίου και χρωμίου σε τρόφιμα από την περιοχή του Ασωπού.

Τότε βρήκαμε υψηλά επίπεδα αυτών των δυο βαρέων μετάλλων αλλά η ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία EC1881/2006 (παράρτημα) θέτει όρια μόνο για 4 βαρέα μέταλλα (κασσίτερο, υδράργυρο, κάδμιο και μόλυβδο). Όλα τα υπόλοιπα βαρέα μέταλλα δεν περιλαμβάνονται στη νομοθεσία και αυτό είναι ένα επικίνδυνο νομικό κενό. Μέσα από αυτό το κενό, ενδέχεται να καταναλώνουμε τρόφιμα επιβεβαρυμένα με βαρέα μέταλλα!

Τα βαρέα μέταλλα είναι ίσως ο πιο μεγάλος χημικός κίνδυνος για τα συστήματα HACCP, μιας και βιοσυσσωρεύονται και ενδέχεται να προκαλέσουν ένα μεγάλο αριθμό χρόνιων παθήσεων μετά από χρόνια κατανάλωσή τους, κυρίως καρκίνο και μεταλλάξεις.

Συνεπώς, οι ομάδες HACCP καλούνται να έχουν λάβει υπόψη τους όλα τα βαρέα μέταλλα που υπάρχουν σε νερό και τρόφιμα και όχι μόνο τα 4 που περιλαμβάνει ο EC 1881/2006.

Τα SLAPP και η Δικαιοσύνη

 

Πηγή : Εφημερίδα των Συντακτών 8.12.2021

Γιάννης Ζαμπετάκης*

Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια κριτική.

==========================================================

Στη Σύρο, μια περιβαλλοντική οργάνωση, το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου, που έθεσε καίρια ερωτήματα για τη ρύπανση στο λιμάνι, βρίσκεται αντιμέτωπη με τρεις αγωγές εταιρείας με τις οποίες διεκδικείται το εξωφρενικό ποσό των 3.000.000 ευρώ ως αποζημίωση για την ηθική βλάβη που η εταιρεία ισχυρίζεται ότι υπέστη από τα «συκοφαντικά» ερωτήματα της οργάνωσης. Η δίκη ξεκινά την Παρασκευή 10 Δεκεμβρίου 2021.

Το ακρωνύμιο SLAPP μάς έρχεται από την αγγλική γλώσσα και σημαίνει πρακτικά αγωγές και μηνύσεις κατά ανθρώπων που συμμετέχουν στα κοινά. Το SLAPP είναι τα αρχικά των λέξεων Strategic Lawsuit Against Public Participation, σε ελεύθερη μετάφραση παραπέμπουν σε ποινικές στρατηγικές για να αποθαρρύνουν την ενασχόληση με τα κοινά.

Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια κριτική. Τα θύματα υπόκεινται σε εξευτελισμό και υπέρογκα δικαστικά έξοδα μέχρι που αργά ή γρήγορα αποθαρρύνονται, αποκαρδιώνονται και… σωπαίνουν. Στην Καλιφόρνια τα πράγματα είναι τόσο σοβαρά ώστε έχει θεσπιστεί και αντι-SLAPP νομοθεσία (California Code - Section 425.10) για να προστατεύονται οι πολίτες που υπόκεινται σε SLAPP.

Μια «Στρατηγική Αγωγή κατά της Συμμετοχής του Κοινού» (Strategic Lawsuit Against Public Participation - SLAPP) είναι μια αγωγή που έχει σκοπό να λογοκρίνει, να εκφοβίσει και να φιμώσει όσους ασκούν κριτική, επιβαρύνοντάς τους με το κόστος της νομικής τους υπεράσπισης μέχρις ότου εγκαταλείψουν την κριτική ή την αντίθεσή τους. Ο τυπικός ενάγων μιας τέτοιας αγωγής SLAPP συνήθως δεν περιμένει να την κερδίσει. Οι στόχοι του ενάγοντος έχουν επιτευχθεί αν ο εναγόμενος υποκύψει στον φόβο, την τρομοκράτηση, τα αυξανόμενα δικαστικά έξοδα ή απλώς την εξάντληση και εγκαταλείψει την κριτική. Mια αγωγή SLAPP μπορεί επίσης να εκφοβίσει άλλους και να τους αποτρέψει από τη συμμετοχή στον διάλογο (από τη wikipedia.org).

Ο τυπικός ενάγων μιας τέτοιας αγωγής SLAPP συνήθως δεν περιμένει να την κερδίσει ή τουλάχιστον να εισπράξει όλα όσα διεκδικεί.

Οι νόμοι κατά του SLAPP επιδιώκουν να αποτρέψουν τις αγωγές αυτού του είδους, θεμελιώνοντας και επεκτείνοντας τη νομική προστασία που είναι διαθέσιμη στους υποψήφιους «κατηγορούμενους» και παράλληλα επιβάλλοντας πρόστιμα σε όσους κινούν τέτοιες διαδικασίες.

Στο πλαίσιο αυτό ήδη η Ε.Ε. έχει λάβει πρωτοβουλία για σχετική νομοθετική παρέμβαση, συγκεκριμένα με την πρόταση Οδηγίας υπό τον τίτλο «Δράση της Ε.Ε. κατά της καταχρηστικής προσφυγής στη Δικαιοσύνη (στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού - SLAPP) με στόχο δημοσιογράφους και υπερασπιστές δικαιωμάτων».

Η πρόταση «αποσκοπεί στην προστασία δημοσιογράφων και ακτιβιστών των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων στο πλαίσιο στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPP). Πρόκειται για αγωγές που κατατίθενται κατά των προσώπων αυτών με σκοπό να αποτραπεί η ενημέρωση του κοινού και η υποβολή εκθέσεων σχετικά με ζητήματα δημόσιου συμφέροντος».

Στη χώρα μας οι πρόσφατες υποθέσεις πολυεθνικών που στρέφονται με μηνύσεις και αγωγές κατά περιβαλλοντικών ακτιβιστών στη Σύρο και δημοσιογράφων στη Θεσσαλονίκη φέρουν έντονα χαρακτηριστικά της τακτικής των Στρατηγικών Αγωγών για την Αποθάρρυνση της Συμμετοχής του Κοινού, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη ανάληψης νομοθετικής πρωτοβουλίας κατά των SLAPP.

Πριν από λίγες μέρες το ΜέΡΑ25 κατέθεσε τροπολογία για να εισαχθεί στην ελληνική έννομη τάξη ο όρος «Στρατηγική Αγωγή», προκειμένου να καθίσταται αυτός ο όρος αναγνωρίσιμος και διακριτός από την κοινή αγωγή αποζημίωσης, η οποία με το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο αντιμετωπίζεται με τη γενική ρήτρα της «καταχρηστικότητας». Η τροπολογία αποσκοπεί στη θωράκιση του δημόσιου διαλόγου από αδικαιολόγητες και καταχρηστικές παρεμβάσεις, στη διασφάλιση της ελευθερίας του λόγου, της ελευθεροτυπίας και στην ορθή λειτουργία του ελέγχου των εξουσιών σε μια υγιή δημοκρατική κοινωνία.

Η δίκη που ξεκινά την Παρασκευή 10 Δεκεμβρίου στη Σύρο έχει τεράστιο ενδιαφέρον. Η νομική στρατηγική είναι απλή: να αποδειχτεί στο δικαστήριο ότι η αγωγή έχει χαρακτηριστικά SLAPP, να αναδειχτεί ότι οι εναγόμενοι δεν άσκησαν κριτική για να εξυπηρετήσουν ίδια συμφέροντα, αλλά για την προάσπιση του περιβάλλοντος από τη ρύπανση με καρκινογόνες ουσίες (βαρέα μέταλλα). Διότι το περιβάλλον (η θάλασσα, το νερό, το δάσος) ανήκει σε όλους μας και η προστασία του από ρυπαντές είναι καθήκον κάθε ενεργού πολίτη και οι εναγόμενοι στη Σύρο αυτό προσπαθούν να κάνουν με τις ενέργειές τους: να προστατέψουν το περιβάλλον από την καρκινογόνο ρύπανση.

*Πρόεδρος Βιολογικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία ioannis.zabetakis@ul.ie

Η Minamata και η Ελλάδα

 

 

πηγή: Κουτί Πανδώρας

 

Η ασθένεια Minamata ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά στην πόλη της Minamata στην Ιαπωνία, το 1956.

Προκλήθηκε από την απελευθέρωση µεθυλυδραργύρου σε βιοµηχανικά απόβλητα από εργοστάσιο χηµικών της Chisso Corporation, η οποία συνεχίστηκε από το 1932 ως το 1968. Αυτή η εξαιρετικά τοξική χηµική ουσία ενσωµατώνεται σε οστρακοειδή και ψάρια στο κόλπο Minamata και την Θάλασσα Shiranui, η κατανάλωση των οποίων από τον τοπικό πληθυσµό έχει ως αποτέλεσµα τη δηλητηρίαση από τον υδράργυρο. Ενώ οι θάνατοι γατιών, σκύλων, χοίρων, και ανθρώπων συνεχίστηκαν για περισσότερα από 30 χρόνια, η κυβέρνηση και η εταιρεία έκαναν ελάχιστα για την πρόληψη της ρύπανσης.

Στο σύνολο, περισσότεροι από 900 άνθρωποι πέθαναν εξαιτίας των δηλητηριάσεων. Από το 2001, η έρευνα έδειξε ότι τουλάχιστον δύο εκατομμύρια άνθρωποι μπορεί να είχαν επηρεαστεί με την κατανάλωση των μολυσμένων ψαριών.

Η ταινία

Ο δημοφιλής Αμερικανός ηθοποιός Τζόνι Ντεπ υποδύεται, στη μεγάλη οθόνη, τον εμβληματικό φωτορεπόρτερ Γ. Γιουτζίν Σμιθ, στο οικολογικό δράμα του Andrew Levitas, «Μιναμάτα». Η ταινία τοποθετείται στην Ιαπωνία των 70ς, όταν και ο σπουδαίος φωτορεπόρτερ στέλνεται από το αμερικάνικο περιοδικό Life να καλύψει την συγκλονιστική σωματική και συναισθηματική δοκιμασία των θυμάτων μιας θανατηφόρου περιβαλλοντικής μόλυνσης, σε μια κωμόπολη της Ιαπωνίας, τη Μιναμάτα, καθώς και την πολυτάραχη όσο και πολύπλευρη σταυροφορία τους για δικαιοσύνη. Πρόκειται για την αληθινή ιστορία μιας από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές καταστροφές και υγειονομικές κρίσεις στην ιστορία της Ιαπωνίας, η οποία άνοιξε το δρόμο για συζητήσεις ενάντια στην ανεξέλεγκτη βιομηχανική ρύπανση, παγκοσμίως.

Η δύσκολη καθημερινότητα των νοσούντων 

Αν και η νόσος της Μιναμάτα αναγνωρίστηκε το 1956, η δηλητηρίαση από μεθυλυδράργυρο ως αιτιολογικός παράγοντας δεν ανακαλύφθηκε παρά μόνο τρία χρόνια αργότερα. Μέχρι τότε η Ιαπωνική Κυβέρνηση αντιμετώπιζε την ασθένεια ως μολυσματική, με τα θύματα να στιγματίζονται ως φορείς μετάδοσης.

Ο στιγματισμός αυτός ήρθε να προστεθεί στην ήδη εφιαλτική καθημερινότητα των προσβεβλημένων από τη νόσο: Για όσους η ασθένεια βρισκόταν σε τερματικό στάδιο οι πόνοι ήταν ανυπόφοροι, ενώ για τους επιζήσαντες τα σοβαρά προβλήματα υγείας δυσχέραιναν κάθε πτυχή της ζωής τους, από την αδυναμία εργασίας και την πτώχευση λόγω υπέρογκων ιατρικών εξόδων (η πλειοψηφία των νοσούντων, έως το 1959, δεν λάμβαναν κάποιο κρατικό επίδομα), μέχρι και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις.

Παράλληλα, οι επιπτώσεις για την τοπική κοινότητα, συνολικά, ήταν ολέθριες. Η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα υπήρξε εκτεταμένη, οδηγώντας σε υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος και επέκταση της μόλυνσης σε άλλες περιοχές γύρω από τον κόλπο της Μιναμάτα, καταστροφή της αλιείας, με ό,τι αυτό σήμαινε οικονομικά για μια κοινότητα που σε μεγάλο βαθμό έβγαζε τα προς το ζην από αυτήν και μαζική μετανάστευση.

Ένα έγκλημα εν εξελίξει 

Ακόμη και όταν αναγνωρίστηκε η «πηγή του κακού», το 1959, η Chisso αποποιήθηκε οποιαδήποτε ευθύνη, αρνούμενη κάθε σύνδεση των υγρών λυμάτων της με την ασθένεια και καλύπτοντας τα αδιάσειστα αποδεικτικά στοιχεία. Επίσης, με την ανοχή της κυβέρνησης, η οποία δεν έλαβε κανένα μέτρο για να αποτραπεί η μόλυνση, συνέχιζε να εναποθέτει στον κόλπο της Μιναμάτα τα τοξικά της απόβλητα.

Αγώνας για δικαίωση 

Ως συνέπεια τα θύματα της Μιναμάτα, αλλά και το φυσικό περιβάλλον, θυσιάστηκαν στον βωμό της οικονομικής ανάπτυξης με κάθε κόστος, καθώς και της κυβερνητικής αδράνειας. Οι αγώνες, όμως, των νοσούντων να φέρουν προ των ευθυνών τους τόσο την κυβέρνηση όσο και τη Chisso, ζητώντας επιπλέον και αποζημιώσεις, πήρε τη μορφή ενός συνεκτικού κοινωνικού κινήματος, το οποίο απέκτησε ευρεία υποστήριξη από εξωγενείς παράγοντες.

Χωρίς να εκλείπουν, βεβαίως, οι περιπτώσεις εκφοβισμού για την υπαναχώρηση των διεκδικήσεων τους.

Οι προσπάθειες απέφεραν καρπούς, το 1968, όταν η Ιαπωνική κυβέρνηση αναγνώρισε τη Chisso ως τον υπαίτιο αυτής της ανυπολόγιστης καταστροφής, αλλά οι δικαστικές και γραφειοκρατικές περιπέτειες των θυμάτων δεν είχαν τελειωμό. Από τους 17,000 αιτούντες μόνο οι 2,000 αναγνωρίστηκαν, επισήμως, ως πάσχοντες από τη νόσο Μιναμάτα και ήταν εκείνοι που το 1973 έλαβαν αποζημειώσεις, ύστερα από δεκαεπτά χρόνια αδιάκοπης πάλης. Στους αριθμούς αυτούς δεν περιλαμβάνονται οι νεκροί της νόσου, καθώς και όσοι για δικούς τους λόγους δεν έκαναν αίτηση.

Τον Οκτώβριο του 2013, υπεγράφη η Σύμβαση της Μιναμάτα , μια διεθνή συνθήκη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η οποία έχει ως σκοπό να προστατέψει το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία από εκπομπές και διαρροή υδραργύρου που έχουν σχέση με την ανθρώπινη δραστηριότητα και να αποτρέψει την επανάληψη μιας τραγωδίας σαν αυτή που συνέβη στην ιαπωνική πόλη. Μέχρι σήμερα η Συνθήκη έχει υπογραφεί από 128 χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα.

Ο Γ. Γιουτζίν Σμιθ στη Μιναμάτα 

Το 1971 ο παγκοσμίως γνωστός φωτορεπόρτερ Γ. Γιουτζίν Σμιθ, ακούγοντας για την υπόθεση δηλητηρίασης από μεθυλυδράργυρο στη Μιναμάτα, αποφάσισε να μεταβεί στην περιοχή μαζί με τη σύζυγό του, Aileen, ώστε να γνωστοποιήσει σε όλο τον κόσμο την ανυπολόγιστη αυτή τραγωδία, αλλά και να επιστήσει την προσοχή στις ολέθριες συνέπειες της βιομηχανικής (και όχι μόνο) ρύπανσης.

Η περίφημη φωτογραφία μιας μητέρας που κάνει μπάνιο το άρρωστο παιδί της που πάσχει από την νόσο Minamata / W. Eugene Smith

Τρία χρόνια πέρασε κοντά στους ανθρώπους που ζούσαν στην περιοχή γύρω από τον κόλπο της Μιναμάτα, αποφασισμένος το φωτογραφικό δοκίμιό του να αποτελέσει αδιάψευστο μάρτυρα των αγώνων και των κακουχιών της καθημερινότητας τους, καθώς και του περιβαλλοντικού (και όχι μόνο) εγκλήματος που συντελούταν στην περιοχή.

Η συγκλονιστική αποτύπωση μιας τραγωδίας 

Οι επιβλητικές προσωπογραφίες του που απεικονίζουν τα θύματα της δηλητηρίασης από μεθυλυδράργυρο, αποτελούν εξαιρετικό δείγμα του βαθύ ανθρωπισμού, της κοινωνικής συνείδησης και της ενσυναίσθησης με την οποία αντιμετώπιζε τα θέματά του, καθώς, επίσης, του υψηλού ηθικού φρονήματος και της καλλιτεχνικής του ευφυίας. Οι τραγικές ασπρόμαυρες φωτογραφίες του συχνά δραματικά φωτισμένες, αξιομνημόνευτες και συγκινησιακά φορτισμένες, προκαλούν έναν χείμαρρο συναισθημάτων: φόβο, οργή, συμπόνια…
Δεν σταμάτησε να καταγράφει τα όσα έβλεπε γύρω του, ακόμη και όταν έπεσε θύμα άγριου ξυλοδαρμού εξοργισμένων εργατών της Chisso, γεγονός που επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την υγεία του (δεν είχε ποτέ αναρρώσει πλήρως από τον σοβαρό τραυματισμό του κατά τη διάρκεια της κάλυψης της Μάχης της Οκινάουα στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο).

Το τελευταίο του αυτό εμβληματικό φωτογραφικό δοκίμιο κυκλοφόρησε στο τεύχος της 2ας Ιουνίου 1972 στο περιοδικό Life, με τίτλο «Death flow from the pipe», για το οποίο βραβεύτηκε με το Χρυσό Μετάλλιο Robert Capa, το 1974. Ένα χρόνο αργότερα κυκλοφόρησε μαζί με τη σύζυγό του το βιβλίο «Minamata: The Story of the Poisoning of a City, and of the People Who Choose to Carry the Burden of Courage». Και οι δύο αυτές δημοσιεύσεις είχαν τεράστιο αντίκτυπο στο αμερικάνικό και όχι μόνο αναγνωστικό κοινό.

Minamata και Ελλάδα

Στην Ελλάδα δεν έχουμε καμία Minamata αλλά έχουμε εν δυνάμει πολλές Minamata. Στον Ασωπό, στην Μεσσαπία, στις Σκουριές και πρόσφατα στη Σύρο έχουμε ρύπανση με βαρέα τοξικά μέταλλα όπως σημειώσαμε στο κείμενό μας την περασμένη εβδομάδα. Σε αυτές τις ανοικτές πληγές τοξικότητας, θα πρέπει η Πολιτεία να βρει τους ρυπαίνοντες και να σταματήσει την ρύπανση, πριν η ρύπανση επιμολύνει την διατροφική αλυσίδα και ζήσουμε εν δυνάμει Μιναμάτες...

* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι Πρόεδρος του Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία. Ο λογαριασμός του στο Twitter είναι το @yanzabet

 

Η τοξικότητα και η βιοσυσσώρευση των βαρέων μετάλλων

 

πηγή: το Κουτί της Πανδώρας

Γράφει ο Γιάννης Ζαμπετάκης
Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία
@yanzabet

Το μάθημα πριν από μερικά χρόνια στο αμφιθέατρο του Χημικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών είχε ως θέμα την επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας. Με τα (πνευματικά) παιδιά μου (4ετείς φοιτητές Χημείας) αναλύαμε τους ανερχόμενους κινδύνους στα τρόφιμα και η κουβέντα ήταν για τα μεταλλεία. Τους θύμισα ότι «για κάθε ουγγιά χρυσού που παράγεται, παράγονται συνάμα και 30 τόνοι τοξικών αποβλήτων. Αυτά τα απόβλητα συνήθως περιέχουν κυανιούχα, ιόντα εξαιρετικά τοξικά για το περιβάλλον και τον άνθρωπο, και είναι ο ‘‘πονοκέφαλος’’ όλων των εξορυκτικών εταιρειών».

Και τους ρώτησα τότε το εξής υποθετικό σενάριο:

«Έστω ότι ζούμε στο έτος 2050 μ.Χ. και είστε υπεύθυνοι διαχείρισης ποιότητας σε μια μονάδα ιχθυοκαλλιέργειας. Ποιους κινδύνους θα πρέπει να αξιολογήσετε για να δείτε αν είναι εμπορικά επωφελές να στήσετε νέους ιχθυοκαλλιεργητικούς κλωβούς στους κόλπους της Κασσάνδρας και της Σιθωνίας;».

Πριν απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα, κάναμε μαζί μια ανάλυση της κατάστασης στη Μεσσαπία στην Εύβοια, όπου στα εκεί μεταλλεία νικελίου παρατηρείται το φαινόμενο της όξινης απορροής, όπως είχε παραδεχθεί και προ δεκαετίας η πρώτη υπουργός στο ΥΠΕΚΑ (κ. Τίνα Μπιρμπίλη). Με απλά λόγια, και χωρίς να σας κουράσω με πολλές χημικές λεπτομέρειες, κατά την όξινη απορροή εκλύονται διάφορα βαρέα μέταλλα στο νερό και από τα λατομεία περνούν στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα…

Αυτά είναι γνωστά… και κανείς πλέον δεν αντιδρά ακόμα και αν του λες κατάμουτρα «πίνεις καρκινογόνο νερό, κάνεις μπάνιο τα παιδιά σου με καρκινογόνο νερό! Γιατί το ανέχεσαι;». Οι άνθρωποι το ανέχονται… προτιμούν να μη μιλήσουν για να μην χάσουν τη δουλειά τους, προτιμούν να ζουν μια ζωή ως υποτακτικοί και εν δυνάμει καρκινοπαθείς…

Το θέμα όμως είναι πώς θα είναι η Χαλκιδική το 2050; Και η θάλασσα εκεί θα μπορεί τότε να «φιλοξενήσει» ιχθυοκαλλιεργητικούς κλωβούς; Και αν κάποιος από σας αναρωτηθεί γιατί ρωτάω για τέτοιους κλωβούς, ο λόγος είναι τούτος: σήμερα το 90% της παραγωγής από την ιχθυοκαλλιέργεια εξάγεται και άρα είναι μια πραγματική πράσινη και βιώσιμη ανάπτυξη. Τα μεταλλεία όμως είναι;

Σήμερα: Σύρος και βαρέα μέταλλα

Σήμερα στο καρνάγιο του λιμανιού στη Σύρο, υπάρχουν υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων σύμφωνα με ανάλυση του Παρατηρητηρίου των κατοίκων της Σύρου και του ΕΛΚΕΘΕ, όπως βανάδιο, κάδμιο, νικέλιο, χρώμιο, μαγγάνιο και κοβάλτιο, αρσενικό και μόλυβδος. Αυτά τα βαρέα μέταλλα, περνούν από το ίζημα της θάλασσας στα μικρά ψάρια και από εκεί στα μεγαλύτερα ψάρια και καταλήγουν στην διατροφική μας αλυσίδα.

Δηλαδή έχουμε το λεγόμενο φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης. ΄Οσο πιο ψηλά πάμε στην διατροφική αλυσίδα τόσο μεγαλύτερα είναι τα επίπεδα των βαρέων μετάλλων. Αυτό το φαινόμενο θα έχει μεσοπρόθεσμα επίδραση στην τοπική αλιεία.

Το παρακάτω σχήμα δείχνει εποπτικά το φαινόμενο της βιοσυσσώρευσης στην τροφική αλυσίδα, από το πλανκτόν στον άνθρωπο μέσω των ιχθυηρών για τον υδράργυρο.

Τοξικότητα υδραργύρου

Κατηγορίες τοξικών ενώσεων του υδραργύρου. Ο υδράργυρος μπορεί να προσληφθεί από τους οργανισμούς σε τρεις μορφές: α) ως στοιχείο, β) ως ανόργανη ένωση και γ) ως οργανομεταλλική ένωση.

Στη στοιχειακή μορφή είναι επικίνδυνος στη μορφή των ατμών του. Η σημαντική τάση ατμών του στη θερμοκρασία περιβάλλοντος καθιστά τον "ακάλυπτο" υδράργυρο επικίνδυνο και επιβάλλει έντονο αερισμό στους χώρους όπου χρησιμοποιείται (βλέπε βίντεο). Οι ατμοί του υδραργύρου διαχέονται ευκολότατα και είναι λιποδιαλυτοί. Εισπνεόμενοι μεταφέρονται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και από εκεί σε ολόκληρο το σώμα και κυρίως στον εγκέφαλο.

Συνήθως τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης από ατμούς υδραργύρου είναι πονοκέφαλος, σιελόρροια και μια έντονη μεταλλική γεύση. Η αποβολή του είναι βραδεία (χρόνος ημιζωής 8 ημέρες). Σε περιπτώσεις χρόνιας εισπνοής ατμών υδραργύρου παρουσιάζεται μια ποικιλία συμπτωμάτων όπως: αναπνευστική δυσκολία, βήχας, ίλιγγοι, πόνοι στα άκρα, αιμορραγίες στα ούλα και απώλεια οδόντων, στοματίτιδα, απώλεια μνήμης και ψυχολογικές διαταραχές, όπως αδυναμία συγκροτημένης σκέψης, άγχος, νευρικότητα και αγοραφοβία (social phobia). Η χρόνια δηλητηρίαση με ατμούς υδραργύρου είναι ουσιαστικά ισοδύναμη με την αντίστοιχη δηλητηρίαση από τις οργανοϋδραργυρικές ενώσεις.

Στη μορφή ανόργανων ενώσεων ο υδράργυρος παρουσιάζει την τυπική τοξικότητα των ενώσεων των βαρέων μετάλλων, δηλ. είναι ισχυρότατα νεφροτοξικός. Περιστατικά δηλητηρίασης από ιοντικές ενώσεις υδραργύρου μπορούν να αντιμετωπισθούν μόνο με την έγκαιρη χορήγηση χηλικών φαρμακευτικών ουσιών (κυρίως πολυθειόλες). Ο υδράργυρος σχηματίζει με τις ενώσεις αυτές σταθερά σύμπλοκα υπό τη μορφή των οποίων και αποβάλλεται με τα ούρα, πριν προλάβει να δεσμευτεί από πρωτεΐνες του οργανισμού και αχρηστέψει τους νεφρούς.

Oι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις είναι πολύ πιο επικίνδυνες από τις ανόργανες ενώσεις του. Η ισχυρή τοξική δράση του DMHg και των ενώσεων του μεθυλοϋδραργύρου, οφείλεται στο ό,τι οι ουσίες αυτές είναι λιποδιαλυτές και διαπερνούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό (ο οποίος κανονικά προστατεύει τον εγκέφαλο από τοξικές ουσίες), πιθανόν με τη δημιουργία συμπλόκων-φορέων με το αμινοξύ κυστεΐνη. Αντίστοιχα, μπορούν να διαπεράσουν και τον πλακούντα και να προσβάλλουν τα εμβρυικά κύτταρα.

Οι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις προσβάλλουν το νευρικό σύστημα και τον εγκέφαλο (νευροτοξικές ενώσεις). Ένα πολύ επικίνδυνο χαρακτηριστικό τους είναι η καθυστερημένη δράση τους, δηλ. τα συμπτώματα μπορεί να εμφανισθούν μετά από εβδομάδες και μήνες από την πρόσληψη των ενώσεων αυτών από τον οργανισμό (silent latency period), οπότε μπορεί να είναι πολύ αργά για κάποια θεραπεία. Ως λιποδιαλυτές ενώσεις αποθηκεύονται σε λιπαρούς ιστούς του οργανισμού, απ' όπου δεν είναι εύκολη η απόσπασή τους με τα ίδιες χηλικές ουσίες που δεσμεύουν τον ιοντικό υδράργυρο. Σε τοξικές ποσότητες οδηγούν σε αναισθησία των άκρων, δυσκολία στην ομιλία και στον γενικότερο συντονισμό του σώματος, τύφλωση, κώφωση, απώλεια γεύσης και οσμής και έντονα ψυχολογικά προβλήματα (ατονία, άνοια, απάθεια, παραισθήσεις).

Οι οργανοϋδραργυρικές ενώσεις απομακρύνονται από τον οργανισμό με εξαιρετικά αργό ρυθμό και έτσι σε περιπτώσεις χρόνιας δηλητηρίασης (π.χ. μέσω της τροφής) συσσωρεύονται σε αυτόν και κυρίως στον εγκέφαλο. Οι ίδιες οι ενώσεις, ως λιποδιαλυτές και μη ιοντικές, απορροφούνται εύκολα από το δέρμα. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι σε δηλητηριάσεις με ενώσεις μεθυλοϋδραργύρου, η αναλογία της συγκέντρωσης υδραργύρου στον εγκέφαλο σε σχέση με τη συγκέντρωσή του στο αίμα κυμαίνεται από 5 έως 10:1.

Τι πρέπει να κάνουμε;

Είναι επιτακτική ανάγκη να χαρτογραφήσουμε την ρύπανση από βαρέα μέταλλα στις περιοχές της Ελλάδας όπου υπάρχουν βαρέα μέταλλα στο έδαφος, στο νερό και στη θάλασσα. Η χαρτογράφηση αυτή είναι απαραίτητη για να βρούμε τις εστίες ρύπανσης και τους πραγματικά ρυπαίνοντες. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να ελέγξουμε την διασπορά των βαρέων μετάλλων και την ενδεχόμενη επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας. Η συσσωρευμένη μας γνώση έχει δείξει ότι τα βαρέα μέταλλα νικέλιο και χρώμιο μπορούν να περάσουν από το αρδευτικό νερό στα τρόφιμα σύμφωνα με την διδακτορική διατριβή του Σωτήρη Στασινού.

Με τον κ. Στασινό, μελετήσαμε τα βαρέα μέταλλα νικέλιο και χρώμιο. Αυτά τα βαρέα μέταλλα, υπό συνθήκες, είναι ευκίνητα στοιχεία και μπορούν να προσληφθούν και να βιοσυσσωρευτούν σε βολβούς, μέσω του νερού άρδευσης, του χώματος, των λιπασμάτων και του κόμποστ, οδηγώντας τα φυτά σε οξειδωτικό στρες και προκαλώντας, μετά από χρόνια κατανάλωση βολβών, προβλήματα υγείας στους ανθρώπους.

Ο σκοπός της διδακτορικής εργασίας του κ. Στασινού ήταν να διερευνήσει την πιθανή πρόσληψη χρωμίου και νικελίου από καρότα (Daucus carrota L.), κρεμμύδια (Allium cepa L.) και πατάτες (Solanum tuberosum L.) καθώς και τις πιθανές επιπτώσεις αυτών των βαρέων μετάλλων στη δραστικότητα των αντιοξειδωτικών ενζύμων καταλάση (CAT, E.C.1.11.1.6) και υπεροξειδάση (POX, E.C.1.11.1.7) στα κρεμμύδια και στις πατάτες. Πραγματοποιήθηκαν πειράματα σε θερμοκήπιο, στα οποία προσομοιώθηκαν, όσο το δυνατόν, οι συνθήκες άρδευσης που επικρατούν στις περιοχές με τη μεγαλύτερη παραγωγή βολβών στη χώρα (Ασωπός, Μεσσαπία). Τα πειράματα περιελάμβαναν καλλιέργεια βολβών σε δύο περιόδους, διάρκειας 4 μηνών έκαστη, με παράλληλες γραμμές άρδευσης, κάθε μία από τις οποίες παρείχε στα φυτά υδατικό διάλυμα διαφορετικής συγκέντρωσης Cr(VI) και Ni(II). Συνολικά, τα διαλύματα μετάλλων που χρησιμοποιήθηκαν, στις δύο περιόδους ήταν: 0 μg/L (control), 10 μg/L, 20 μg/L, 50μg/L, 100 μg/L, 250 μg/L, 500 μg/L και 1.000 μg/L. Για την καλλιέργεια των φυτών χρησιμοποιήθηκε χώμα, από βιολογικά πιστοποιημένο θερμοκήπιο, το οποίο δεν είχε ρυπανθεί στο παρελθόν με βαρέα μέταλλα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το νερό ποτίσματος που περιέχει Cr(VI) και Ni(II) μπορεί να προκαλέσει διασταυρούμενη επιμόλυνση (cross-contamination) σε κρεμμύδια και πατάτες. Δεν βρέθηκαν αντίστοιχες αποδείξεις για τα καρότα. Επίσης, βρέθηκε ότι η συγκέντρωση Cr στις πατάτες σχετίζεται θετικά με τη συγκέντρωση Cr και Ni στο νερό ποτίσματος. Επίσης, στα κυριότερα ευρήματα αυτής της εργασίας περιλαμβάνεται η θετική συσχέτιση ανάμεσα: (i) στις συγκεντρώσεις Cr και Ni στα καρότα, (ii) στις συγκεντρώσεις Cr και Ni στις πατάτες, (iii) στη συγκέντρωση Cr και στη δραστικότητα καταλάσης στις πατάτες και (iv) στη συγκέντρωση Ni και στη δραστικότητα υπεροξειδάσης στα φύλλα κρεμμυδιών.

Τέλος, παρατηρήθηκε αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στη συγκέντρωση Cr και Ni στους κορμούς κρεμμυδιών. Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν τεθεί όρια για το Cr και το Ni στα λαχανικά, για λόγους προφύλαξης, συνιστάται το νερό άρδευσης να είναι, ει δυνατόν, απαλλαγμένο από τα συγκεκριμένα βαρέα μέταλλα, έτσι ώστε να προστατεύεται η υγεία των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού από ενδεχόμενο κίνδυνο.

Το ζητούμενο σήμερα είναι να αξιοποιήσουμε την σοφία του παρελθόντος και να προλάβουμε την επέκταση της ρύπανσης πριν ζήσουμε και άλλους «Ασωπούς»...

Τα βαρέα μέταλλα, τα SLAPP και πώς πρέπει να δράσουμε;

 

Γράφει ο Γιάννης Ζαμπετάκης
Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία
@yanzabet

πηγή: το Κουτί της Πανδώρας

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της «ΕφΣυν» (3 Φλεβάρη και 4 Μάρτη, 2021), ιδιαίτερα ανησυχητικός για τη δημόσια υγεία στη Σύρο είναι ο εντοπισμός βαρέων μετάλλων από δείγματα που ελήφθησαν από την οργάνωση Aegean Rebreath στον πυθμένα του λιμανιού της Ερμούπολης και εστάλησαν στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

Στη Σύρο, μια περιβαλλοντική οργάνωση, το Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Πολιτών της Σύρου, που έθεσε καίρια ερωτήματα για τη ρύπανση στο λιμάνι, βρίσκεται αντιμέτωπη με αγωγή εταιρείας με την οποία διεκδικείται ως αποζημίωση το εξωφρενικό ποσό του 1.000.000 ευρώ για συκοφαντική δυσφήμηση, ηθική βλάβη και διαφυγόντα κέρδη.

Αυτή η ιστορία μου έφερε στο νου τον δικό μας αγώνα που έχουμε ξεκινήσει από το 2006 στα Οινόφυτα, στον Ασωπό, στο Δήμο Μεσσαπίων αλλά και στις Σκουριές.

Λες την άφοβη αλήθεια; Πάρε ένα SLAPP

Το ακρωνύμιο SLAPP μάς έρχεται από την αγγλική γλώσσα και σημαίνει πρακτικά αγωγές και μηνύσεις κατά ανθρώπων που συμμετέχουν στα κοινά. Το SLAPP είναι τα αρχικά των λέξεων Strategic Lawsuit Against Public Participation, σε ελεύθερη μετάφραση παραπέμπουν σε ποινικές στρατηγικές για να αποθαρρύνουν την ενασχόληση με τα κοινά.

Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια κριτική. Τα θύματα υπόκεινται σε εξευτελισμό και υπέρογκα δικαστικά έξοδα μέχρι που αργά ή γρήγορα αποθαρρύνονται, αποκαρδιώνονται και... σωπαίνουν. Στην Καλιφόρνια, τα πράγματα είναι τόσο σοβαρά ώστε έχει θεσπιστεί και αντι-SLAPP νομοθεσία (California Code – Section 425.10) ώστε να προστατεύονται οι πολίτες που υπόκεινται σε SLAPP.

Μια «Στρατηγική Αγωγή κατά της Συμμετοχής του Κοινού» ( Strategic Lawsuit Against Public Participation – SLAPP) είναι μια αγωγή που έχει σκοπό να λογοκρίνει, να εκφοβίσει και να φιμώσει όσους ασκούν κριτική, επιβαρύνοντας τους με το κόστος της νομικής τους υπεράσπισης μέχρις ότου εγκαταλείψουν την κριτική ή την αντίθεσή τους. Ο τυπικός ενάγων μιας τέτοιας αγωγής SLAPP συνήθως δεν περιμένει να την κερδίσει. Οι στόχοι του ενάγοντα έχουν επιτευχθεί αν ο εναγόμενος υποκύψει στο φόβο, την τρομοκράτηση, τα αυξανόμενα δικαστικά έξοδα ή απλώς την εξάντληση και εγκαταλείψει την κριτική.  Mια αγωγή SLAPP μπορεί επίσης να εκφοβίσει άλλους και να τους αποτρέψει από τη συμμετοχή στο διάλογο (από την wikipedia.org).

Ο φόβος, η ρύπανση και οι Αγωνιστές

Σε όλο τον πολυετή αγώνα μου που ξεκίνησε το 2007 στον Ασωπό (μαζί με τους Συναγωνιστές μου σε Ασωπό, Μεσσαπία και Σκουριές) έχουν πολλοί από εμάς δεχθεί SLAPP. Αλλά αυτά τα SLAPP δεν καθαρίζουν τα ποτάμια και τα λιμάνια από τα βαρέα μέταλλα, φευ!

Η ρύπανση επεκτείνεται και η Πολιτεία απλά κωφεύει.

Στη Σύρο, στους ποταμούς Ασωπό και Μεσσάπιο σε Βοιωτία και Εύβοια και στους αντίστοιχους υδροφόρους ορίζοντες αλλά και στις Σκουριές τα ερωτήματα είναι απλά και ξεκάθαρα.

Γιατί δεν κάνουν τους απαραίτητους ελέγχους οι κατά τόπους Περιφέρειες και η Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος του ΥΠΕΚΑ; Επειδή δεν έχει την απαραίτητη τεχνογνωσία ή μήπως οι λόγοι είναι «απλά» πολιτικοί;

Τα ερωτήματά μας είναι απλά και η απάντησή τους θα μπορούσε να είναι απλή και σύντομη σε μια Πολιτεία όμως που έμπρακτα προστατεύει το Περιβάλλον και τα νερά (γήινα και θαλάσσια). Στην Ελλάδα του 2021, όμως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει και οι ενδεχόμενοι ρυπαντές κάνουν SLAPP για εκφοβισμό...Η ρύπανση όμως και τα βαρέα μέταλλα...φυγείν αδύνατον!

Πώς πρέπει να δράσουμε;

Στην περίπτωση των SLAPP, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να θυμηθούμε τον μύθο του Γολιάθ και του Δαβίδ. Ο μικρός Δαβίδ είναι οι αγωνιστές και ο Γολιάθ οι ρυπαίνοντες και το Κράτος.

Τι πρέπει να κάνουμε, εμείς οι αγωνιστές; Αναλύσεις, αναλύσεις και αναλύσεις. Αναλύσεις του νερού, των τροφίμων, των μετάλλων σε θάλασσα, σε γη και σε τρόφιμα.

Κάνοντας αυτές τις αναλύσεις, μπορούμε να αρχίσουμε να στοιχειοθετούμε την ρίζα του προβλήματος αλλά και την έκταση της ρύπανσης.

Συλλέγοντας αναλυτικά δεδομένα, θα είμαστε σε θέση να δείξουμε τόσο στο Κράτος (Περιφέρειες και ΥΠΕΚΑ) αλλά και στις επερχόμενες δίκες ότι δεν θα έπρεπε να είμαστε εμείς οι κατηγορούμενοι αλλά οι κατήγοροι!

Οι άνθρωποι που αγαπούν τον τόπο τους δεν ανέχονται να τον βλέπουν να ρυπαίνεται και να πεθαίνει σιγά-σιγά. Οι άνθρωποι αυτοί δεν θέλουν να τραβιούνται σε δικαστήρια ως κατηγορούμενοι. Οι αγωνιστές, όλοι μας, θέλουμε να μπορεί η συντεταγμένη Πολιτεία να προσδιορίζει τον ένοχο-ρυπαντή και να βάζει πρόστιμα στους ρυπαντές βάσει της νομικής αρχής «ο Ρυπαίνων πληρώνει». Και τα  πρόστιμα θα πρέπει να είναι ανάλογα της περιβαλλοντικής ζημιάς και του μεγέθους της ρύπανσης. Μόνο με την επιβολή αυστηρών προστίμων από το ΥΠΕΚΑ, θα τεθεί ένα τέλος στη ρύπανση του νερού, της θάλασσας και της διατροφικής αλυσίδας.

Αυτά τα πρόστιμα θα πρέπει να βασίζονται σε αναλύσεις όμως και αναλυτικά δεδομένα. Ποιος θα κάνει αυτές τις ακριβές αναλύσεις; Οι κατά τόπους περιβαλλοντικοί σύλλογοι; Αδύνατον!

Αυτό που επείγει λοιπόν είναι η επιστημονική, η νομική αλλά και η πολιτική προστασία των Αγωνιστών, των ανθρώπων που νοιάζονται για τον τόπο τους.

Συνεπώς, συνένοχοι στα διάφορα περιβαλλοντικά εγκλήματα στην Ελλάδα είναι και όσοι σιωπούν τόσο εκτός όσο και εντός Βουλής.

Ας ελπίσουμε ότι αυτές οι γράμμες θα κάνουν μερικά πολιτικά κόμματα να κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν για να προστατεύσουν τους αγωνιστές αλλά και να δώσουν ένα τέλος στην ρύπανση που σήμερα γίνεται σε Ασωπό, Εύβοια, Σκουριές και Σύρο.

Απτές πολιτικές αποδείξεις επιζητούνται από όλα τα κόμματα και ειδικά τα κόμματα της Αριστεράς!

Ζητάμε πολλά! Αλλά αν όχι εμείς, τότε ποιος; Και αν όχι τώρα, τότε πότε;

Τα βαρέα μέταλλα και τα SLAPP

 

 πηγή: Εφημερίδα Συντακτών 24 Μάρτη 2021

 Γράφει ο Γιάννης Ζαμπετάκης.

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της «Εφ.Συν.» (3 Φεβρουαρίου και 4 Μαρτίου 2021), ιδιαίτερα ανησυχητικός για τη δημόσια υγεία στη Σύρο είναι ο εντοπισμός βαρέων μετάλλων από δείγματα που ελήφθησαν από την οργάνωση Aegean Rebreath στον πυθμένα του λιμανιού της Ερμούπολης και εστάλησαν στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

Στη Σύρο, μια περιβαλλοντική οργάνωση, το Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Πολιτών της Σύρου, που έθεσε καίρια ερωτήματα για τη ρύπανση στο λιμάνι, βρίσκεται αντιμέτωπη με αγωγή εταιρείας με την οποία διεκδικείται ως αποζημίωση το εξωφρενικό ποσό του 1.000.000 ευρώ για συκοφαντική δυσφήμηση, ηθική βλάβη και διαφυγόντα κέρδη.

Αυτή η ιστορία μού έφερε στον νου τον δικό μας αγώνα που έχουμε ξεκινήσει από το 2006 στα Οινόφυτα, στον Ασωπό, στον Δήμο Μεσσαπίων αλλά και στις Σκουριές.

Λες την άφοβη αλήθεια; Πάρε ένα SLAPP

Το ακρωνύμιο SLAPP μάς έρχεται από την αγγλική γλώσσα και σημαίνει πρακτικά αγωγές και μηνύσεις κατά ανθρώπων που συμμετέχουν στα κοινά. Το SLAPP είναι τα αρχικά των λέξεων Strategic Lawsuit Against Public Participation, σε ελεύθερη μετάφραση παραπέμπουν σε ποινικές στρατηγικές για να αποθαρρύνουν την ενασχόληση με τα κοινά. Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια κριτική. Τα θύματα υπόκεινται σε εξευτελισμό και υπέρογκα δικαστικά έξοδα μέχρι που αργά ή γρήγορα αποθαρρύνονται, αποκαρδιώνονται και… σωπαίνουν. Στην Καλιφόρνια, τα πράγματα είναι τόσο σοβαρά ώστε έχει θεσπιστεί και αντι-SLAPP νομοθεσία (California Code - Section 425.10) ώστε να προστατεύονται οι πολίτες που υπόκεινται σε SLAPP.

Μια «Στρατηγική Αγωγή κατά της Συμμετοχής του Κοινού» (Strategic Lawsuit Against Public Participation - SLAPP) είναι μια αγωγή που έχει σκοπό να λογοκρίνει, να εκφοβίσει και να φιμώσει όσους ασκούν κριτική, επιβαρύνοντάς τους με το κόστος της νομικής τους υπεράσπισης μέχρις ότου εγκαταλείψουν την κριτική ή την αντίθεσή τους. Ο τυπικός ενάγων μιας τέτοιας αγωγής SLAPP συνήθως δεν περιμένει να την κερδίσει. Οι στόχοι του ενάγοντα έχουν επιτευχθεί αν ο εναγόμενος υποκύψει στον φόβο, την τρομοκράτηση, τα αυξανόμενα δικαστικά έξοδα ή απλώς την εξάντληση και εγκαταλείψει την κριτική. Mια αγωγή SLAPP μπορεί επίσης να εκφοβίσει άλλους και να τους αποτρέψει από τη συμμετοχή στον διάλογο (από τη wikipedia.org).

Ο φόβος, η ρύπανση και οι αγωνιστές

Σε όλο τον πολυετή αγώνα μου (μαζί με τους Συναγωνιστές μου σε Ασωπό, Μεσσαπία και Σκουριές) έχουν πολλοί από εμάς δεχτεί SLAPP. Αλλά αυτά τα SLAPP δεν καθαρίζουν τα ποτάμια και τα λιμάνια από τα βαρέα μέταλλα, φευ!

Η ρύπανση επεκτείνεται και η Πολιτεία απλά κωφεύει. Στη Σύρο, στους ποταμούς Ασωπό και Μεσσάπιο σε Βοιωτία και Εύβοια και στους αντίστοιχους υδροφόρους ορίζοντες αλλά και στις Σκουριές τα ερωτήματα είναι απλά και ξεκάθαρα.

Γιατί δεν κάνουν τους απαραίτητους ελέγχους οι κατά τόπους Περιφέρειες και η Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος του ΥΠΕΚΑ; Επειδή δεν έχει την απαραίτητη τεχνογνωσία ή μήπως οι λόγοι είναι «απλά» πολιτικοί;

Τα ερωτήματά μας είναι απλά και η απάντησή τους θα μπορούσε να είναι απλή και σύντομη σε μια Πολιτεία όμως που έμπρακτα προστατεύει το Περιβάλλον και τα νερά (γήινα και θαλάσσια). Στην Ελλάδα του 2021, όμως, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει και οι ενδεχόμενοι ρυπαντές κάνουν SLAPP για εκφοβισμό... Η ρύπανση όμως και τα βαρέα μέταλλα... φυγείν αδύνατον!

* Πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, Ιρλανδία

 

Το περιβάλλον, οι αγωνιστές και τα SLAPP

 

                Οι ανησυχητικές εξελίξεις στη Σύρο με τη μόλυνση στο λιμάνι της Ερμούπολης

πηγή: Κουτί της Πανδώρας

 

 

Τα νέα από την Σύρο

Σύμφωνα με την «ΕφΣυν» (3.2.2021), ιδιαίτερα ανησυχητικός για τη δημόσια υγεία στη Σύρο είναι ο εντοπισμός βαρέων μετάλλων από δείγματα που ελήφθησαν από την οργάνωση Aegean Rebreath στον πυθμένα του λιμανιού της Ερμούπολης και εστάλησαν στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

Ακόμα πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι, παρά τις σχετικές αναφορές της συγκεκριμένης οργάνωσης αλλά και του Παρατηρητηρίου Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου και παρότι τα όρια που θέτει ο νόμος έχουν κατά πολύ ξεπεραστεί (Ν. 3983/2011) δεν έχει προχωρήσει επί πάνω από ένα χρόνο κάτι συγκεκριμένο ούτε από την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου, ούτε επίσης έγιναν έλεγχοι από τους Επιθεωρητές Περιβάλλοντος, όπως συνέστησε το ΥΠΕΝ σε συνεννόηση με το ΕΛΚΕΘΕ.

Το θέμα έφεραν πρόσφατα και στη Βουλή 26 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, για να ακολουθήσει πριν από λίγες μέρες άκρως απαξιωτική και επιθετική κατά του βουλευτή Νίκου Συρμαλένιου ανακοίνωση από το Εργοστασιακό Σωματείο Ναυπηγείων Σύρου.

Τον Σεπτέμβριο του 2019 ελήφθη για εξέταση δείγμα ιζήματος από τον πυθμένα του λιμανιού από την οργάνωση Aegean Rebreath, στο πλαίσιο του προγράμματος της ποιότητας των θαλασσίων υδάτων που διεξήγαγε.

Το δείγμα αυτό απεστάλη στα εργαστήρια του ΕΛΚΕΘΕ και τα αποτελέσματα των αναλύσεων έδειξαν τιμές συγκεντρώσεων βαρέων μετάλλων πολύ άνω των ορίων τα οποία αναφέρονται στην επιστημονική βιβλιογραφία και στον Ν. 3983/2011. Βάσει αυτών των στοιχείων, αναδείχθηκε η αναγκαιότητα για συστηματική έρευνα με σκοπό την καταγραφή της πραγματικής ρύπανσης και των ρυπαντών, καθώς και για τη διαδικασία της απορρύπανσης.

Σε απάντηση ερώτησης στη Βουλή του Κρ. Αρσένη (ΜέΡΑ25) τον Φεβρουάριο του 2020, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ αναγνώρισε την αναγκαιότητα διεξοδικής έρευνας. Στη συνέχεια, τον Μάιο του 2020, ο Δήμος Σύρου – Ερμούπολης δέχθηκε συγκεκριμένη πρόταση από το ΕΛΚΕΘΕ, την οποία κοινοποίησε προς την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου, αρμόδια κατά τον νόμο για τον έλεγχο των εκπομπών ρύπων στα παράκτια ύδατα.

Οπως υπογραμμίζουν οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, από τη συζήτηση στη Βουλή «φωτογραφήθηκε ως κύρια αιτία της ρύπανσης οι δραστηριότητες από τις γειτνιάζουσες ναυπηγοεπισκευαστικές εργασίες και, ειδικότερα, η χρήση ψηγματοβολών, υδροβολών και χρωματισμών πλοίων».

«Οι εργασίες αυτές, αν και λαμβάνουν χώρα εντός του πυκνοκατοικημένου αστικού ιστού, γίνονται χωρίς να χρησιμοποιούνται μέσα που να εμποδίζουν τη διασπορά της σκόνης των αποβλήτων των ψηγματοβολών, των υγρών αποβλήτων και της νέφωσης των υδροβολών, καθώς και των σταγονιδίων των χρωμάτων κατά τις βαφές, στην πόλη και στα νερά του λιμανιού.

Ειδικά για τα αερομεταφερόμενα σωματίδια των αποβλήτων των ψηγματοβολών και των σταγονιδίων των χρωμάτων και των υφαλοχρωμάτων, τα οποία είναι άκρως επικίνδυνα για την υγεία, δεν υπάρχει μηχανισμός αποτροπής της διασποράς τους στις κατοικημένες περιοχές και της εισχώρησής τους στον ανθρώπινο οργανισμό (μέσω πολλαπλών οδών), με προφανείς καταστρεπτικές επιπτώσεις» αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου.

Μέχρι και τις αρχές Φλεβάρη 2021 δεν είχε αναληφθεί καμία πρωτοβουλία παρά το πιθανό ενδεχόμενο να συνεχίζεται ανεμπόδιστα η ρύπανση. Σημειώνεται πως ο υφυπουργός Περιβάλλοντος σχολίασε στη Βουλή σχετικά: «Στο λιμάνι της Σύρου υπάρχουν πάρα πολλές δραστηριότητες, οι οποίες ενδεχομένως θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τέτοιες καταστάσεις». Δεν διευκρίνισε ποιες είναι αυτές οι δραστηριότητες. 

Επιπλέον, στη Βουλή ακούστηκε και το εξής εξωφρενικό: τόσο ο υφυπουργός όσο και η Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου ανέφεραν ότι δεν υπάρχουν θεσμοθετημένα όρια βαρέων μετάλλων για θαλάσσια ιζήματα στον βυθό! Αρα μπορεί κανείς να ρυπαίνει τον βυθό χωρίς να πληρώνει; Προφανώς όχι.

Αν η συσσώρευση των βαρέων μετάλλων στον βυθό οφείλεται σε ρυπογόνες δραστηριότητες, το μόνο αποδεκτό «όριο» είναι ότι απλά δεν θα έπρεπε να υπάρχουν εκεί, δεδομένου ότι σύμφωνα με το Π.Δ. 55/98: «Απαγορεύεται η απόρριψη στις ακτές, στα λιμάνια και στα ελληνικά χωρικά ύδατα πετρελαίου, πετρελαιοειδών μιγμάτων, επιβλαβών ουσιών ή μιγμάτων αυτών και πάσης φύσεως αποβλήτων λυμάτων και απορριμμάτων από τα οποία μπορεί να προκληθεί ρύπανση της θάλασσας και των ακτών».

Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ ρωτούν το ΥΠΕΝ «τι μέτρα πρόκειται να ληφθούν έτσι ώστε να διασφαλιστούν τόσο η απρόσκοπτη συνέχεια και ανάπτυξη της λειτουργίας του ναυπηγείου αλλά και των συναφών όμορων δραστηριοτήτων (καρνάγιο κ.λπ.) όσο και η πλήρης απορρύπανση του λιμένα της Ερμούπολης από τις δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις»;

Ακολούθησε η ανακοίνωση σε δεύτερο πρόσωπο του Σωματείου Εργαζομένων του Νεωρίου, στην οποία η οργάνωση «Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου» χαρακτηρίζεται ως «ένας αυθαίρετος σύλλογος κυρίως μη Συριανών που τους ενοχλούν όλα», ενώ γίνεται κατά μέτωπο επίθεση στο πρόσωπο του βουλευτή Ν. Συρμαλένιου:

«Εσύ, κ. Συρμαλένιε, τι συμφέροντα εξυπηρετείς; Εσύ πόσο καθυστερημένος μπορεί να είσαι; Εσύ τι ψέματα είπες για να σε ακολουθήσουν 25 υγιώς σκεπτόμενοι συνάδελφοί σου; Τους είπες ότι οι καρκινικοί δείκτες δεν έχουν καμία διαφορά από τα υπόλοιπα νησιά; Γιατί κύριε σε ενοχλεί η εργασία, η πρόοδος και η ανάπτυξη;..»

Ανεξάρτητα από την εμπρηστική ανακοίνωση, το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος φορέας (και με ποια χρηματοδότηση) θα είναι η αναθέτουσα αρχή της σχετικής αναγκαίας μελέτης, το ΥΠΕΝ, η Περιφέρεια ή ο Δήμος Σύρου-Ερμούπολης; Εξάλλου, μόνο αν γίνει ολοκληρωμένη μελέτη θα προσδιοριστεί αν η συσσώρευση οφείλεται σε φυσικές διεργασίες ή έχει προκύψει από ρυπογόνες δραστηριότητες. Εκτός αν κάποιοι αρνούνται τους ελέγχους...

Οι αγωγές και οι Αγωνιστές

Σύμφωνα με την «ΕφΣυν» (4 Μάρτη 2021), μαίνεται ο επιχειρηματικός πόλεμος Ταβουλάρη - Ξενοκώστα γύρω από τα Νεώρια της Σύρου και της Ελευσίνας. Και ενώ διατυπώνονται εκατέρωθεν σοβαρές καταγγελίες ανάμεσα στους μετόχους της Νεώριον Συμμετοχών (ιδιοκτήτρια των Ναυπηγείων Ελευσίνας), στη Σύρο μια περιβαλλοντική οργάνωση, το Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Πολιτών της Σύρου, που έθεσε καίρια ερωτήματα για τη ρύπανση στο λιμάνι, βρίσκεται αντιμέτωπη με αγωγή της εταιρείας ΟΝΕΧ Ελληνικά Ναυπηγεία Σύρου A.E. με την οποία διεκδικείται ως αποζημίωση το εξωφρενικό ποσό του 1.000.000 ευρώ για συκοφαντική δυσφήμηση, ηθική βλάβη και διαφυγόντα κέρδη.

Στις 21/12/2020 το Παρατηρητήριο απέστειλε αίτημα στον υπ. Περιβάλλοντος Κ. Χατζηδάκη που αφορούσε τη στασιμότητα, για πάνω από έναν χρόνο, της υπόθεσης των βαρέων μετάλλων στο λιμάνι της Ερμούπολης, υπόθεση για την οποία ήδη ο βουλευτής του ΜέΡΑ25 Κρ. Αρσένης είχε κάνει δύο επίκαιρες κοινοβουλευτικές ερωτήσεις. Στις 14/1/2021, η εταιρεία ONEX, συμφερόντων Ξενοκώστα, απέστειλε εξώδικο προς τον σύλλογο ζητώντας να ανακληθεί το περιεχόμενο της ανωτέρω επιστολής. «Μας δήλωσε μεταξύ άλλων ότι διατηρεί ακέραιο το δικαίωμά της να ζητήσει την παραδειγματική μας τιμωρία», αναφέρει ο σύλλογος.

Το Παρατηρητήριο Περιβάλλοντος Σύρου μετά την αγωγή εναντίον του ανακοίνωσε πως θα ζητήσει να κληθούν στο δικαστήριο ο δήμαρχος Σύρου, ο περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, οι συγκεκριμένοι βουλευτές της αντιπολίτευσης αλλά και ο υπουργός (με άλλο χαρτοφυλάκιο πλέον) Κ. Χατζηδάκης, «ώστε να καταθέσουν τις απόψεις τους για το ποιος και αν δυσφημείται».

Το Παρατηρητήριο εκφράζει την απορία του γιατί «οι εταιρείες δεν ζητάνε αποζημίωση και από τους βουλευτές, αλλά στρέφονται μόνο εναντίον των πολιτών που αγωνιούν για την απαράδεκτη καθυστέρηση στη διερεύνηση της πιθανής ρύπανσης με βαρέα τοξικά μέταλλα στον λιμένα της Σύρου». Τη διερεύνηση, για της οποίας την αναγκαιότητα έχουν αποφανθεί και ο Δήμος Σύρου - Ερμούπολης και η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου διά της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και οι κ.κ. Υπουργός και Υφυπουργός Περιβάλλοντος».

Η «Εφ.Συν.» επικοινώνησε με την Onex ρωτώντας γιατί η εταιρεία βάλλει κατά ενός περιβαλλοντικού συλλόγου, ο οποίος μάλιστα δεν κατονομάζει την Onex ως ρυπαντή αλλά αναφέρεται γενικά στη μόλυνση του λιμανιού. «Στην επιστολή που έστειλε το Παρατηρητήριο στον υπουργό, μας ονομάζουν και μας εγκαλούν ως τους υποτιθέμενους ρυπαντές ενώ ακόμα δεν υπάρχει κάποιο πόρισμα. Η επιστολή συνοδεύεται από φωτογραφίες και παραπλανητικά σχόλια. Δεν θέλουμε δικαστικές διαμάχες, δεν είμαστε γι’ αυτό στη Σύρο. Τους στείλαμε εξώδικο, παρ’ όλα αυτά το μπαράζ συκοφαντικών αναρτήσεων συνεχίστηκε. Λένε μόλυνση Λιμανιού και δείχνουν Νεώριο και δείχνουν Οnex. Δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος για να προστατευθεί το συμφέρον του Νεώριου από τη δικαστική προσφυγή. Επίσης εκφράζουμε απορία για το πώς χρονικά μπορεί να συμπίπτουν επιχειρηματικές επιθέσεις από την προηγούμενη διοίκηση Ταβουλάρη εκτός Σύρου με ενέργειες που γίνονται εντός του νησιού», δηλώνουν στην «Εφ.Συν.» νομικοί σύμβουλοι της Onex.

Oι αναφερόμενες «εκτός νησιού ενέργειες» δεν είναι άλλες από τις πρόσφατες καταγγελίες της εταιρείας Axis, μετόχου της «Νεώριον Συμμετοχών» (έχει το 24%), κατά της Onex. Η Axis, μια εταιρεία με έδρα στο Λουξεμβούργο, συμφερόντων Ταβουλάρη, κατηγορεί τους νέους ιδιοκτήτες με αναφορά της σε έξι υπουργούς και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, πως δεν έχει τηρήσει τους όρους της συμφωνίας μεταβίβασης του Νεωρίου της Σύρου όπως ορίζεται στο άρθρο 106 του Πτωχευτικού Κώδικα και όπως επικυρώθηκε από δικαστική απόφαση.

Από την πλευρά της η Onex μιλά για «λάσπη» και καταγγέλλει την εταιρεία Axis ότι επιχειρεί να σταματήσει την προσπάθεια εξυγίανσης. Μάλιστα πρόσφατα στάλθηκε επιστολή στον πρωθυπουργό και στα μέλη της κυβέρνησης με την οποία ζητείται η παρέμβασή τους. Τι σχέση όμως έχουν όλα αυτά με την περιβαλλοντική μόλυνση στο λιμάνι της Σύρου η οποία ενδεχομένως οφείλεται τόσο στο Νεώριο όσο και σε διαφορετικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα επί δεκαετίες;

Τη δική τους απάντηση δίνουν μέλη του Παρατηρητηρίου Περιβάλλοντος στην «Εφ.Συν.» (4.3.2021): «Εμείς δεν ξεχωρίζουμε τη διοίκηση Ταβουλάρη ή τη διοίκηση Ξενοκώστα. Ζητάμε επιτέλους να διερευνηθεί το μέγεθος της ρύπανσης στο λιμάνι, να βρεθούν οι υπαίτιοι. Οπου δεν υπάρχει παραγραφή αδικημάτων να αποδοθούν ευθύνες και όποιος ρυπαίνει να σταματήσει και να ληφθούν μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας».

Λες την άφοβη αλήθεια; Πάρε ένα SLAPP

Το ακρωνύμιο SLAPP μάς έρχεται από την αγγλική γλώσσα και σημαίνει πρακτικά αγωγές και μηνύσεις κατά ανθρώπων που συμμετέχουν στα κοινά. Το SLAPP είναι τα αρχικά των λέξεων Strategic Lawsuit Against Public Participation, σε ελεύθερη μετάφραση παραπέμπουν σε ποινικές στρατηγικές για να αποθαρρύνουν την ενασχόληση με τα κοινά.

Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια κριτική. Τα θύματα υπόκεινται σε εξευτελισμό και υπέρογκα δικαστικά έξοδα μέχρι που αργά ή γρήγορα αποθαρρύνονται, αποκαρδιώνονται και…σωπαίνουν. Στην Καλιφόρνια, τα πράγματα είναι τόσο σοβαρά ώστε έχει θεσπιστεί και αντι-SLAPP νομοθεσία (California Code – Section 425.10) ώστε να προστατεύονται οι πολίτες που υπόκεινται σε SLAPP.

Μια «Στρατηγική Αγωγή κατά της Συμμετοχής του Κοινού» ( Strategic Lawsuit Against Public Participation – SLAPP) είναι μια αγωγή που έχει σκοπό να λογοκρίνει, να εκφοβίσει και να φιμώσει όσους ασκούν κριτική, επιβαρύνοντάς τους με το κόστος της νομικής τους υπεράσπισης μέχρις ότου εγκαταλείψουν την κριτική ή την αντίθεσή τους. Ο τυπικός ενάγων μιας τέτοιας αγωγής SLAPP συνήθως δεν περιμένει να την κερδίσει. Οι στόχοι του ενάγοντα έχουν επιτευχθεί αν ο εναγόμενος υποκύψει στο φόβο, την τρομοκράτηση, τα αυξανόμενα δικαστικά έξοδα ή απλώς την εξάντληση και εγκαταλείψει την κριτική.  Mια αγωγή SLAPP μπορεί επίσης να εκφοβίσει άλλους και να τους αποτρέψει από τη συμμετοχή στο διάλογο (από την wikipedia.org).

Ο φόβος, η ρύπανση και οι Αγωνιστές

Σε όλο τον πολυετή αγώνα μου (μαζί με τους Συναγωνιστές μου σε Ασωπό, Μεσσαπία και Σκουριές) έχουν πολλοί από εμάς δεχθεί SLAPP. Αλλά αυτά τα SLAPP δεν καθαρίζουν τα ποτάμια και τα λιμάνια από τα βαρέα μέταλλα, φευ!

Η ρύπανση επεκτείνεται και η Πολιτεία απλά κωφεύει.

Γιατί δεν κάνουν τους απαραίτητους ελέγχους οι κατά τόπους Περιφέρειες και η Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος του ΥΠΕΚΑ; Επειδή δεν έχει την απαραίτητη τεχνογνωσία ή μήπως οι λόγοι είναι «απλά» πολιτικοί;

Τα ερωτήματά μας είναι απλά και η απάντησή τους θα μπορούσε να είναι απλή και σύντομη σε μια Πολιτεία όμως που έμπρακτα προστατεύει το Περιβάλλον και τα νερά (γήινα και θαλάσσια). Στην Ελλάδα του 2021, όμως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει και οι ενδεχόμενοι ρυπαντές κάνουν SLAPP για εκφοβισμό...Η ρύπανση όμως και τα βαρέα μέταλλα...φυγείν αδύνατον!

Η ρύπανση του αρδευτικού νερού, η διατροφική αλυσίδα και τα βαρέα μέταλλα

 

Η συσχέτιση του ρυπαντικού φορτίου του αρδευτικού νερού με την επιμόλυνση της διατροφικής αλυσίδας

Ζαμπετάκης Ιωάννης

Εργαστήριο Χημείας Τροφίμων, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα

 

Σε πρόσφατη μελέτη ερευνητών του Τμήματος Χημείας του ΕΚΠΑ μελετήθηκε αν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της ρύπανσης του αρδευτικού νερού με βαρέα μέταλλα και της τυχούσας επιμόλυνσης (cross-contamination) της διατροφικής αλυσίδας. Πιο συγκεκριμένα, καρότα, κρεμμύδια και πατάτες καλλιεργήθηκαν με νερό που προσομοίαζε 

 

τα ρυπαντικά φορτία σε Ασωπό Βοιωτίας και Μεσσαπία Ευβοίας, με συγκεντρώσεις Νi(ΙΙ) και Cr(VI) από 0 (control) ως 250 μg/L.

Στο τέλος του πειράματος ποσοτικοποιήθηκαν τα επίπεδα του Ni και του (ολικού) Cr στα τρόφιμα και βρέθηκε ότι:

1. H επιμόλυνση στα φύλλα των κρεμμυδιών που ποτίστηκαν με το διάλυμα που περιείχε Cr(VI) σε συγκέντρωση 10 μg/L ανήλθε στο 109,2% (σε σχέση με το control), με το εν λόγω παράδειγμα να αναδεικνύει το γεγονός ότι επιβαρύνονται έως και τα υπέργεια μέρη του φυτού.

2. H επιμόλυνση στο ίδιο μέρος του κρεμμυδιού (φύλλα) που ποτίστηκε με διάλυμα που περιείχε Νi(II)σε συγκέντρωση 250 μg/L άγγιξε το 90,2%, ενώ στον βολβό η επιμόλυνση από το ίδιο διάλυμα έφτασε το 55%.

3. Oι πατάτες που ποτίστηκαν με το διάλυμα Νi(II) συγκέντρωσης 20 μg/L επιβαρύνθηκαν με το μέταλλο σε ποσοστό 28,1%.

Τα αποτελέσματα της έρευνας είναι στατιστικώς σημαντικά και αξίζει να σημειωθεί ότι το χώμα που χρησιμοποιήθηκε λήφθηκε από πιστοποιημένο βιολογικό θερμοκήπιο και δεν είχε ρυπανθεί στο παρελθόν.

Με αυτό τον τρόπο αποδεικνύεται η μετανάστευση βαρέων μετάλλων από το νερό στα τρόφιμα: τρόφιμα-βολβοί που αρδεύθηκαν σε θερμοκήπιο με ρυπασμένο από βαρέα μέταλλα (νικέλιο και χρώμιο) νερό απορρόφησαν σε μεγάλα ποσοστά τα τοξικά μέταλλα.

Με αυτή την μελέτη, καταδεικνύεται πως η ρύπανση του περιβάλλοντος (είτε γεωγενής είτε ανθρωπογενής) επιμολύνει τη διατροφική αλυσίδα και αυξάνει την επικινδυνότητα συγκεκριμένων τροφίμων.

Τα ευρήματα της μελέτης αυτής δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στην έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση“Ecotoxicology and Environmental Safety“ [1] καθώς και στο Newsletter της ΕΕ “Science for Environment Policy“ [2]. Επίσης, τα αποτελέσματα γνωστοποιήθηκαν στον ΕΦΕΤ και την EFSA η οποία έχει ξεκινήσει τη διαδικασία συλλογής δεδομένων για την τοξικότητα των νικελίου και χρωμίου στα τρόφιμα (EFSA-Q-2012-00378 για Ni και EFSA-Q-2012-00379 για Cr, με καταληκτικές ημερομηνίες 31.12.2014 και 31.12.2013, αντίστοιχα), αφού η ισχύουσα νομοθεσία ΕΚ 1881/2006 δεν προβλέπει όρια για το νικέλιο και το χρώμιο στα τρόφιμα.

 

= = = 

Κίνδυνος από βαρέα μέταλλα

 

= = = =

Η διαχείριση των απορριμμάτων σε Ελλάδα και Ιρλανδία

«Ελλάς - Γαλλία Συμμαχία» έλεγε η μητέρα μου το 1980 (μέρες Μιτεράν - Ανδρέα Παπανδρέου τότε). Σήμερα, θα έλεγα «Ελλάς - Ιρλανδία Συμμαχία»... στην κοντόφθαλμη διαχείριση απορριμμάτων. Ας δούμε το γιατί και πώς.

 

Ελλάδα: θεωρητικά υπάρχει από το τέλος του 2015 ένα Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) που εγκρίθηκε με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου 49 της 15.12.2015 και ένα Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Επικίνδυνων Αποβλήτων (ΕΣΔΕΑ) που εγκρίθηκε με την ΚΥΑ οικ.62952/5384/2016 (ΦΕΚ Β΄ 4326, 30.12.2016). Και λέμε θεωρητικά, μια και στην πράξη τίποτα δεν έχει υλοποιηθεί. Για παράδειγμα στον Ασωπό, ακόμα και σήμερα, είναι άγνωστος ο τρόπος με τον οποίο οι ρυπαντές διαχειρίζονται τα απόβλητά τους. Και μια και δεν υπάρχουν πλέον εντατικοί έλεγχοι από τους επιθεωρητές Περιβάλλοντος, η κατάληξή τους είναι άγνωστη.

Πρόσφατα, με αφορμή τον θάνατο του Βασίλη Μάγγου (που είχε πάει σε μια πορεία κατά της καύσης απορριμμάτων από την ΑΓΕΤ-Ηρακλής στον Βόλο, την μέρα που ξυλοκοπήθηκε άγρια από την ΕΛ.ΑΣ.) ήρθε ξανά στο φως της επικαιρότητας η καύση σκουπιδιών. Πρόσφατα, η κυβέρνηση ολοκλήρωσε με διαδικασία απλής τροποποίησης την περιβαλλοντική αδειοδότηση της «ΤΙΤΑΝ» στην Ευκαρπία Θεσσαλονίκης για την καύση των «απορριμματογενών καυσίμων» SRF και RDF, μέσα σε συνθήκες πανδημίας. Ετσι, άλλη μια τσιμεντοβιομηχανία (έπειτα από εκείνη στον Βόλο) αδειοδοτήθηκε να καίει SRF και RDF.

Η αδειοδότηση είναι όμως προβληματική, μια και δεν ελέγχονται τα εισερχόμενα προς καύση απορρίμματα για ενδεχόμενα τοξικά απόβλητα και δεν ελέγχει το κράτος τα επίπεδα των εκλυόμενων μικροσωματιδίων (particulatematter, PM 10 και PM2,5 είναι οι τεχνικοί όροι), διοξινών και βαρέων μετάλλων. Με δεδομένη την τοξικότητα αυτών των ρύπων, οι τοπικές κοινωνίες έχουν δίκιο να διαμαρτύρονται.

Ιρλανδία: οι Ιρλανδοί έχουν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Αρχικά οι εταιρείες καύσης απορριμμάτων παίρνουν άδεια για μια μικρή ποσότητα επικίνδυνων αποβλήτων και στη συνέχεια αναθεωρούν την άδεια για να καίνε πολλαπλάσια απόβλητα με μια απλά τυπική διαδικασία. Πρόσφατο παράδειγμα είναι η εταιρεία Indaver στην πόλη Duleek της κομητείας Meath, η οποία αιτήθηκε την αύξηση των επικίνδυνων αποβλήτων που μπορεί να διαχειρίζεται από 10.000 σε 25.000 τόνους ανά έτος, ενώ η εταιρεία CRH στο Platin αρχικά αδειοδοτήθηκε για 120.000 τόνους και πρόσφατα ζήτησε επέκταση σε 600.000 τόνους, με σημαντική αύξηση των επικίνδυνων αποβλήτων.

Για την αρχική αδειοδότηση απαιτείται μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων και πρόσφατα βρήκαμε μια τέτοια μελέτη για τσιμεντοβιομηχανία που την έχει συντάξει εταιρεία συμβούλων στην οποία εργαζόταν νυν βουλευτής των Πρασίνων. Το οξύμωρο είναι ότι οι Πράσινοι, το ένα από τα τρία κόμματα που στηρίζουν την κυβέρνηση, είναι κατά της καύσης απορριμμάτων, αλλά ο βουλευτής άλλα έπραττε προεκλογικά.

Στις δυο χώρες, οι κοινές συνισταμένες του προβλήματος είναι οι ακόλουθες:

1. Δεν είναι γνωστή η σύσταση των «επικίνδυνων αποβλήτων» τη στιγμή της αίτησης προς αδειοδότηση,
2. To σύστημα ελέγχου των ρύπων (PM10, PM2,5, διοξίνες και βαρέα μέταλλα) δεν ελέγχει τους ρύπους σε αληθινό χρόνο, αλλά συνήθως δίνει μέσους όρους (ανά εβδομάδα ή μήνα) και έτσι χάνεται η αναλυτική πληροφορία των ρύπων τη στιγμή λειτουργίας του αποτεφρωτήρα. Οι μέσες τιμές είναι πάντα εντός ορίων, μια και υπάρχουν μεγάλα διαστήματα με μηδενικές εκπομπές!
3. Πιθανή επιμόλυνση των υδάτινων πόρων και της διατροφικής αλυσίδας δεν μπορεί να αποκλεισθεί (βλ. παράδειγμα Ασωπού και υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα αλλά και διατροφικής αλυσίδας).
4. Η αδειοδοτούσα αρχή και η επιβλέπουσα αρχή ανήκουν στην ίδια υπηρεσία, το Υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας στην Ελλάδα και η EPA (Environmental Protection Agency) στην Ιρλανδία! Αυτή η ταυτοπροσωπία όμως δεν είναι καθόλου αποτελεσματική! Πώς ο αδειοδοτών να είναι και αυστηρός ελεγκτής της ρύπανσης;
5. Δεν έχουν γίνει σοβαρές μελέτες διασποράς ρύπων στο νερό και στα τρόφιμα, όπως η παρακάτω που αφορά την παρουσία διοξινών στο μητρικό γάλα.

Σε μια επιστημονική δημοσίευση του 2019 από ομάδα Κινέζων ερευνητών με τίτλο «High intake of persistent organic pollutants generated by a municipal wasteincinerator by breastfedinfants» στην επιθεώρηση «Environmental Pollution», αναλύθηκαν τα επίπεδα μιας σειράς διοξινών σε μητρικό γάλα. Τα δείγματα που αναλύθηκαν προέρχονταν από δύο ομάδες μητέρων: η μια ομάδα ζούσε κοντά σε αποτεφρωτήρα (εκτιθέμενη ομάδα) και η άλλη όχι (ομάδα ελέγχου). Στην εκτιθέμενη ομάδα τα συνολικά επίπεδα των διοξινών ήταν στατιστικώς σημαντικά αυξημένα σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (3,36 vs.1.47 pg/gwetweight· 0.24 vs. 0.12 pgTEQ/gwetweight).

Οι διοξίνες είναι εξαιρετικά καρκινογόνες και ως εκ τούτου τα όποια όρια υπάρχουν για τον αέρα, το νερό και τα τρόφιμα θα πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε σκωπτικά, αφού και για καρκινογόνες ενώσεις θα έπρεπε να ισχύει η αρχή της προφύλαξης και συνεπώς μηδενικά νομικά όρια.

 

= = = = = = 

Ο Ασωπός και ο πραγματικός εχθρός του Λαού

(...)

Και το θέατρο συνεχίζεται: 6 Ιούνη 2017…

Η πολιτειακή, πολιτική και Ελληνορθόδοξη ηγεσία μαζεύτηκε σήμερα στον Ασωπό για να εξαγγείλει μέτρα που έχουν χιλιο-εξαγγελθεί…

Τα ερωτήματα όμως παραμένουν αναπάντητα:

1. Με τα βιομηχανικά απόβλητα τι γίνεται; Πού θάβονται σήμερα;
2. Με το γραφείο Επιθεωρητών Περιβάλλοντος που θα άνοιγε στα Οινόφυτα τι γίνεται; Αληθεύει ότι το σώμα των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος οδεύει προς …κατάργηση; Αν κρίνουμε από την επιλογή ΥΠΕΝ του δικηγόρου που επιλέχθηκε στις Σκουριές για την επιδιαιτησία, τότε, μόνο απαισιόδοξοι μπορούμε να είμαστε…
3. Σχετικά με το νομικό όριο για εξασθενές χρώμιο στο πόσιμο νερό, πότε θα εισακουσθούν οι εισηγήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη; Πότε θα νομοθετήσει η Πολιτεία;
4. Τέλος, με την χρήση ποιου νερού παράγονται σήμερα τα τρόφιμα βολβοί; Η έρευνά μας έχει δείξει πέρα από κάθε αμφιβολία και αμφισβήτηση ότι τα βαρέα μέταλλα μπορούν να περάσουν από το αρδευτικό νερό στη τροφική αλυσίδα. H πολιτεία γιατί κωφεύει επ’ αυτού;

Ο πολυετής αγώνας των ενεργών κατοίκων στον Ασωπό μάλλον απέτυχε αν κρίνουμε εκ του αποτελέσματος! Αλλά πέτυχε να δείξει όλα τα παραπάνω και να διατυπώσει αυτά τα ερωτήματα…

Στην πορεία του Αγώνα αυτού χάσαμε ένα Φίλο και Σύντροφο από καρκίνο…Τον Θανάση τον Παντελόγλου, ή τον My Dear Watson, όπως τον αποκαλούσα χαϊδευτικά.

Κερδίσαμε όμως μερικές δυνατές φιλίες.

Μα πάνω από όλα, το πιο μεγάλο κέρδος ήταν ότι μάλλον καταφέραμε να δείξουμε και σε άλλους συναγωνιστές στην Ελλάδα ότι οι περιβαλλοντικοί αγώνες είναι δύσκολοι και μακροχρόνιοι…

Με αυτούς τους νέους συντρόφους στην Εύβοια, στο Ναύπλιο, στις Σκουριές συνεχίζουμε τον αγώνα για να κάνουμε τον βίο μας αξιοβίωτο, όπως έλεγε ο Θανάσης!

Θανάση, είμαι σίγουρος ότι μάλλον υπομειδιάς σήμερα από εκεί ψηλά! Και εγώ το ίδιο…

Όλα τριγύρω αλλάζουνε και όλα τα ίδια μένουν…

Γιάννης Ζαμπετάκης

 

1. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0147651313000390
2. http://ec.europa.eu/environment/integration/research/newsalert/pdf/336na4_en.pdf  (αρχείο PDF)
   

ο Χρυσός, το Νικέλιο, η Εκκλησία, η ΛΑΡΚΟ και η Eldorado Gold

 Στα τέλη Νοεμβρίου του 2013, τα μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν μια ιστορία που έχει όλα τα συστατικά του καταναλώσιμου ρεπορτάζ: λαθρεμπόριο χρυσού, επίορκα στελέχη του ΣΔΟΕ, μεγαλοδικηγόρους που συνελήφθησαν και μια καλά στημένη επιχείρηση του τμήματος Εσωτερικών Υποθέσεων της Αστυνομίας. Η ιστορία, που περιγράφει το αστυνομικό ρεπορτάζ, μοιάζει με καλό αστυνομικό μυθιστόρημα. Μια 36χρονη επιχειρηματίας, η οποία μπήκε στην αγορά χρυσού μετά την κρίση, εκβιάστηκε από στέλεχος του ΣΔΟΕ προκειμένου να της επιστρέψει 16 κιλά κατασχεμένου χρυσού και να της παράσχει μελλοντική ασυλία από ελέγχους…

 

Τον Νοέμβριο του 2015 κυκλοφόρησε το τεύχος 88 του περιοδικού Hot Doc με πρωτοσέλιδο «Λαθρεμπόριο χρυσού και εκβιασμοί, η εμπλοκή Εκκλησίας και ΣΔΟΕ. Ποιους δεν άγγιξε η έρευνα παρά τα στοιχεία». Το δημοσίευμα αποκάλυπτε ότι η μέχρι τότε ανακριτική διαδικασία δεν είχε αγγίξει το θέμα χρυσού της Εκκλησίας, η οποία φαίνεται σύμφωνα πάντα με το δημοσίευμα ως πυρήνας λαθρεμπορίου. Επίσης το δημοσίευμα ζητούσε να ερευνηθεί τυχόν συγγενική σχέση του Γιάννη Στασινόπουλου με τον τότε ειδικό γραμματέα του ΣΔΟΕ Στέλιο Στασινόπουλο.

Την ίδια περίοδο ο κοριός της ΕΥΠ κατέγραφε τις συνομιλίες των εμπλεκομένων στη συγκεκριμένη υπόθεση. Οι απομαγνητοφωνημένες πλέον συνομιλίες επιβεβαιώνουν τα όσα ανέφερε στο δημοσίευμά του το περιοδικό Hot Doc. Αυτό που προκύπτει από τις παρακάτω συνομιλίες είναι η εμπλοκή του μητροπολίτη Σύρου Δωρόθεου. Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Πάνος Μπαμπάμτσης στον Γιάννη Στασινόπουλο, ο μητροπολίτης Σύρου φέρεται να του τηλεφώνησε αμέσως μετά το δημοσίευμα του περιοδικού, ενώ όπως υποστηρίζει ο κ. Μπαμπάμτσης τους «χαλάει τη δουλειά με την Εκκλησία» και γενικότερα τις «δουλειές». Το εντυπωσιακό βέβαια εδώ είναι ότι ενώ ο μητροπολίτης Σύρου φέρεται να μιλά με τον κ. Μπαμπάμτση, εντούτοις στις απομαγνητοφωνημένες συνομιλίες που καταγράφει ο κοριός της ΕΥΠ δεν υπάρχει καμία τέτοια συνομιλία.

Οι εμπλεκόμενοι εμφανίζονται επίσης αναστατωμένοι με το δημοσίευμα και απειλητικοί απέναντι στον εκδότη του Hot Doc και της εφημερίδας Documento Κώστα Βαξεβάνη. Χρησιμοποιούν χυδαίους χαρακτηρισμούς εναντίον του και επαναλαμβάνουν διαρκώς ότι θα τον «γ…» επειδή τους χαλάει τις σχέσεις με την Εκκλησία.

Aναλυτικά οι διάλογοι είναι εδώ:

DVD: Ζ1_ 28199

Α/Α: 2998

Καλών: ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ

Καλούμενος: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Ημερομηνία – Εναρξη: 13.11.2015 18:12

…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Το περιοδικό αυτού του πούστη πρέπει να πάμε να το πάρουμε. Γιατί δεν το διαβάζεις στο ίντερνετ; Για μας γράφει.

ΠΑΝΟΣ: Τι γράφει;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Με πήρε ο ΔΩΡΟΘΕΟΣ τώρα και μου λέει αυτόν θα τον γαμήσουμε, δεν υπάρχει μου λέει περίπτωση, ποιος είναι πείτε μου, δεν τον ξέρουμε, μου λέει, καθόλου.

ΠΑΝΟΣ: Ποιος έγραψε για μας;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Λοιπόν έχει πρωτοσέλιδο «Λαθρεμπόριο χρυσού και εκβιασμοί. Η εμπλοκή εκκλησίας και ΣΔΟΕ»

ΠΑΝΟΣ: Τι λες, ρε μαλάκα, τώρα; Ποιο περιοδικό είναι αυτό;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Αυτό που με πήρανε τηλέφωνο και με ρωτήσανε.

ΠΑΝΟΣ: Α τα μουνόπανα…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Δεν ήτανε για μένα, για το θέμα αυτό ήτανε. Και εμπλέκει τον ΣΤΕΛΙΟ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟ (πρώην ειδικό γραμματέα του ΣΔΟΕ) όχι εμένα.

ΠΑΝΟΣ: Α καλά… Θα τον γαμήσει.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Αλλά γράφει και για Αστέρες και τέτοια. Πρέπει να πάμε να το πάρουμε.

ΠΑΝΟΣ: Τι γράφει; Για;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Για τον Αστέρα και τέτοια, μου λέει ο ΔΩΡΟΘΕΟΣ.

ΠΑΝΟΣ: Τι λες, ρε μαλάκα;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Μου λέει θα τον γαμήσω, δεν μου το ’πε έτσι.

ΠΑΝΟΣ: Το μουνόπανο γαμώ το μουνί της μάνας του.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Μου λέει δηλαδή (ο ΔΩΡΟΘΕΟΣ) τέτοιοι πούστηδες μου λέει να μου δημιουργούν τέτοιο θέμα… Του λέω, ΣΕΒΑΣΜΙΟΤΑΤΕ δεν φταίω. Δεν είπα μου λέει ότι φταις εσύ σε κάτι, αγόρι μου. Δεν γράφει, μου λέει, κάτι για σένα. Δεν μπορώ, μου λέει, άλλο με αυτό το πράγμα. Ποιος τους είδε αυτούς τους ανθρώπους.

ΠΑΝΟΣ: Πώς λέγεται το περιοδικό;

ΓΙΑΝΝΗΣ: HOT DOC. Και πρέπει να γράφει και για τον ΧΑΡΗ τον δικό μας, γιατί λέει τον ρόλο του μαέστρου σε όλα αυτά είχανε στελέχη της ΔΕΠΑΝΟΜ που ήταν ο ΧΑΡΗΣ που έκανε τα νοσοκομεία της ΔΕΠΑΝΟΜ.

ΠΑΝΟΣ: Εχει βγει το περιοδικό αυτό;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ναι, που κάθισε λέει στο σκαμνί μετά από έρευνες των επιθεωρητών δημόσιας διοίκησης.

ΠΑΝΟΣ: Θα τονέ γαμήσω εγώ αυτόνε.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Μαλάκα, είναι έτσι και αλλιώς ο ΔΩΡΟΘΕΟΣ πάρα πολύ στεναχωρημένος.

ΠΑΝΟΣ: Κλείσε. Γεια.

DVD: Ζ1_28199

Α/Α: 3000

Καλών: ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ

Καλούμενος: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Ημερομηνία – Εναρξη: 13.11.2015 18:21

ΠΑΝΟΣ: Μας γαμήσανε, ρε μαλάκα, φωτογραφίες σου έχει βάλει μέσα…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Φωτογραφία μου;

ΠΑΝΟΣ: Ναι, ρε μαλάκα.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Οτι τι;

ΠΑΝΟΣ: Οτι εσύ λέει διαψεύδεσαι ότι είναι δεν είναι συγγενής σου ο ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, έχει βάλει ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ιδιοκτήτης και ότι από πίσω κρύβεσαι εσύ και κάτι άλλοι μαλάκες…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Τι λες τώρα!

ΠΑΝΟΣ: Ναι! Εχει βάλει τον ΚΑΡΥΔΟΜΑΤΗ, έχει βάλει το παλιό περιστατικό, ότι είμαστε πίσω από την εκκλησία, έχει βάλει τέσσερις σελίδες, το πήρα τώρα. Για τον Αστέρα Βουλιαγμένης έχει βάλει το Luxury Concierge, να ερωτηθούνε λέει οι κάτοχοι, θα γίνουμε πουτάνα.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Εγώ με τον ΑΜΒΡΟΣΙΟ που μίλησα, μου λέει ό,τι γράφει δεν έχω καμία σχέση και ότι ερωτήθηκα και όσον αφορά το ίδρυμα δεν έχουν κανένα πρόβλημα μαζί μας.

ΠΑΝΟΣ: Πω, πω.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Αρα δεν ήτανε μόνο για μένα, είδες;

ΠΑΝΟΣ: Ητανε για τη δουλειά όλου του χρυσού. Ευκαιρία τώρα για πάγωμα…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Και φταίω εγώ τώρα; Είναι πούστης αυτός. Πολύ πούστης.

ΠΑΝΟΣ: Τώρα με την ΑΝΑΣΤΟΠΟΥΛΟΥ έχει γίνει.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ναι, αυτή το έχει κάνει.

ΠΑΝΟΣ: Πωωω εντάξει.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Πάω να το πάρω και εγώ. Καλά, αυτόν τώρα, να ξέρεις, δεν τον διαβάζεις κανένας. Τον μισούνε όλοι. Ολοι είναι θανάσιμοι εχθροί του.

ΠΑΝΟΣ: Σίγουρα δεν το διαβάζει κανένας; Δεν το παίρνει κανείς αυτό;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Τον έχουνε… Πώς να σου πω, τον βρίζουνε όλοι οι δημοσιογράφοι, δεν τον θεωρούν καν δημοσιογράφο.

ΠΑΝΟΣ: Ο ΔΩΡΟΘΕΟΣ δεν παρεξηγήθηκε δηλαδή;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ο ΔΩΡΟ με πήρε αν είμαστε καλά και τι τέτοιο είναι. Πάρ’ τον και εσύ να σου τα πει.

ΠΑΝΟΣ: Α, ντάξει.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Όχι, μου λέει, καμία σχέση. Τι φταίτε; Με τον κάθε πούστη… Ελεος, μου λέει, πια.

ΠΑΝΟΣ: Εντάξει, φιλάκια, γεια.

DVD: Z1_28199

Α/Α: 3001

Καλών: ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗΣ (ΜΑΝΟΣ)

Καλούμενος: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Ημερομηνία – Εναρξη: 13.11.2015 18:34

ΠΑΝΟΣ: Ελα, αγόρι μου.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Τι έγινε πάλι;

ΠΑΝΟΣ: Αυτό το ανακάτεμα που έγινε;

ΜΑΝΩΛΗΣ: Ναι.

ΠΑΝΟΣ: Ε, εντάξει.

…

ΠΑΝΟΣ: Μας γαμήσανε, έγινε της πουτάνας τώρα στην Τήνο.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Ναι, ρε μαλάκα, για ποιο λόγο πάλι; Τι θέλει αυτός πάλι;

ΠΑΝΟΣ: Μας πολεμάνε για αυτό. Βάλανε τα γραφεία κάτω. Τι πρόβλημα είναι αυτό τώρα.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Εγώ τώρα στους άλλους δεν λέω τίποτα, μην το αναφέρεις εσύ.

ΠΑΝΟΣ: Ασ’ το, θα το πούμε την άλλη εβδομάδα άμα είναι. Αμα χρειαστεί να τρενάρουμε, γίνει κέντα και μας τρενάρουνε, θα τους πούμε να το πρόβλημα. Θα το ’χουμε για την άλλη εβδομάδα, άσ’ το.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Θα πας για καφέ;

ΠΑΝΟΣ: Πού να πάω… Τι… Ασχολούνται όλη την ημέρα μαζί μας; Λες και τους έχουμε πειράξει.

…

ΜΑΝΩΛΗΣ: Πάρε με το πρωί να πιούμε έναν καφέ.

ΠΑΝΟΣ: Ναι, το πρωί θα πιούμε καφέ.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Εντάξει, έλα γεια.

DVD: Z1 _ 28199

A/A: 3003

Καλών: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Καλούμενος: ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ

Ημερομηνία – Εναρξη: 13.11.2015 19:14

…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Πάντως μου έχει βάλει ωραία φωτογραφία, δεν μπορείς να πεις.

ΠΑΝΟΣ: Μαλάκα, χαλάνε οι δουλειές όμως.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ε ναι, γάμησέ τα. Δεν είναι για μένα πάντως. Για το υπόλοιπο θέμα είναι.

ΠΑΝΟΣ: Ποιος με ξέρει πού ήμουνα.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Εσύ είχες καταθέσει ότι είχες σχέση με τον Αστέρα και αυτά;

ΠΑΝΟΣ: Ε ναι, ρε μαλάκα, τι;

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ε πάλι καλά που δεν σε έχει εσένα εκεί που έχει και τους τρεις, πάλι καλά σε φωτογραφία. (Στο περιοδικό Hot Doc τεύχος στη σελίδα 26 ο ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ και οι τρεις ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ – ΚΑΡΥΔΟΜΑΤΗΣ – ΑΛΕΤΡΑΣ στη σελίδα 27.)

ΠΑΝΟΣ: Ναι, ναι, ναι.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Τέλος πάντων, δεν το διαβάζει κανένας αυτό.

ΠΑΝΟΣ: Εντάξει, γεια.

DVD: Z1_ 28199

Α/Α: 3004

Καλών: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Καλούμενος: ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΡΜΠΟΥΤΑ

Ημερομηνία – Εναρξη: 13.11.2015 19:22

ΕΛΕΝΗ: Ναι.

ΠΑΝΟΣ: Το μουνί αυτό τον ΒΑΞΕΒΑΝΗ τον δημοσιογράφο, ρε πούστη.

ΕΛΕΝΗ: Τι έκανε πάλι;

ΠΑΝΟΣ: Μας έβγαλε πρωτοσέλιδο τώρα στο HOT DOC το περιοδικό, για τις συναλλαγές με τον χρυσό αυτό που είχε γίνει πριν από έναν μήνα…

ΕΛΕΝΗ: Πάλι;

ΠΑΝΟΣ: Ναι, ότι εκβιάζουμε το ΣΔΟΕ, την εκκλησία, αρχίδια, Αστέρες, αρχίδια, πούτσες.

ΕΛΕΝΗ: Τι λες ρε;

…

ΕΛΕΝΗ: Και τι έγινε; Εχεις πρόβλημα;

ΠΑΝΟΣ: Με πήρε τώρα από το γραφείο αρχιεπισκόπου, με πήρε ο μητροπολίτης, τον πούστη μου λέει, τι είναι αυτά τα πράγματα.

ΕΛΕΝΗ: Είναι αυτός περίεργος πάντως δημοσιογράφος.

ΠΑΝΟΣ: Εχουνε βάλει ότι ο ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ κρύβεται πίσω από το γραφείο με τα σκάφη στον Αστέρα, έχουνε βάλει τον ΣΤΑΣΙΝΟ ότι είναι μπροστινός και έτσι.

ΕΛΕΝΗ: Γράφουνε με ονόματα στο άρθρο;

ΠΑΝΟΣ: Τώρα γράφει ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ κανονικά, ότι έχει βάλει διαχειρίστρια την κοπέλα του και ότι έχει βάλει τον ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟ και από πίσω κρύβομαι εγώ ο ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ.

ΕΛΕΝΗ: Αρα έχει γράψει ονόματα στο άρθρο κανονικά.

ΠΑΝΟΣ: Ναι, ναι.

ΕΛΕΝΗ: Και βάζει το παλιό το σκηνικό με το χρυσό, αυτόν που έχουνε πιάσει, το κουμπώνει για να μας χαλάσει τις σχέσεις με την εκκλησία.

ΠΑΝΟΣ: Τα βάζει όλα δηλαδή. Α τον πούστη…

…

ΕΛΕΝΗ: Ω, ρε πούστη. Με ονόματα με όλα, ρε Πάνο; Είναι μηνύσιμο αυτό.

ΠΑΝΟΣ: Αλλά ευτυχώς εμένα με βάζει σε ένα κείμενο, τους άλλους τους έχει φωτογραφίες, εμένα με έχει σε ένα κείμενο, ότι και καλά εγώ κρύβομαι πίσω από το έργο.

ΕΛΕΝΗ: Ε σε χαρακτηρίζει, ρε Πάνο, τι σημασία έχει αν σε έχει σε ένα ή σε όλα; Εμένα μου κάνει εντύπωση πως στο άρθρο βάζει ονόματα, αυτό είναι μηνύσιμο. Πώς το κάνει αυτό έτσι;

…

ΕΛΕΝΗ: Απλά μου κάνει πολλή εντύπωση πως έχει τόσο τα αρχίδια και γράφει ονόματα.

ΠΑΝΟΣ: Μόνο ότι έχει βάλει την κορόνα και τα χρυσά της εκκλησίας μπροστά φωτογραφίες, θα τον καταριέται τώρα ο μητροπολίτης και ο αρχιεπίσκοπος και θα πεθάνει από καρκίνο. Μόνο αυτό φτάνει.

ΕΛΕΝΗ: Πω, ρε πούστη. Πάντως είναι και πολύ θρασύς στα κείμενά του γενικώς.

ΠΑΝΟΣ: Και στην άλλη σελίδα έχει βάλει τον κολλητό μου τον ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟ τον ΧΑΡΥ, αυτόν που ήταν στα duty free (δυσνόητα) που σου έλεγα…

ΕΛΕΝΗ: Ναι, ναι…

ΠΑΝΟΣ: Τον έχει βάλει, τον είχανε πρόεδρο σε ένα νοσοκομείο για κάτι… υπεξαιρέσεις. Χαχα (γελάει).

ΕΛΕΝΗ: Α, δηλαδή τα έβαλε όλα, ε; Τα γάμησε όλα; Τον πούστη. Πάντως είναι αμάσητος να ξέρεις, ε. Δεν μασάει, γράφει ό,τι θέλει. Εννοώ δεν υπολογίζει κανένανε. Εμένα αυτή την εντύπωση μου δίνει πάντα όταν διαβάζω τα άρθρα του. Οτι είναι στ’ αρχίδια του για όλα.

ΠΑΝΟΣ: Αυτό είναι κακό.

ΕΛΕΝΗ: Ε βέβαια είναι κακό, απλά σου λέω. Κοίτα να δεις, σε έναν κύκλο δημοσιογράφων πάντα βρίσκεται και ένας τέτοιος. Είναι στάνταρ αυτό. Και ονόματα και όλα, ρε Πάνο; Πολλή εντύπωση μου κάνει, ρε Πάνο.

ΠΑΝΟΣ: Ε τώρα θα το πάρουν τα άλλα, θα το βάλουν στα άλλα…

ΕΛΕΝΗ: Ε καλά εντάξει, τώρα θα γίνει αναπαραγωγή.

ΠΑΝΟΣ: Ο ΜΑΡΙΝΑΚΗΣ που μας είχε βγάλει με τα ονόματά μας, το μάζεψε την άλλη βδομάδα. Εγραψε ότι είναι λάθος όλες οι συναλλαγές, τότε που πήγαμε τα τιμολόγια, που μας σφράγισαν τα πράγματα, και χίλια συγγνώμη από την Σύρο από τον αρχιεπίσκοπο.

ΕΛΕΝΗ: Α ναι; Δεν μου το ’χες πει αυτό.

…

ΕΛΕΝΗ: Πω τον πούστη, έχει τρελαθεί, ε;

ΠΑΝΟΣ: Κάνουμε δουλειές, μας χαλάει τη δουλειά με την εκκλησία συνέχεια. Δεν παρεξηγήθηκε ο μητροπολίτης, μου λέει τον πούστη, μου λέει, τον αλήτη.

ΕΛΕΝΗ: Τσαντίστηκε με αυτόν, ε;

ΠΑΝΟΣ: Ε απλά έχει βάλει τώρα όλη τη σελίδα με τις συνομιλίες μου.

ΕΛΕΝΗ: Εχει βάλει τώρα όλη τη σελίδα;

ΠΑΝΟΣ: Ε ναι, ο μαλάκας.

ΕΛΕΝΗ: Το είδες εσύ; Το πήρες το περιοδικό;

ΠΑΝΟΣ: Ε ναι, τι; Το φαντάζομαι;

ΕΛΕΝΗ: Πωωω (απογοητευμένη). Εντάξει, ρε Πάνο.

ΠΑΝΟΣ: Αντε γεια.

DVD: Z1_28199

Α/Α:3006

Καλών: ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΡΜΠΟΥΤΑ

Καλούμενος: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Ημερομηνία – Εναρξη: 13.11.2015 19:40

ΠΑΝΟΣ: Ναι.

ΕΛΕΝΗ: Τώρα το διάβασα.

ΠΑΝΟΣ: Είδες τι μαλάκας είναι;

ΕΛΕΝΗ: Πω πω μιλάμε, Πάνο…

ΠΑΝΟΣ: Πρωτοσέλιδο, έτσι;

ΕΛΕΝΗ: Ναι, και φωτογραφία του αλλουνού κανονικά, ε;

ΠΑΝΟΣ: Ναι, χεχεχε (γελάει).

ΕΛΕΝΗ: Ολα, Αστέρες, όλα τα μαγαζιά μας, όλα όλα, τα πάντα.

ΠΑΝΟΣ: Ναι.

ΕΛΕΝΗ: Πολύ ωραία, ντάξει, άντε γεια.

ΠΑΝΟΣ: Γεια.

DVD : Z1_28199

A/A 3011

Καλών : ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Καλούμενος : ΕΥΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ημερομηνία – Εναρξη : 13.11.2015 20:44

….

ΠΑΝΟΣ: Μας βάλανε στα περιοδικά τα μουνιά, ρε πούστη, πάλι.

ΕΥΑ: Τι βγάλανε;

ΠΑΝΟΣ : Πρωτοσέλιδο HOT DOC. Στη συναλλαγή που κάνουμε τώρα με την εκκλησία, με τον χρυσό. «Λαθρεμπόριο χρυσού και εκβιασμοί. Η εμπλοκή εκκλησίας και ΣΔΟΕ. Ποιους δεν άγγιξε η έρευνα, παρά τα στοιχεία».

ΕΥΑ: Γράφει ονόματα;

ΠΑΝΟΣ: Ναι. Μπαμπάμτσης, ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, όλοι.

ΕΥΑ: Αλήθεια λες;

ΠΑΝΟΣ: Ναι.

ΕΥΑ: Πωω, ρε Πάνο, αμάν δηλαδή, έλεος.

ΠΑΝΟΣ: Μα είμαστε νόμιμοι, καρανόμιμοι. Εχω τιμολόγια, τα πάντα όλα ρε.

ΕΥΑ: Τότε γιατί; Να τους κάνετε μήνυση.

ΠΑΝΟΣ: Καλά θα τονέ γαμήσω, αλλά τώρα μας χαλάει τις σχέσεις. Πήρε ο ΔΩΡΟΘΕΟΣ, μόνο που δεν έκλαιγε. Λέει για το γραφείο για μένα το μουνόπανο.

ΕΥΑ: Ποιο γραφείο;

ΠΑΝΟΣ: Για τον Αστέρα. Θα πάρει κάνας ΓΡΙΒΕΑΣ τώρα, να μην υπογράψουμε ποτέ.

…..

ΕΥΑ: Να στείλεις αγωγή και να ζητάς να τη δημοσιεύσουνε…

ΠΑΝΟΣ: Ευτυχώς δεν έχουνε φωτογραφίες με εμένανε, μόνο με τον ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟ έχουνε.

…..

DVD : Ζ1_28199

Α/Α: 3014

Καλών: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Καλούμενος: ΕΛΕΝΗ ΜΠΑΡΜΠΟΥΤΑ

Ημερομηνία – Εναρξη : 13.11.2015 21.18

ΕΛΕΝΗ: Ναι.

ΠΑΝΟΣ: Με πήρανε τώρα από το «ΘΕΜΑ».

ΕΛΕΝΗ: Ποιος;

ΠΑΝΟΣ: Ο ΚΑΡΑΒΙΤΟΣ, ένας δημοσιογράφος, και με ρώταγε τι μορφή εταιρεία έχω χρυσού και αν είναι δικιά μου και αν έχω διαχειριστή.

ΕΛΕΝΗ: Πω, ρε πούστη.

ΠΑΝΟΣ: Κάτι ετοιμάζουνε για το «ΘΕΜΑ» τώρα.

ΕΛΕΝΗ: Ε αφού το έβγαλε τώρα πρώτος αυτός, θα το διαιωνίσουνε παντού. Αυτό είναι αναμενόμενο, χαζός είσαι; Αφού έβγαλε φωτογραφίες, ονόματα, τέτοια, τα πάντα αυτός, παιδί μου. Και το αφιέρωμα ήταν τόσες σελίδες. Πρωτοσέλιδο και μέσα τόσες σελίδες.

ΠΑΝΟΣ: Ε πάει να μου χαλάσει τη δουλειά. Δεν κατάλαβες τώρα το αρχίδι; Να φοβηθούνε οι δεσποτάδες.

ΕΛΕΝΗ: Τι άλλο; Σου είπε τίποτα άλλο αυτός;

ΠΑΝΟΣ: Οχι, μου λέει καλησπέρα σας, ο κύριος ΚΑΡΑΒΙΤΟΣ είμαι, «ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ», ο κύριος Μπαμπαμτσής; Του λέω μάλιστα. Μου λέει να σας κάνω δύο ερωτήσεις; Αναλόγως, λέω, πείτε μου. Μου λέει η εταιρεία χρυσού είναι στο όνομά σας; Ή έχετε, μου λέει, διαχειριστή άλλονε; Του λέω για ποιο λόγο να σας απαντήσω; Όχι, μου λέει, άμα θέλετε απαντάτε, δεν είστε υποχρεωμένος. Απλά, μου λέει, επειδή κάνουμε μια έρευνα για το «ΘΕΜΑ» να είμαστε, μου λέει, συγκεκριμένοι, μη γράψουμε μου λέει κάτι άλλο.

ΕΛΕΝΗ: Συνήθως έτσι κάνουνε. Παίρνουνε, ρωτάνε για να είναι καλυμμένοι, κατάλαβες; Σου λέει εγώ σε ρώτησα, αν μου απαντήσεις οκ, δεν μου απάντησες, σου λέει δεν μου απάντησες.

ΠΑΝΟΣ: Αυτά, τίποτα άλλο.

ΕΛΕΝΗ: Κοίτα ρε τον μαλάκα. Είναι αυτός περίεργος πολύ.

ΠΑΝΟΣ: Μαλακία, τώρα πλησιάζει το δικαστήριο τον άλλο μήνα, με τους μαλάκες τώρα.

ΕΛΕΝΗ: Πάνο, όλα παίζουν τον ρόλο τους. Γιατί το βγάλανε τώρα;

ΠΑΝΟΣ: Οχι μωρέ, μας πολεμάνε γιατί πήραμε τον διαγωνισμό στην ΤΗΝΟ. Νόμιμα τον έχω πάρει τον διαγωνισμό, δεν έχω πρόβλημα.

ΕΛΕΝΗ: Α, δεν τα ξέρω εγώ αυτά.

ΠΑΝΟΣ: Τον διαγωνισμό τον έχω πάρει νόμιμα.

ΕΛΕΝΗ: Τη φωτογραφία του ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ (δυσνόητα) την είδα και γέλαγα.

ΠΑΝΟΣ: Του ΣΤΑΣΙΝΟ;

ΕΛΕΝΗ: Ντάξει, σε παρακαλώ.

ΠΑΝΟΣ: Τον βρήκανε τώρα γιατί έλεγε ότι δεν είναι θείος του (ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ, πρώην ειδικός γραμματέας του ΣΔΟΕ) και τη βρήκανε τη συγγένεια… τα τέτοια.

ΕΛΕΝΗ: Ναι, ε;

ΠΑΝΟΣ: Μμμμ.

ΕΛΕΝΗ: Είναι;

ΠΑΝΟΣ: Ναι.

ΕΛΕΝΗ: Α, πού να ξέρω.

ΠΑΝΟΣ: Δεν γαμιέται το μουνόπανο τώρα. Τέλος πάντων, άντε γεια.

ΕΛΕΝΗ: Γεια.

DVD : Z1_28199

A/A : 3020

Καλών: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΖΗΣ

Καλούμενος: ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗΣ (ΜΑΝΟΣ)

Ημερομηνία – Εναρξη : 14.11.2015 09:47

ΜΑΝΩΛΗΣ: Ελα, ρε φίλε, καλημέρα.

ΠΑΝΟΣ: Τι κάνεις;

ΜΑΝΩΛΗΣ: Καλά, εσύ;

ΠΑΝΟΣ: Και εγώ καλά είμαι. Πώς είσαι;

ΜΑΝΩΛΗΣ: Καλά, εδώ σπίτι με τα παιδιά.

ΠΑΝΟΣ: Με τα πιτσιρίκια; Θα πιούμε κάνα καφεδάκι;

ΜΑΝΩΛΗΣ: Γι’ αυτό σε πήρα. Πού θες να βρεθούμε;

ΠΑΝΟΣ: Σηκώνομαι, κάνω ένα μπανάκι και πάμε.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Να βάλω φόρμα, ε; Ή να ντυθώ; Θα πάμε πουθενά; Οχι, ε;

ΠΑΝΟΣ: Τι να ντυθείς, μωρέ μαλάκα, με τους τελειωμένους όλους. Ξεφτιλισμένοι όλοι.

ΜΑΝΩΛΗΣ: Μαλάκα, τι είναι αυτό το πράγμα, ρε μαλάκα; Με πήραν χθες 30 άτομα και μου το λέγανε (για το δημοσίευμα του HOT DOC). Από την ΚΡΗΤΗ με πήρανε, από δω με πήρανε.

ΠΑΝΟΣ: Μας γαμάει. Μας πολεμάνε πολύ. Επίτηδες το κάνουν, ακούς;

ΜΑΝΩΛΗΣ: Αυτός θέλει γαμήσι, μαλάκα, αυτός θέλει ξύλο (ο ΒΑΞΕΒΑΝΗΣ). Τέλος πάντων, θα τα πούμε από κοντά.

………

DVD: Z1_28204

A/A:3061

Καλών: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΣΗΣ

Καλούμενος: ΑΝΤΡΕΑΣ

Ημερομηνία – Εναρξη : 14.11.2015 15:54

ΑΝΤΡΕΑΣ: Ναι.

ΠΑΝΟΣ: Ελα, κορίτσι μου.

ΑΝΤΡΕΑΣ: Με την καραφλή είσαι;

ΠΑΝΟΣ: Ποιο;

ΑΝΤΡΕΑΣ: Με τον καραφλό είσαι;

ΠΑΝΟΣ: Οχι ρε. Με έναν φίλο μου.

ΑΝΤΡΕΑΣ: Πρέπει να του πεις να κάνει μήνυση.

ΠΑΝΟΣ: Χεχεχε…

ΑΝΤΡΕΑΣ: Δεν κάνω πλάκα τώρα, δεν κάνω πλάκα… Χεχεχε…

ΠΑΝΟΣ: Τι μήνυση ρε;

ΑΝΤΡΕΑΣ: Να αρχίσουμε τις μηνύσεις όλοι τώρα;

ΠΑΝΟΣ: Να του κάνω κι εγώ μήνυση;

ΑΝΤΡΕΑΣ: Ναι ρε, όλοι μήνυση. Να τον μηνύσεις.

ΠΑΝΟΣ: Και μετά μη φάει καμιά δεκάρα χρόνια στο δικαστήριο…

ΑΝΤΡΕΑΣ: Ναι, χαχαχα…

ΠΑΝΟΣ: Χεχεχε…

ΑΝΤΡΕΑΣ: Εχει εκκρεμότητες αυτός, να ξέρεις, ε; Μεγάλες… έμαθα.

ΠΑΝΟΣ : Πολλές… πολλές.

ΑΝΤΡΕΑΣ: Αντε, θα τα πούμε, γεια.

DVD: Z1 _ 28204

A/A: 3062

Καλών: ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΕΝΕΤΑΤΟΣ (ΜΠΕΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ)

Καλούμενος: ΠΑΝΟΣ ΜΠΑΜΠΑΜΤΖΗΣ

Ημερομηνία – Εναρξη: 14.11.2015 16:13

……

ΓΙΑΝΝΗΣ: Με ποιον είσαι;

ΠΑΝΟΣ: Με έναν φίλο μου είμαι και περιμένω να κατέβει και η πούστρα (ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ) τώρα…

ΓΙΑΝΝΗΣ: Αλλο κορίτσι αυτό.

ΠΑΝΟΣ: Κουκλίτσα, ναι.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Εντάξει.

ΠΑΝΟΣ: Πήγαινε πάρε το HOT DOC το περιοδικό.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Τι έχει; Για ποιον;

ΠΑΝΟΣ: Για μένα, για τον ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟ, για όλους.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Αλήθεια;

ΠΑΝΟΣ: Ναι, μας έβαλε το μουνί αυτός. Για την εκκλησία, για αυτά, το παλιό αυτό με τον ΒΑΣΙΛΑΚΟ… Τα ’βαλε όλα πάλι αυτός.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Ελα ρε…

ΠΑΝΟΣ: Ναι, με τον ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟ τον γενικό γραμματέα… Κάτι μαλακίες.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Τι σχέση έχουν αυτοί; Αυτό τώρα κάποιος το υποκινεί.

ΠΑΝΟΣ: Ε, τώρα αυτό ασχολείται πιο πολύ με τη δουλειά απ’ την εκκλησία και να φοβηθούνε τώρα οι δεσποτάδες να μην ασχολούμαστε, αλλά αφού είμαστε νόμιμοι στ’ αρχίδια μας.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Θα κάνουμε μηνύσεις;

ΠΑΝΟΣ: Θα κάνουμε, ναι.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Εντάξει.

ΠΑΝΟΣ: Πήγαινε πάρ’ το.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Και αγωγές, να τους πάρουμε λεφτά.

ΠΑΝΟΣ: Πήγαινε πάρ’ το, πήγαινε πάρ’ το.

ΓΙΑΝΝΗΣ: Εγινε, άντε… γεια.

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = 

αυτά γίνονται στην Ελλάδα.

Ας δούμε όμως τι γίνεται και στο εξωτερικό.

Why it’s getting harder to mine gold

 

 

 

Like any large-scale industrial operation, gold mining can also have local effects on the environment. Public opposition to gold mines in some parts of the world has become a barrier to gold production, says Miller. Such resistance does not only exist in Tyrone. Take the Pascua-Lama mine in Chile, for instance. After years of protests from local activists on environmental grounds, the project was halted by regulators.

But where gold mines have become established, they can become giant operations. The world’s largest produce many tonnes of gold annually and the biggest of them all, Nevada Gold Mine in the US, churns out more than 100 tonnes every year. Even smaller gold mines can support the livelihoods of many people within the communities that bloom around them. Take the city of Val d’Or (Valley of Gold) in Quebec, Canada. There’s been a town there ever since gold was discovered in 1923. Various other metals including copper and lead are now also extracted in the area and a surplus of mining jobs has attracted people to Val d’Or in recent years. The town’s ice hockey team, the Foreurs, even has a mascot with a hard hat named “Dynamit” – a reference to the dynamite used to blast away rock in mining. 

 (...)

Following fierce opposition, in 2019 Dalradian dropped its plan to use cyanide at the site. In some gold mining operations, solutions containing cyanide are used to dissolve gold from ore mined out of the ground so that the metal can be extracted and collected. Dalradian also says it has reduced water usage by 30% and gas emissions by 25% as part of its aim to become Europe’s first carbon neutral mine.

But campaigners continue to express concerns that chemicals could be washed into nearby rivers and harm local wildlife. Pollution from the mine could also negatively affect people’s health, they claim. And they also fear that a large heap of “tailings” – waste material extracted from the mine and left aboveground – would blight the area’s scenery.

BBC Future had arranged to tour Dalradian’s site in Tyrone but the company cancelled the visit two days before it was due to take place without explanation.

In a statement, a spokesman for Dalradian said: “This is a safe and environmentally responsible project which will emulate the successes of other modern mines in Europe.”

The company says it has listened to the community, offering tours and changing its mining processes when concerns were raised.

“People can also be assured that the project is being scrutinised by an independent, robust planning process and that it has been designed to meet exacting standards. We’ve held around 100 meetings with regulators so far and the local Public Health Agency has made no objection to the project on public health grounds."

And regarding the tailings: “The dry stack will have an average thickness of 17m (56 feet), will be replanted during operations, is located in a natural hollow and will be blended into the local landscape.”

(...)

Whatever happens next at Curraghinalt, there’s no doubt that Dalradian’s efforts have sparked many discussions locally about what people would be willing to accept. It’s the sort of debate that could well become more common if the price of gold remains high and companies seek out small but nonetheless lucrative gold deposits in places that may have little or no tradition of gold mining.

Then again, if we really have reached peak gold, the rush might not last very long.

 

= = = = = = = = = = = = = = = = = = =

FinCEN: Why gold in your phone could be funding drug gangs

A gold refiner that was used by criminals to launder drug money has been allowed to sell gold into global supply chains used to make smartphones and cars.

International investigators concluded that the Dubai-based trader Kaloti was buying gold from criminal networks.

The US Treasury was urged by law enforcement six years ago to warn the world that it was a "primary money laundering concern".

(...)

Suspicious activity

Kaloti did not have the chance to see or challenge any of the evidence as they were not questioned by investigators and there could be undisclosed reasons justifying why the report wasn't acted upon. Attempts to obtain an explanation from the US Treasury failed to draw a response.

The investigation, which the US government has never made public, was supported by a flood of reports of suspicious activity from banks across the world handling Kaloti's money.

Lenders including Deutsche Bank and Barclays submitted 34 separate reports about Kaloti to the US Treasury's Financial Crime Enforcement Network (FinCEN), highlighting as suspicious thousands of transactions from 2007 to 2015 totalling $9.3bn (£7.26bn).

In 2017 a money laundering gang was convicted in France of laundering the proceeds of drug sales all over Europe including the UK.

Last October, BBC Panorama revealed that a company controlled by the gang, Renade International, had sold $146m (£114m) of gold to Kaloti in 2012 alone - part of $5.2bn of gold purchases paid for with cash. 

 

                                                                Kaloti is based in Dubai
 

Kaloti is listed as being in the supply chain for General Motors and Amazon, according to data submitted to the Securities and Exchange Commission, the US regulator.

General Motors, which uses gold in car parts such as catalytic converters, said it was committed to responsible sourcing of goods used in its manufacturing and had not done business with Kaloti directly.

It said none of its suppliers had shared any compliance issues or concerns regarding Kaloti. 

Amazon said it was "committed to ensuring that the products and services we provide are produced in a way that respects human rights and the environment. We engage with suppliers that are committed to these same principles.

"We expect suppliers to support our effort to identify the origin of designated minerals used in our products."

Investigators who had worked for years to expose money laundering linked to Kaloti describe themselves as "incredibly frustrated" by the US Treasury's handling of the matter.

"We put a tremendous amount of work and effort over three years into the case - we all lived and breathed it," said one of the people on the DEA-led taskforce, speaking anonymously.

"We were very confident we had more than enough for them to be designated. It pissed us all off."

= = = = = = = = = = = =

Χθες, το Κουτί της Πανδώρας δημοσίευσε ένα κείμενό μου για τις Σκουριές και τις εκεί ΑΕΠΟ. 

Το θέμα του λαθρεμπόριου χρυσού παίρνει πια νέες διαστάσεις...

Εξετάζουμε πλέον τις διασυνδέσεις Εκκλησίας στην Ελλάδα με την Κωνσταντινούπολη και το ρόλο της Τουρκίας που αγοράζει τον ελληνικό χρυσό προερχόμενο από τάματα σε ναούς ελληνικούς και πώς αυτό το χρυσάφι ανταλλάσεται για μαύρο χρυσό.

Turkish gold trader details money laundering scheme for Iran

NEW YORK (Reuters) - A Turkish-Iranian gold trader described in a U.S. court on Wednesday how he ran a sprawling international money laundering scheme aimed at helping Iran get around U.S. sanctions and spend its oil and gas revenues abroad.

Reza Zarrab, who has pleaded guilty and is cooperating with U.S. prosecutors in the criminal trial of a Turkish bank executive, told jurors in federal court in Manhattan that he helped Iran use funds deposited in Turkey’s state-owned Halkbank to buy gold, which was smuggled to Dubai and sold for cash.

The testimony, given through Turkish interpreters, came on the second day of the trial of Halkbank executive Mehmet Hakan Atilla, who has pleaded not guilty.

U.S. prosecutors have charged nine people in the case, although only Zarrab, 34, and Atilla, 47, have been arrested by U.S. authorities. Prosecutors have said the defendants took part in a scheme that involved gold trades and fake purchases of food to give Iran access to international markets, violating U.S. sanctions.

The case has fueled tensions between the United States and Turkey, which are NATO allies. Turkish President Tayyip Erdogan’s government has said the case was fabricated for political reasons.

Standing before the jury in tan prison garb on Wednesday, Zarrab drew a multicolored diagram to illustrate the complex series of transactions he said he used to avoid scrutiny of U.S. banks and regulators. He explained how he falsified customs documents to make it appear that gold was bound for Iran, rather than Dubai.

Zarrab said Atilla was “the most knowledgeable person about the sanction rules” at Halkbank, and that he helped develop the scheme. He said Atilla and Halkbank’s then-general manager, Suleyman Aslan, instructed him how to carry it out.

“He made sure that the system and method worked,” Zarrab said of Atilla.

Zarrab said he began working with Halkbank on the scheme in 2012, after bribing Zafer Caglayan, then Turkey’s economy minister, to broker a deal with Aslan. He said Aslan had initially refused to work with Zarrab because he was too well known.

Zarrab said he paid Caglayan bribes amounting to more than $50 million.

Caglayan and Suleyman have also both been charged in the case. Turkey’s government has previously said that Caglayan acted within Turkish and international law. Halkbank has said that all of its transactions fully complied with national and international regulations.

Zarrab testified that before working with Halkbank, he handled Iranian transactions through Turkey’s Aktif Bank. He said the bank initially refused to let him open an account, but relented after Zarrab asked Egemen Bagis, then Turkey’s minister of European Union affairs, for help.

Zarrab said Bagis set up a meeting between him and Aktif Bank’s general manager and that he was then allowed to open an account. However, Aktif Bank later shut down the account after receiving a warning from the United States, Zarrab said.

Reuters was not immediately able to reach anyone at Aktif Bank for comment after working hours on Wednesday.

Zarrab is expected to continue testifying on Thursday.

Reporting by Brendan Pierson in New York; Editing by Bill Trott and Leslie Adler

= = = = = = = = = = = = =

                                             Venezuelan Vice President El Aissami (C) visited Ahlatci gold refinery in Corum, Turkey, on 16 January, 2019.

The Turkish government is coming under renewed pressure to stop buying gold from Venezuela, the BBC has learned.

A senior Western diplomatic source told the BBC that Turkey was now considered the main concern among the countries engaging in the trade.

They added that there are growing suspicions that gold exported to Turkey was ending up in Iran, which would violate US sanctions.

Turkish President Recep Tayyip Erdogan backs Venezuelan President Nicolás Maduro, who is facing a growing political challenge.

Venezuela's gold trade with Turkey is soaring. Last year, the country exported almost $900m (£688m) worth of gold to Turkey, ostensibly to be refined there and returned to Venezuela, although there is no record of re-exportation.

American government officials have previously warned that some of the gold may be heading via Turkey to Iran, which would violate US sanctions.

• Who is supporting whom in Venezuela?
• Why Venezuela's military is backing Maduro

The BBC has been told that Ankara has received fresh warnings about potential sanctions-busting.

Moreover, Turkey is now seen by Western governments as posing by far the biggest concern regarding the trade, over and above Russia and the United Arab Emirates, both of which are also reportedly receiving the gold.

On Friday, US Senator Marco Rubio, a member of the Foreign Relations Committee, warned the UAE and Turkey not be "accomplices" in the "outrageous crime" of shipping gold out of Venezuela.

Russian and Turkish private jets appear to have travelled to Caracas in recent days. Ankara insists its trade is in accordance with international regulations.

One of the private jets spotted travelling to Caracas in recent days belonged to Ciner group, a major Turkish mining company with close ties to President Erdogan.

A Venezuelan opposition MP, José Guerra, claims a Russian plane belonging to the company Nordwind landed in Caracas with the aim of transporting at least 20 tonnes of gold out of the country.

The Venezuelan government is accused by opponents of extracting gold in an illegal and environmentally damaging way, contaminating pits and running organised crime networks to control small miners, often with severe violence. 

                        Mr Erdogan (L) showed support for Mr Maduro in Caracas in December 2018

= = = = = = = = = = = = = =

Eπιστροφή στην Ελλάδα...

Νομοσχέδιο για την περιβαλλοντική αδειοδότηση: ιδιώτες αξιολογητές και αποκλειστικές προθεσμίες #skouries

Νομοσχέδιο που έρχεται να συμπληρώσει τον “αναπτυξιακό” νόμο 4635/2019 του Αδώνιδος με τίτλο “Επενδύω στην Ελλάδα”. Ιδιώτες αξιολογητές που θα συντάσσουν σχέδια ΑΕΠΟ, αποκλειστικές προθεσμίες με το μαχαίρι στο λαιμό των υπηρεσιών μετά την παρέλευση των οποίων οι γνωμοδοτήσεις θα θεωρούνται θετικές, δραστικός περιορισμός της υποχρέωσης για ανανέωση ΑΕΠΟ. Είναι πολύ πιθανό ότι το πρώτο έργο που θα αδειοδοτηθεί περιβαλλοντικά με τις νέες διατάξεις θα είναι αυτό της φωτογραφίας.

Δραστική παρέμβαση με στόχο την απλοποίηση και επιτάχυνση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης των επιχειρήσεων ετοιμάζει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στη Βουλή τον Μάρτιο. Στοιχείο – κλειδί της νέας νομοθεσίας είναι η θέσπιση αποκλειστικών προθεσμιών μετά το πέρας των οποίων οι αιτήσεις αν δεν απαντηθούν θα θεωρούνται εγκεκριμένες (με ρήτρες για την προστασία του περιβάλλοντος), η ενεργός εμπλοκή πιστοποιημένων ιδιωτών αξιολογητών, καθώς και η μετακίνηση δραστηριοτήτων που – λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης – δεν αποτελούν πλέον απειλή για το περιβάλλον, από την κατηγορία της «βαρειάς» αδειοδότησης σε απλούστερη διαδικασία.

Τους άξονες των ρυθμίσεων για την περιβαλλοντική αδειοδότηση των επιχειρήσεων παρουσίασε την περασμένη Δευτέρα στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κωστής Χατζηδάκης. Με την ισχύουσα νομοθεσία τα έργα και οι δραστηριότητες κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες, ανάλογα με το μέγεθος των επιπτώσεων στο περιβάλλον: η κατηγορία Α1 περιλαμβάνει τα έργα που ενδέχεται να προκαλέσουν πολύ σημαντικές επιπτώσεις, η Α2 όσα ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις και η κατηγορία Β όσα χαρακτηρίζονται από́ τοπικές και μη σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Για επενδύσεις στους τομείς που εντάσσονται στις κατηγορίες Α1 και Α2 απαιτείται περιβαλλοντική́ αδειοδότησης με τη διεξαγωγή́ Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και την έκδοση Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ). Τα έργα και οι δραστηριότητες κατηγορίας Β δεν ακολουθούν τη διαδικασία εκπόνησης ΜΠΕ αλλά υπόκεινται στην πιο απλή διαδικασία των Πρότυπων Περιβαλλοντικών Δεσμεύσεων.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες του ΑΠΕ – ΜΠΕ το νέο πλαίσιο περιβαλλοντικής αδειοδότησης θα περιλαμβάνει τα εξής:

Με το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ, απλοποιείται και επιταχύνεται η διαδικασία έκδοσης ΑΕΠΟ με τα εξής εργαλεία:

1. Εισαγωγή αποκλειστικής προθεσμίας για τις γνωμοδοτήσεις των συναρμόδιων αρχών. Αν οι προθεσμίες παρέρχονται χωρίς να δοθεί απάντηση, οι γνωμοδοτήσεις θα θεωρούνται θετικές. Θα τεθούν ωστόσο δικλείδες προκειμένου να προστατεύονται τα δάση, ο υδάτινος πλούτος και η αρχαιολογική κληρονομιά.

2. Συμμετοχή ιδιωτών αξιολογητών που θα πιστοποιούνται προκειμένου να συντάσσουν τα σχέδια ΑΕΠΟ που θα υποβάλλονται στη συνέχεια στην αρμόδια αρχή για έγκριση.

3. Καταργείται η υποχρέωση τροποποίησης της ΑΕΠΟ για επουσιώδεις αλλαγές σε προδιαγραφές της επένδυσης. Αν οι αλλαγές είναι ουσιώδεις η νέα ΑΕΠΟ θα περιορίζεται σε αυτές και όχι στο σύνολο του έργου. Η διάκριση ουσιωδών και μη παρεμβάσεων θα βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια που θα θεσπιστούν.

4. Αυξάνεται από 10 σε 15 χρόνια η διάρκεια ισχύος των περιβαλλοντικών όρων ώστε να περιοριστούν οι φάκελλοι για ανανεώσεις ΑΕΠΟ. Επίσης οι επιχειρήσεις απαλλάσσονται από την υποχρέωση ανανέωσης της ΑΕΠΟ αν διαθέτουν πιστοποιητικό περιβαλλοντικής διαχείρισης (EMAS). Σημειώνεται ότι οι φάκελλοι ανανέωσης και τροποποίησης ΑΕΠΟ (που θα περιοριστούν δραστικά με τις νέες ρυθμίσεις) αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των υποθέσεων που φθάνουν στη διοίκηση. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΥΠΕΝ, κατά την 6ετία 2012 – 2017 εκδόθηκαν 3.512 ΑΕΠΟ για νέες δραστηριότητες και 5.089 για ανανεώσεις/τροποποιήσεις.

Τελικός στόχος του ΥΠΕΝ είναι η μείωση του χρόνου που απαιτείται για την έκδοση ΑΕΠΟ, από 120 ημέρες τουλάχιστον που είναι σήμερα, σε περίπου 70.

5. Μεγάλης σημασίας είναι επίσης η μετακίνηση έργων και δραστηριοτήτων από την κατηγορία Α2 που εντάσσονται σήμερα στην κατηγορία Β όπου οι διαδικασίες είναι απλούστερες και ταχύτερες. Σημειώνεται ότι στην κατηγορία Α2 εντάσσεται σήμερα η μεγάλη πλειονότητα (πάνω από 80%) των περιπτώσεων και η έκδοση ΑΕΠΟ, λόγω της συμφόρησης των υπηρεσιών απαιτεί διάστημα έως και τριών ετών! Συγκεκριμένα στο διάστημα 2012 – 2016 έχουν λάβει έγκριση περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) 6.252 έργα και δραστηριότητες κατηγορίας Α. Από αυτά, τα 1.006 κατατάσσονται στην υποκατηγορία Α1 και τα 5.246 (ποσοστό 83,9 %) στην υποκατηγορία Α2.

Στο ίδιο νομοσχέδιο – που θα τεθεί εντός των ημερών σε δημόσια διαβούλευση – θα περιληφθούν και οι διατάξεις απλοποίησης της αδειοδότησης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με την κατάργηση της άδειας παραγωγής και την αντικατάστασή της από την Βεβαίωση Παραγωγού Ηλεκτρικής Ενέργειας.

= = = = = = = = = = = = =

Ο σχεδιασμός του έργου μας έλαβε υπ’ όψη όλες τις περιβαλλοντικές και τεχνικές προδιαγραφές που προκύπτουν από το κανονιστικό πλαίσιο της Ελληνικής Πολιτείας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σκοπός της εταιρείας ήταν και είναι η πλήρης και απαρέγκλιτη τήρηση των αυστηρών όρων των περιβαλλοντικών Υπηρεσιών και των αρμόδιων Υπουργείων καθώς και η πιστή εφαρμογή των βέλτιστων διαθέσιμων τεχνικών.

Η έγκριση της «Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» (ΜΠΕ) ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2011 και ακολούθησε η έγκριση των τεχνικών μελετών της Ολυμπιάδας και των Σκουριών, τον Φεβρουάριο του 2012. Η νομιμότητα των έργων της Ελληνικός Χρυσός επικυρώθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) με μία σειρά αποφάσεων που «θωρακίζουν» νομικά την επένδυση.

Δείτε αναλυτικά τις μελέτες και τις αντίστοιχες εγκριτικές αποφάσεις.

= = = = = = = =

Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η ανοικτή εξόρυξη, που αφήνει ανοικτές πληγές στο βουνό, γι'αυτό και στην πιο πολιτισμένη Σκωτία, το εκεί ορυχείο κλειστού λειτουργεί με κλειστή εξόρυξη.

Γιατί είναι όμως πρόβλημα η ανοικτή εξόρυξη;

Πριν από 12 χρόνια, Σεπτέμβρη του 2009, πήγα στα λατομεία της ΛΑΡΚΟ, στο χωριό Κοντοδεσπότι της Εύβοιας. Και εκεί είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια (βλέπε φωτογραφίες εδώ) το τι κάνει η όξινη απορροή στο περιβάλλον.

Από το 1969 στην κεντρική Εύβοια βρίσκεται η καρδιά της εξορυκτικής βιομηχανίας σιδηρονικελιούχου μεταλλεύματος της ΛΑΡΚΟ. Ολη η ενδοχώρα είναι κατασκαμμένη από νταμάρια βάθους 300 και 400 μέτρων: Κοντοδεσπότι, Σταυρός, Παγώντας και Νέος Παγώντας, Ακρες, Τριάδα είναι ορισμένες από τις περιοχές των λατομείων που καταλαμβάνουν περίπου 4 χιλιάδες στρέμματα του δήμου Μεσσαπίων. Ολα μέσα σε πευκόφυτες περιοχές.

Οξινη διάβρωση

Επισκεφθήκαμε τα νταμάρια μετά τις πλημμύρες του περασμένου Σαββάτου.

 

Στο Κοτρώνι, ένα ορυχείο πολλών στρεμμάτων που περιβάλλεται από πυκνό πευκοδάσος, η κοκκινοκίτρινη λάσπη εναλλασσόταν με λίμνες αλλού καφέ-κίτρινες αλλού κόκκινο-πορτοκαλί. Χρώματα που, όπως μας εξήγησαν ειδικοί, «οφείλονται στην όξινη διάβρωση των εδαφών».

*«Η εταιρεία ποτέ δεν έχει αποκαταστήσει πλήρως ορυχείο. Παρότι τελειώνει την εκμετάλλευση του μεταλλεύματος, επανεκμισθώνει τις ιδιοκτησίες για να μην προχωρήσει στη δαπανηρή αποκατάσταση», μας είπε ο Ν. Φραντζής, μέλος ειδικής επιτροπής του Πανευβοϊκού Δικτύου Περιβάλλοντος.

*Η σημερινή δραματική κατάσταση των υπόγειων υδάτων του δήμου Μεσσαπίων δεν αποτελεί ξαφνική ανακάλυψη. Στα γύρω χωριά εδώ και τέσσερα τουλάχιστον χρόνια είναι διάχυτη η φήμη ότι βυτία και φορτηγά με τοξικά απόβλητα από εταιρείες επεξεργασίας μετάλλου στη Βοιωτία έρχονται βράδυ σε εγκαταλειμμένα νταμάρια της ΛΑΡΚΟ ή μέσα στο δάσος και «αδειάζουν».

Οι τιμές για τη μίσθωση ενός τέτοιου οχήματος κυμαίνονται από 8 έως 10 χιλιάδες ευρώ, τη στιγμή που για να σταλούν τα φορτία στη Γερμανία, όπου αδρανοποιούνται, χρειάζονται 30 χιλιάδες...

 Σακιά με στερεά τοξικά απόβλητα πεταμένα μέσα στο δάσος (στην φωτογραφία ο Γιάννης Ζαμπετάκης παίρνει δείγμα για περαιτέρω ανάλυση βαρέων μετάλλων)

Ισως να μην είναι τυχαίο ότι σε δείγμα χώματος ποιυ ελήφθη από εγκαταλειμμένο νταμάρι και αναλύθηκε απ' το Πανεπιστήμιο Αθηνών ανιχνεύθηκε ολικό χρώμιο μέχρι 840.000 μg/kg και εξασθενές 1.700 μg/kg.

Αξίζει να εκτιμήσει κανείς ότι η διεύθυνση Περιβάλλοντος της περιφέρειας σε «εξαιρετικά επείγον» έγγραφό της προς τη διεύθυνση Περιβάλλοντος Ευβοίας και τη διεύθυνση Ανάπτυξης Βοιωτίας παραγγέλνει ελέγχους σε όλες τις μονάδες των δύο νομών που δραστηριοποιούνται στη θερμική επεξεργασία αλουμινίου. Εφιστά την προσοχή στον «έλεγχο των συμβάσεων με αδειοδοτημένες εταιρείες διαχείρισης αποβλήτων». 

Αυτά τα βαρέα μέταλλα μεταφέρονται με το νερό της βροχής στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα και έτσι το θέμα των μεταλλείων γίνεται θέμα διατροφικής αλυσίδας και δημόσιας υγείας.

 

Tα αποτελέσματα των αναλύσεων του Πανεπιστημίου Aθηνών είναι κυριολεκτικά τρομακτικά.

Σε γεώτρηση που έγινε σε κατοικία στην Kαστέλλα, η περιεκτικότητα του νερού σε εξασθενές χρώμιο είναι 128 μg/l και σε ολικό χρώμιο 130 μg/l, ενώ στο δίκτυο ύδρευσης του ίδιου ανθρώπου εντοπίζονται 25 μg/l εξασθενούς χρωμίου.

Στο νερό πηγαδιού του κτήματος Στροπονιάτη η τιμή του εξασθενούς χρωμίου φτάνει στα 110 μg/l…

Δηλητήριο

Mοιραία, από τα δείγματα που ελήφθησαν από διάφορα σημεία του δικτύου, τα συμπεράσματα μόνο ενθαρρυντικά δεν είναι. Σε δεξαμενή που χρησιμοποιείται για να καλυφθούν οι ανάγκες των κατοίκων σε Ψαχνά και Kαστέλλα, η περιεκτικότητα του νερού σε εξασθενές χρώμιο αγγίζει τα 36μg/l.

Tα δείγματα από το πηγάδι που υδροδοτεί την περιοχή Δάφνη έδειξαν ότι το νερό εμπεριείχε 18 μg/l εξασθενούς χρωμίου, ενώ στη βρύση που πίνουν νερό ηλικιωμένοι και παιδιά, έξω από την εκκλησία στο Kοντοδεσπότη, η τοξική ουσία βρέθηκε σε ποσότητα 16μg/l. Σε κίνδυνο και η υγεία των φοιτητών που στεγάζονται στα TEI, αφού οι αναλύσεις δείχνουν πως το «πολύτιμο ύδωρ» της γεώτρησης συνοδεύεται από 32μg/l της καρκινογόνου ουσίας. Tην ίδια ώρα τα δείγματα νερού από τις γεωτρήσεις κατοίκου στη περιοχή της Kαστέλλας προκαλούν τρόμο, αφού νερό και των δύο γεωτρήσεων έχει εξεσθενές χρώμιο σε περιεκτικότητα 51 και 59 μg/l αντίστοιχα.

Οι επιστήμονες

Από ανθρώπινο χέρι προήλθε η μόλυνση…

«Tο εξασθενές χρώμιο, όταν βρίσκεται σε συγκεντρώσεις της τάξεως των 20 μg/l, είναι βέβαιο ότι προέρχεται από ανθρωπογενή ρύπανση.

Yπάρχει βεβαιότητα ότι εάν υπάρχουν πεταμένα τοξικά απόβλητα, αυτά απορροφούνται από το έδαφος και προοδευτικά ρυπαίνουν τον υδροφόρο ορίζοντα», τονίζει στο «Eθνος της Kυριακής» ο Γιάννης Zαμπετάκης, επίκουρος καθηγητής Xημείας-Tροφίμων στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. «Mε αυτήν τη διάχυση των ρύπων στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα το πρόβλημα από τοπικό γίνεται γενικότερο και η ρύπανση μπορεί να ταξιδέψει χιλιόμετρα μακριά. H Eυρωπαϊκή Eνωση είναι στη διαδικασία αναθεώρησης του ορίου για το εξασθενές χρώμιο. Πρόθεσή της είναι να αυστηροποιηθεί το ήδη υπάρχον νομικό πλαίσιο και η κρατούσα επιστημονική αντίληψη είναι το όριο να γίνει μηδέν».

Aρκετοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως η παρουσία του εξασθενούς χρωμίου στη συγκεκριμένη περιοχή στην Eύβοια οφείλεται στα τοξικά απόβλητα που έχουν πεταχτεί στο δάσος, το οποίο βρίσκεται στα σύνορα του Δήμου Mεσσαπίων και Nέας Aρτάκης. Aμέτρητοι τόνοι τοξικά απόβλητα (κάδμιο, νικέλιο, αργίλιο και χρώμιο) είναι κατά σωρούς πεταμένοι σε πευκόφυτους λόφους και υψώματα.

«Tο θέμα είναι να βρούμε τους πιθανούς ρυπαντές της περιοχής και να αναλύσουμε τα απόβλητά τους σε εξασθενές χρώμιο. Πρέπει να βρούμε από το μητρώο επιχειρήσεων της νομαρχίας ποιες εταιρείες δραστηριοποιούνται στην περιοχή και με ποιο αντικείμενο. Aξίζει να σας πω πως εκπρόσωπος του κ. Δήμα δήλωσε ότι η EE κινείται ήδη δικαστικά για τους 600.000 τόνους των «χαμένων» τοξικών αποβλήτων της Eλλάδος», τονίζει ο κ. Zαμπετάκης.

128 μg/l ήταν η μεγαλύ­τερη ποσό­τητα εξα­σθε­νούς χρωμίου που εντοπίστηκε στις μετρή­σεις που έγιναν στην περιοχή

Η αντίδραση της νομαρχίας

Μέτρησαν μόνο το ολικό χρώμιο

H Nομαρχιακή Aυτοδιοίκηση Eύβοιας, βλέποντας ότι το θέμα παίρνει μεγάλες διαστάσεις, ανέθεσε στο Xημείο του Kράτους να κάνει νέες αναλύσεις σε κάποια δείγματα νερού από το δίκτυο ύδρευσης των επίμαχων περιοχών.

Για να καθησυχάσει τον κόσμο της Eύβοιας δημοσιοποίησε στις 25 Iουνίου τα νέα αποτελέσματα των αναλύσεων, τα οποία δείχνουν ότι το πόσιμο νερό που παρέχεται από το δίκτυο στους κατοίκους του Δήμου Mεσσαπίων είναι κατάλληλο και πληροί όλες τις προϋποθέσεις. Ωστόσο, αν και οι αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν από το Γενικό Xημείο του Kράτους-Xημική Yπηρεσία Λιβαδειάς, δεν καταγράφουν τις ποσότητες του εξασθενούς χρωμίου, αλλά μόνο του ολικού.

Eνδεικτικά, οι μεγαλύτερες τιμές σε ολικό χρώμιο, σύμφωνα με τις αναλύσεις του Xημείου του Kράτους, βρέθηκαν στο νερό της Δάφνης 20,0 μg/l, των Ψαχνών 22,1μg/l και της περιοχής Kοντοδεσπότη 16,7 μg/l.

Aξίζει να σημειωθεί ότι στο επίσημο δελτίο Tύπου, που απεστάλη από τη Nομαρχιακή Aυτοδιοίκηση Eυβοίας, οι τιμές του χρωμίου υπολογίζονται με Mg/lt (μιλιγκράμ ανά λίτρο) και όχι με τη σωστή μονάδα μέτρησης μg/l (μικρογραμμάρια). Eάν λάβουμε, λοιπόν, στα σοβαρά το επίσημο δελτίο Tύπου της Nομαρχίας, το οποίο αναφέρει πως οι ποσότητες του ολικού χρωμίου που βρέθηκαν κυμαίνονται από 1,5 έως 22 Mg/lt, τότε μόνο καθησυχαστικά δεν είναι τα αποτελέσματα και των νέων αναλύσεων στο νερό…

Συγκεκριμένα το δελτίο Tύπου αναφέρει: «Στις 23/6/2009 λάβαμε τις απαντήσεις σύμφωνα με τις οποίες οι τιμές του ολικού χρωμίου κυμαίνονται από 1,5 έως 22 Mg/lt (μιλιγκράμ ανά λίτρο).

Oι τιμές που βρέθηκαν είναι πολύ κάτω από τα επιτρεπόμενα όρια που προβλέπει η ελληνική νομοθεσία. Σας επισυνάπτουμε το σχετικό πίνακα και σας γνωρίζουμε ότι το όριο είναι 50 Mg/lt (μιλιγκράμ ανά λίτρο)».

Aξίζει να τονίσουμε ότι με βάση την κοινή υπουργική απόφαση, το νερό μπορεί να είναι πόσιμο εφόσον εντοπίζεται ολικό χρώμιο κάτω του ορίου των 50 μg/l (μικρογραμμάριο ανά λίτρο).

Aνασφάλεια και προβληματισμός

Tην κατηγορηματική αυτή δήλωση έκανε στο «Eθνος της Kυριακής» ο δήμαρχος Mεσσαπίων Aντώνης Mπαζώτης, ο οποίος δεν θέλησε να μας πει κάτι περισσότερο για το θέμα. Ωστόσο, την ίδια στιγμή οι δημότες φαίνεται να βρίσκονται σε πλήρη σύγχυση, αφού δεν γνωρίζουν τι νερό πίνουν αυτοί και τα παιδιά τους.

«Oι μεν λένε ότι έχουν αναλύσεις που δείχνουν ότι το νερό είναι επικίνδυνο για την υγεία μας και οι δε υποστηρίζουν πως όλα είναι τέλεια… Eπικρατεί ανασφάλεια και προβληματισμός για την ποιότητα του νερού. Tο σίγουρο είναι ότι τα ράφια με τα εμφιαλωμένα νερά είναι μονίμως άδεια», λέει στο «Eθνος της Kυριακής» ο κ. Kυριάκος, κάτοικος του Δήμου Mεσσαπίων.

Eκτός από τον φόβο και τα ερωτηματικά, οι κάτοικοι εμφανίζονται ιδιαίτερα αγανακτισμένοι λόγω της έλλειψης ενημέρωσής τους από τους αρμόδιους φορείς.

«Δεν έχουμε καμία ενημέρωση επί του θέματος. Aπλά ακούμε φήμες οι οποίες ωστόσο αφορούν τη ζωή τη δική μας, αλλά και των παιδιών μας. Δεν μας έχει εξηγήσει κανείς ούτε για το αν είναι κατάλληλο το νερό ούτε για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε περίπτωση που έχει εξασθενές χρώμιο», μας εξομολογείται αγανακτισμένος κάτοικος της περιοχής.

ΘΟΔΩΡΗΣ ΒΓΕΝΗΣ vgenis@pegasus.gr

 το παραπάνω κείμενο έχει δημοσιευθεί στο Εθνος το καλοκαίρι του 2009.

= = = = = = =

Έτσι γίνεται φανερό ότι η εξορυκτική δραστηριότητα συνδέεται άμεσα με πολύτιμα μέταλλα και όταν αυτή η εξόρυξη γίνεται με ανοικτή εξόρυξη, λόγω της όξινης απορροής, τα μέταλλα από τα μεταλλεία περνούν στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα...και από εκεί στον άνθρωπο!

Το εξασθενές χρώμιο είναι άκρως καρκινογόνο για τον άνθρωπο σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ. και σήμερα το μοναδικό σημείο στον πλανήτη που έχει νομοθετήσει διακριτό όριο για το εξασθενές χρώμιο στο πόσιμο νερό είναι η Καλιφόρνια.

 

Γιάννης Ζαμπετάκης